Το νέο lockdown βρίσκει τον κόσμο του πολιτισμού σε ασφυξία. Χωρίς την οφειλόμενη φροντίδα και στήριξη από την Πολιτεία ήδη από την προηγούμενη περίοδο της καραντίνας, με τις διαρκείς παλινωδίες και τη στοχοποίηση των χώρων πολιτισμού, όπως τις παρακολουθήσαμε τους καλοκαιρινούς μήνες και λίγο πριν το λουκέτο, με την αβεβαιότητα χιλιάδων καλλιτεχνών, εργαζομένων και επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στον πολιτισμό, δημιουργοί καλλιτέχνες και εργαζόμενοι βιώνουν μια πρωτοφανή συνθήκη. Ήδη στη Θεσσαλονίκη, ο Σύλλογος Μουσικών Βόρειας Ελλάδας έχει οργανώσει συσσίτια για τους καλλιτέχνες, ενώ ο κόσμος του τραγουδιού διαμηνύει ότι "είμαστε ήδη στην εντατική". Στα θέατρα, τις κινηματογραφικές αίθουσες, τις μουσικές σκηνές, ο συναγερμός δεν έχει σταματήσει να χτυπάει. Στις φωνές όλων αυτών των ανθρώπων ήρθαν να προστεθούν και οι καθηγητές των ωδείων, που έκλεισαν ξαφνικά την περασμένη Τρίτη, πριν το γενικευμένο lockdown.
Το τοπίο για τους ανθρώπους του πολιτισμού διαγράφεται ζοφερό. Ωστόσο οι ίδιοι, ακόμα και μέσα απ' αυτή τη σκοτεινιά, αναζητούν το ξέφωτο που πάντα προσφέρει η τέχνη αλλά και οι προσταγές της εποχής. Για τη συνθήκη όπως έχει πλέον διαμορφωθεί καταθέτουν τις σκέψεις τους ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Γιώργος Κατσής, η συνθέτης και καθηγήτρια βιολιού Νεφέλη Λιούτα, η ερμηνεύτρια Αφεντούλα Ραζέλη και ο Δημήτρης Σφίγγος, συνιδιοκτήτης της μουσικής σκηνής "Πριγκηπέσσα" στη Θεσσαλονίκη.
Η επιβίωση γίνεται αντικειμενικό πρόβλημα
Γιώργος Κατσής, ηθοποιός - σκηνοθέτης
Το 2020 αποτελεί πλέον τη μεγαλύτερη δοκιμασία για τους καλλιτέχνες παγκοσμίως. Η πανδημία δεν έφερε κάποιο πρόβλημα παρά μόνο αποκάλυψε ήδη υπάρχοντα πολλών ετών, τα οποία για όσους δεν ασκούν το θέατρο με χρηματοθηρικές και μετοχικές μεθόδους για την ύπαρξή τους σε οτιδήποτε είναι ανούσιο -που χαϊδεύει τις πιο ευτελείς συμπεριφορές του κόσμου και τον αφήνει στην ησυχία του ή πάει με τις τάσεις- δεν είναι καινούργια. Η επιβίωση γίνεται μεν αντικειμενικό πρόβλημα για όλο και περισσότερους, παρ' όλο που για τους καλλιτέχνες που σέβονται το έργο τους, δεν εμπλέκονται σε τάτσι μίτσι κότσι για να ανέλθουν και δεν σήκωσαν παντιέρα να γίνουν influencer ή τηλεοπτικοί αστέρες, η πορεία τους ή η εύρεση πόρων για να δημιουργήσουν με δικούς τους όρους ήταν ανέκαθεν αδιέξοδο ώς έναν βαθμό. Η παρούσα θέση είναι αποτέλεσμα αδιαφορίας, υποχώρησης και συμβιβασμού απέναντι στην αναίρεση βασικών δικαιωμάτων, που τα παραδίδουμε χωρίς αντίσταση. Αυτό που με τρομάζει είναι η κρυφή επιθυμία των καλλιτεχνών για επιστροφή στις ίδιες συνθήκες και μορφές δημιουργίας που επιβεβαιωμένα στην πλειοψηφία τους δεν απέφεραν τίποτα, δεν διεκδίκησαν τίποτα και το περιεχόμενό τους ήταν φτηνό. Από τη συμφωνία που κλείνω μέχρι τι παράσταση κάνω. Τώρα που είναι αβέβαιο πότε θα μπορέσουμε να ανέβουμε ξανά στη σκηνή και να υποδεχτούμε τον κόσμο, η απάνθρωπη εκμετάλλευση και τα ψίχουλα που μπορεί να πρόσφερε οποιοσδήποτε μεγαλοπαραγωγός ή κάποιος θεσμός που λειτουργεί σαν κρεατομηχανή του μοντέρνου ή εναλλακτικού ή «ευρωπαϊκού θεάτρου» μοιάζουν εξιδανικευμένα και διατρέχουμε ακόμα μεγαλύτερο κίνδυνο να βολευτούμε, ευγνώμονες για οτιδήποτε μας προσφέρουν. Είδαμε με τι ευκολία στην πρώτη καραντίνα αντί να υπερασπίσουμε την τέχνη μας, ανεβάσαμε με το κιλό παραστάσεις διαδικτυακά. Βλέπω απόπειρες να δημιουργηθούν ψηφιακά υβρίδια παραστάσεων για το ενδεχόμενο ότι η κατάσταση μπορεί να διαρκέσει. Κάνουμε ουρές για σίριαλ. Δεν αντιστεκόμαστε και προσαρμοζόμαστε πολύ εύκολα. Η γενιά μου πρέπει μέσα στην πείνα και στην εξαθλίωση που βρίσκεται τώρα να απαντήσει το σημαντικό ερώτημα τι τέχνη διεκδικεί επιτέλους. Ή να τα παρατήσει. Είναι πιο τίμιο.
Μόνη, σε ένα αμήχανο lockdown
Νεφέλη Λιούτα, συνθέτης - τραγουδοποιός - καθηγήτρια βιολιού
Κάθε μέρα φτάνω στο ωδείο στις 3.30 μ.μ.
Απολυμαίνω κι απολυμαίνομαι.
Ανοίγω παράθυρα.
Δεν παίρνω καφέ, φοράω μάσκα.
Δεν αγγίζω τα πράγματα κανενός.
Δεν αγγίζει τα πράγματά μου κανένας.
Έξι ημέρες την εβδομάδα δέχομαι στην τάξη μασκοφορεμένα παιδιά ένα - ένα για ατομικό μάθημα.
Προσέξαμε πολύ.
Τηρήσαμε κάθε μέτρο. Κανείς δεν ήθελε να χωριστούμε ξανά για μια μακρά, μοναχική πορεία διδασκαλίας από απόσταση μπροστά σε υπολογιστές με χρονοκαθυστέρηση.
Την Τρίτη ξεκίνησα για τη δουλειά και στα μισά ειδοποιήθηκα να γυρίσω πίσω, πως όσους είναι ήδη σε ωδεία τους βγάζουν από τις τάξεις, όσα παιδιά φτάνουν στο ωδείο τα διώχνουν.
Από την Τρίτη η καλλιτεχνική εκπαίδευση μπήκε σε αναστολή και ετοιμάζομαι για δεύτερο γύρο διαδικτυακών μαθημάτων, ελπίζοντας κι αυτή τη φορά να πούνε “ναι” αντί "όχι, δεν αντέχω άλλο υπολογιστή, αντίο".
Από την Τρίτη συνειδητοποίησα ότι δεν με πολεμούν μόνο ως τραγουδοποιό αλλά και ως καθηγήτρια.
Ότι τα δεκαπέντε χρόνια σπουδών ωδείου, απαιτητικών εξετάσεων, οκτάωρων μελέτης, σεμιναρίων, πτυχίων, διπλωμάτων, βραβείων και τα δέκα χρόνια εργασίας ως καθηγήτρια, δεν θεωρούνται εχέγγυα για να καταχωρηθώ ως απαραίτητος φορέας εκπαίδευσης στη ζωή ενός παιδιού.
Ότι δεν έχασα μόνο το ένα μου εισόδημα ως μουσουργός από την επτάμηνη παύση των καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων αλλά ότι πλέον απειλείται και η βασική μου εργασία.
Αυτή για την οποία κανένας δεν θα πει ότι τεμπέλιασα, εργάστηκα μαύρα και ό,τι άλλο είχαν το θράσος να χρεώσουν στον καλλιτεχνικό κόσμο.
Αυτή μέσω της οποίας βλέπω τα μάτια των παιδιών να ομορφαίνουν όταν ακουμπούν για πρώτη φορά το δοξάρι στις χορδές και δημιουργούν ήχο.
Που τους μαθαίνει υπομονή, επιμονή, μεθοδικότητα, ενδυνάμωση μνήμης, δημιουργικότητα, έκφραση, πληρότητα.
Που τα διδάσκει ότι μόνο με καθημερινή προσπάθεια και κόπο θα κατακτήσεις τους στόχους σου.
Που με έμαθε και εμένα ως μαθήτρια να είμαι αυτή που είμαι.
Παραγωγικό μέλος της κοινωνίας, με υγιή ψυχολογία, επάγγελμα που αγαπώ και πολλές δεκάδες μαθητών που νιώθω παιδιά μου.
Από την Τρίτη, εγώ και χιλιάδες συναδέλφων μου σπαράζουμε για το κλείσιμο των καλλιτεχνικών δομών και την απαξίωση των φορέων απέναντι σε κάθε στοιχείο που αποτελεί πολιτισμό.
Κάθε στοιχείο που μας κάνει ανθρώπους.
Και από την Πέμπτη, κλειδώνομαι και πάλι σπίτι υπό το καθεστώς ενός δεύτερου, αμήχανου, απροειδοποίητου lockdown, απελπισμένη, εξοργισμένη, χωρίς ΜΕΘ, χωρίς καμία δομή πρόνοιας, χωρίς πολιτισμό.
Αβοήθητη.
Και μόνη.
Τον πολιτισμό τον φέρουμε μέσα μας
Αφεντούλα Ραζέλη, ερμηνεύτρια
Κι εκεί που είπαμε λίγο να ορθοποδήσουμε, λίγο να μπούμε σε μια καθημερινότητα (όχι κανονικότητα), να σου και πάλι το δεύτερο lockdown. Και πάλι αναστάτωση,ανασφάλεια, φόβος, συναισθήματα που είναι πολύ συνήθη τους τελευταίους μήνες. Για άλλη μια φορά φίμωση του πολιτισμού, κλείσιμο θεάτρων, μουσικών σκηνών και οτιδήποτε έχει σχέση με ανάσα ανακούφισης που θα μπορούσαμε να πάρουμε και να δώσουμε.
Μας στοχοποίησαν πολλαπλώς και τους καλλιτέχνες και τους εργαζόμενους και τους πολιτιστικούς χώρους. Την ώρα που σε όλη την Ευρώπη ο κόσμος του πολιτισμού στηρίχτηκε με αποζημιώσεις και με επιδόματα, ώστε οι άνθρωποι να ζουν με αξιοπρέπεια, στη χώρα μας αυτή η πρόνοια φαντάζει εξωπραγματική πολυτέλεια. Ίσως έτσι αντιλαμβάνονται κάποιοι τον πολιτισμό, σαν μια περιττή πολυτέλεια. Μας άφησαν τους καλλιτέχνες άνεργους, έκλεισαν τα αυτιά τους στις κραυγές αγωνίας που εκπέμπουμε από τον περασμένο Μάρτιο. Την εργασία που μας στερούν για ακόμα μία φορά τώρα, πώς θα την αναπληρώσουμε; Μας θεωρούν επαίτες; Και αφού μας καταδίκασαν στα έσχατα της βιολογικής επιβίωσης, συνάμα έκοψαν το νήμα της επικοινωνίας μας με το κοινό, μια συνθήκη αναγκαία για τη δημιουργία και την τέχνη, επιβίωση συναισθηματική και ψυχολογική.
Μας στερούν την αγκαλιά, την επικοινωνία, την ανάσα, τη χαρά. Όμως ξεχνούν ότι οι καλλιτέχνες τον πολιτισμό τον φέρουμε μέσα μας, δεν μπορεί να μας τον στερήσει κανείς. Και ξέρουμε μέσα από την τέχνη μας να μετουσιώνουμε τον φόβο και τη δυσκολία σε πηγή ζωής, ομορφιά, παρηγοριά, ελπίδα. Και να τα προσφέρουμε.
Αν υπάρξει αύριο, θα είναι διαφορετικό
Δημήτρης Σφίγγος, μουσικός συνιδρυτής και συνιδιοκτήτης μουσικής σκηνής "Πριγκηπέσσα"
Μετά από 14 χρόνια λειτουργίας της "Πριγκηπέσσας", φτάσαμε, δυστυχώς, στο σημείο να μην γνωρίζουμε το αύριο!
Στα δέκα χρόνια της κρίσης καταφέραμε να επιβιώσουμε. Δύσκολα μεν, με απώλειες, χωρίς ασφαλιστική ικανότητα ως ιδιοκτήτες, με ρυθμίσεις, με άγχος, αλλά υπήρχε η ελπίδα και ο έλεγχος στη διαχείριση της επιχείρησης, "απλώναμε τα πόδια μας κατά το πάπλωμα μας".
Η σημερινή πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Η κατάσταση είναι τόσο ρευστή που ο πλέον μακροπρόθεσμος σχεδιασμός είναι της τάξης της μίας ημέρας και η ρευστότητα στην αγορά είναι το πιο σύντομο ανέκδοτο.
Στην πράξη, οι επιδοτήσεις για τις μικρές επιχειρήσεις είναι ένας κόκκος αλατιού σε μια μακαρονάδα.
Οι επιστρεπτέες προκαταβολές έχουν όνομα, είναι πολύ απλά "επιστρεπτέες". Άρα νέα χρέη, συν τα συσσωρευμένα. Αν προσθέσουμε τις υποχρεώσεις - ρυθμίσεις που έχουν μετατεθεί για τον Απρίλιο, το δοσολόγιο για τα επόμενα χρόνια θα είναι ιδιαίτερα δυσβάσταχτο και, φυσικά, δεν γνωρίζουμε τις νέες συνθήκες που θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε και εμείς αλλά και οι πλείστοι των συμπολιτών μας, άρα και πελατών μας, οι οποίοι σίγουρα θα είναι επίσης σε δεινή οικονομική κατάσταση. Καλώς ή κακώς, το πρώτο που θα κοπεί και πάλι θα είναι η διασκέδαση.
Το μικρό διάστημα που επιτράπηκε να λειτουργήσουμε ήταν, στην πράξη, τελείως ασύμφορο. Μισή χωρητικότητα, κάτω από το μισό ωράριο λειτουργίας, ολόκληρες όμως υποχρεώσεις και, φυσικά, ο δικαιολογημένος φόβος του κόσμου για τους κλειστούς χώρους.
Συμπερασματικά, αν υπάρξει αύριο για τους μικρούς χώρους με ζωντανή μουσική, θα είναι πολύ δύσκολο και σίγουρα πολύ διαφορετικό, όπως και η νέα πραγματικότητα.
Ας ελπίσουμε να πάρουμε τις ζωές μας πίσω σύντομα και να βγούμε όλοι μας, μα και η χώρα μας, κατά το δυνατόν αλώβητοι και υγιείς.
Καλή δύναμη, κουράγιο και υγεία σε όλους!
