Ο Μαρξ ως "ο πιο σπουδαίος αφηγητής της Ιστορίας των κοινωνιών, από τον πρώτο καταμερισμό εργασίας μέχρι τον καπιταλισμό της εποχής του" και η μουσική ως "οριστικός τρόπος ζωής" έχουν εγχαρακτεί στη ζωή και στο έργο του. Ούτως ή άλλως, τέχνη και πολιτική είναι ένα δίπολο αδιαίρετο στην περίπτωση του Θάνου Μικρούτσικου. Και η αισιοδοξία επίσης. Έτσι, εκεί που στο γνωστό του "Ανεμολόγιο" οι πάντες σταματούν στον στίχο του Τριπολίτη "δήλωσε η τσούλα η Ιστορία ότι ξοφλήσαμε", ο ίδιος δείχνει το τέλος του τραγουδιού, τονίζοντας μία - μία τις λέξεις: "την παρθενιά της επανορθώνουμε σφιχτά με ράμματα". Κάτι τέτοια τραγούδια θα παρουσιάσει την Παρακευή 4 του μηνός στην παράσταση "Πώς η Ιστορία γίνεται σιωπή" στον Κήπο του Μεγάρου Μουσικής. Ο ίδιος επιμένει ότι "τα τραγούδια δεν αλλάζουν τον κόσμο, τον κόσμο τον αλλάζουν άνθρωποι με συνείδηση και κριτική σκέψη". Άλλο τόσο όμως επιμένει ότι "η τέχνη μπορεί να συμβάλει σ' αυτό". Έτσι, μαζί με την Αφροδίτη Μάνου και τον Κώστα Θωμαΐδη θα περπατήσουν εκείνη τη βραδιά στα χνάρια της μουσικής του διαδρομής αλλά και στα αποτυπώματα της Ιστορίας.
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* Πώς γράφεται σήμερα η Ιστορία, κύριε Μικρούτσικε;
Την ώρα που γράφεται η Ιστορία, κι αυτό νομίζω συμβαίνει σε όλες τις περιόδους, δεν έχουμε νομίζω οι περισσότεροι τη συνείδηση αν γράφεται, ούτε πώς γράφεται. Με την εξαίρεση ίσως κάποιων ειδικών στιγμών, όπως για παράδειγμα η Κομμούνα του Παρισιού το 1870 ή και ο πρώτος καιρός της επανάστασης των Μπολσεβίκων το 1917. Απεναντίας, έχουμε πολλές φορές συνείδηση πώς η Ιστορία γίνεται σιωπή.
* Και πώς η Ιστορία γίνεται σιωπή, για να δανειστώ τον στίχο του αξέχαστου Αλκαίου, που δίνει και τον τίτλο στη συναυλία σας στον κήπο του Μεγάρου;
Με πολλούς τρόπους. Παρ' ότι αρκετοί διανοητές εγκαίρως είδαν και διατύπωσαν τα αδιέξοδα του υπαρκτού σοσιαλισμού, δεν παύει το 1989 να είναι ένα σημείο που η Ιστορία έγινε σιωπή. Τώρα, επειδή γνωρίζω πού το γυροφέρνετε, κυρία Κρημνιώτη, για όσους πίστεψαν τη για πρώτη φορά Αριστερά φαίνεται να εισέρχονται σε μια περίοδο σιωπής.
* Αν πάμε σ' έναν άλλο αγαπημένο σας ποιητή, τον Τριπολίτη, πέφτει πάνω μας ο εμβληματικός του στίχος "Έβγαλε βρόμα η Ιστορία ότι ξοφλήσαμε".
Οι ποιητές, και τέτοιοι είναι ο Άλκης Αλκαίος και ο Κώστας Τριπολίτης, είναι ποιητές που υποδύονται τους στιχουργούς, δεν είναι μεν προφήτες, αλλά βλέπουν πολλές φορές με δυεισδυτικό τρόπο τα κρυμμένα που υπάρχουν στην πραγματικότητα και τα διατυπώνουν πριν από εμάς για μας. Το "έβγαλε βρόμα η Ιστορία ότι ξοφλήσαμε" νομίζω ότι είναι συνυφασμένο με όλη την πρόσφατη Ιστορία αυτού του τόπου και επιβεβαιώνεται συνεχώς. Όμως, όσοι από μας βάλαμε τη ζωή μας στην προσπάθεια να συμβάλουμε σε μια πιο δίκαιη κοινωνία θα το παλεύουμε μέχρι τέλους και θα αισιοδοξούμε ότι οι επόμενοι μπορεί και να το καταφέρουνε. Άλλωστε, μπορεί το "Ανεμολόγιο" να αρχίζει με το ότι η Ιστορία ξόφλησε, αλλά μην ξεχνάτε ότι τελειώνει ως εξής: "Ξέσκισε η πόρνη η Ιστορία αρχαία οράματα/τώρα για σέρβις μας ξαποστέλνει και για χαμόμηλο/ την παρθενιά της επανορθώνουμε σφιχτά με ράμματα/".
* Δηλαδή, υπάρχει ακόμα ελπίδα;
Σοβαρά μιλώντας, είχα διατυπώσει δημοσίως εδώ και δύο χρόνια την αδυναμία του συγκεκριμένου χώρου αντικειμενικά να λειτουργήσει με βάση τις προθέσεις του. Η ήττα που υπέστη είναι όντως οδυνηρή. Η πρόσφατη Ιστορία έδειξε ότι τα Μνημόνια τρώνε τα παιδιά τους. Είναι όμως πολύ ρευστός και ταχύτατος ο πολιτικός χρόνος που διανύουμε για να μπορέσει να κάνει κάποιος ασφαλείς εκτιμήσεις για το επόμενο διάστημα.
* Ο στίχος του Αλκαίου λέει επίσης "Βαδίζουμε μαζί στον ίδιο δρόμο μα τα κελιά μας είναι χωριστά". Αυτή η κατάρα της διχόνοιας θα τρώει διαρκώς τα παιδιά της Αριστεράς;
Κάνετε αυτή την ερώτηση σε μια περίοδο που λογικά υπάρχουν διαφορετικοί δρόμοι και δεν αναφέρομαι μόνο στη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά συνολικά στην Αριστερά. Οι τεχνητές συγκολλήσεις είναι κατά κανόνα λάθος και οδηγούν σε μεγάλα προβλήματα. Μόνο σε περιόδους εξαιρετικής κρισιμότητας και κυρίως για θέματα εθνικής ανεξαρτησίας μπορούν να γίνουν ευρύτερες συνενώσεις.
* Παραμένετε και σήμερα μαρξιστής περισσότερο από ποτέ, όπως δηλώνατε πριν ένα χρόνο στην "Αυγή";
Ακριβώς, γιατί θεωρώ τον Μαρξ ως τη μεγαλύτερη προσωπικότητα που περπάτησε ποτέ σ' αυτόν τον πλανήτη. Ο πιο σπουδαίος αφηγητής της Ιστορίας των κοινωνιών, από τον πρώτο καταμερισμό εργασίας μέχρι τον καπιταλισμό της εποχής του. Άλλαξε τη σκέψη μας. Όμως εγώ τον διαβάζω απευθείας και όχι μέσω διαμεσολαβητών που επιλέγουν, τεμαχίζοντάς τον, να πάρουν εδάφια που τους συμφέρουν πρόσκαιρα. Με ενδιαφέρει ο Μαρξ που μιλάει για την αυτοπραγμάτωση του ανθρώπου, που δεν μπορεί να γίνει αν ταυτοχρόνως δεν αυτοπραγματωθεί και ο διπλανός του. Με ενδιαφέρει ο Μαρξ που είπε ότι θέλει μια κοινωνία που ο ποιητής θα ψαρεύει και ο ψαράς θα γράφει ποιήματα. Τέλος, με ενδιαφέρει ο Μαρξ που οι αντιφάσεις του ήταν απόλυτα σωστές γιατί αφορούσαν διαφορετικές συγκυρίες.
* Εκτός από τον Μαρξ, για τη δική σας αυτοπραγμάτωση φαντάζομαι σοβαρό ρόλο παίζει η μουσική, η τέχνη γενικότερα.
Αυτό είναι μια απόλυτη αλήθεια, η οποία δεν θα πάψει να ισχύει ποτέ. Τα πάντα περνάνε από τη μουσική, τα πάντα αποθηκεύονται εντός μου για να γίνουν κάποτε μουσική κι αυτό είναι πια μια διαδικασία αυτοματοποιημένη. Βέβαια, χρειάστηκε πολύς κόπος και πολλή πειθαρχία για να μπορεί να συμβαίνει αυτό αυτόματα και να προκύπτει κάτι που να με απογειώνει και να απογειώνει και τους άλλους. Όμως αυτός είναι ο οριστικός τρόπος ζωής μου.
* Έχετε πει ότι "η μεγάλη τέχνη έχει ως πρώτο της καθήκον να είναι το χνάρι του ανθρώπου στην περιπέτειά του πάνω στη γη". Στις μέρες μας, αφενός η μεγάλη τέχνη πού εντοπίζεται, αφετέρου πώς αποτυπώνει το χνάρι τού ανθρώπου;
Να συμπληρώσω ότι, εκτός από τον βασικό ορισμό τής τέχνης, υπάρχουν και ακόμη δύο ορισμοί που έχουν προκύψει στην τελευταία περίοδο της ανθρώπινης περιπέτειας. Ειδικά στον 20ό αιώνα, τότε που πρωτοέγινε το πείραμα του σοσιαλισμό η τέχνη απέκτησε έναν ρόλο να συμβάλει στην κριτική σκέψη του ανθρώπου. Η τέχνη βέβαια δεν αλλάζει τον κόσμο, τον κόσμο τον αλλάζουν οι άνθρωποι, αλλά άνθρωποι με συνείδηση και κριτική σκέψη. Και η τέχνη -παράδειγμα ο Μπρεχτ- μπορεί να συμβάλει σ' αυτό. Το δεύτερο που κατανόησα τα τελευταία χρόνια είναι η συμβολή της σοβαρής τέχνης στην εμψύχωση του πολίτη σε περιόδους μεγάλων κρίσεων, όπως αυτή που ζούμε εδώ και έξι περίπου, χρόνια. Και θα μου επιτρέψετε να πω ότι αυτό το βίωσα αρκετές φορές.
* Η τέχνη εμψυχώνει και τον καλλιτέχνη;
Είναι μια διαδικασία αμφίδρομη. Στέλνεις από πάνω από τη σκηνή ένα κομμάτι που μπορεί να εμψυχώσει τον ακροατή - θεατή και σου το επιστρέφει πολλαπλάσια. Δεν πρόκειται για από καθέδρας διδασκαλία, αλλά για μια προσπάθεια για την εκ νέου ύπαρξη του εμείς.
* Με ποια τραγούδια θα εμψυχώσετε και θα εμψυχωθείτε στη συναυλία;
Πρόκειται για τραγούδια κοινού αισθήματος, πρόκειται για τραγούδια επιστροφής της μνήμης. Το τραγούδι έχει ένα πλεονέκτημα έναντι άλλων μορφών τέχνης. Συνοδεύει τον καθένα και την καθεμιά από μας στα μικρά και τα μεγάλα που του συμβαίνουν στην καθημερινότητά του. Συνεπώς, τραγούδια που έγραψα από τη δεκαετία του '70 μέχρι σήμερα και ακούμπησαν σε διαφορετικές γενιές θα είναι παρόντα στον Κήπο του Μεγάρου. Το "Ανεμολόγιο" προφανώς, το "Πάντα γελαστοί" και η "Ρόζα" θα είναι εκεί, οι αχώριστοι "7 Νάνοι" μου επίσης. Αλλά και το "Μιλώ" του Μίκη σε ποίηση Μανόλη Αναγνωστάκη είναι αδύνατο να λείψει, όπως και το αριστουργηματικό τραγούδι του Καλδάρα "Όποια και να 'σαι".
* Στον κήπο του Μεγάρου, λοιπόν, του οποίου υπήρξατε επιτελικό στέλεχος. Τώρα βρίσκεται σε μια κομβική στιγμή της Ιστορίας του. Πώς βλέπετε τη λειτουργία του από δω και πέρα;
Δυστυχώς, τα επόμενα τρία χρόνια, φαίνεται να είναι πολύ δύσκολα και επομένως η πολιτεία θα έχει αντικειμενική αδυναμία να βοηθήσει, παρ' ότι είναι υποχρεωμένη να το πράξει για κάποιους σημαντικούς θεσμούς στη χώρα μας. Έτσι, λοιπόν, δεν αισιοδοξώ ότι θα δοθεί μια λύση, ευχόμενος το θαύμα.
