Ένα νέο μυκηναϊκό ανάκτορο, πολύ σημαντικό τεκμήριο της ελληνικής πρωτοϊστορίας, φέρνουν στο φως στην πεδιάδα της Σπάρτης οι αρχαιολογικές έρευνες που πραγματοποιούνται από το 2009 στον λόφο του Αγίου Βασιλείου, κοντά στο χωριό Ξηροκάμπι Λακωνίας. Πολυτιμότερο εύρημα, ανάμεσα στα εντυπωσιακά ευρήματα της ανασκαφής, είναι οι πολλές πινακίδες Γραμμικής Β' γραφής, της πρώτης δηλαδή καταγραφής της ελληνικής γλώσσας, που καθίσταται ακόμη πιο σημαντικό, όπως αναφέρει ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, καθώς εντάσσεται στη σφαίρα της πρωτοϊστορίας για τον ελληνικό χώρο, όπου τα γραπτά τεκμήρια είναι ελάχιστα. Οι ωμές πήλινες πινακίδες εντοπίστηκαν σε ένα αρχείο του ανακτόρου που φυλασσόταν σε δωμάτιο του ορόφου η ανασκαφή του οποίου βρίσκεται σε εξέλιξη.
Η εφαρμογή μεθόδων γεωφυσικής διασκόπησης βοήθησε στον εντοπισμό κατάλοιπων σε έκταση 35 τουλάχιστον στρεμμάτων. Η αρχή της εγκατάστασης στην περιοχή, όπως και η πρώτη φάση οικοδόμησης τοποθετούνται στη μεταβατική περίοδο από τη Μεσοελλαδική στην Υστεροελλαδική-Μυκηναϊκή εποχή (17ος-16ος αι. π.Χ.), στην οποία χρονολογείται το νεκροταφείο κτιστών κιβωτιόσχημων τάφων και απλών λάκκων στην κορυφή του λόφου. Η πρώτη φάση εγκατάστασης, σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, καταστράφηκε γύρω στα τέλη 15ου-αρχές 14ου αι. π.Χ. πιθανόν από πυρκαγιά. Μετά την πρώτη αυτή καταστροφή, ιδρύονται νέα ισχυρά και εκτεταμένα ανακτορικά κτήρια. Αυτά αναπτύσσονται περιμετρικά μιας μεγάλης κεντρικής αυλής, στις δύο πλευρές της οποίας (νότια και δυτική) έχει αποκαλυφθεί στοά επί πεσσοκιονοστοιχίας. Εξαιτίας αυτής της πυρκαγιάς διασώθηκαν οι ωμές πήλινες πινακίδες του αρχείου του ανακτόρου, το οποίο περιλαμβάνει πινακίδες όλων των γνωστών από τα άλλα ανακτορικά κέντρα τύπων, φυλλόσχημες και σελιδόσχημες, καθώς και ετικέτες και πήλινα σφραγίσματα. Στα κείμενα αναφέρονται παροχές αγαθών σε ιερό ή ιερά, ανδρικά και γυναικεία ονόματα, τοπωνύμια και ο τίτλος άναξ στη γενική πτώση, άνακτος. Με λατρευτικές - θρησκευτικές πρακτικές συνδέεται ένα από τα κτήρια που ανασκάπτονται ανατολικά της αυλής, το Κτήριο Α. Η φωτιά έψησε και επίσης διατήρησε σε ικανό ύψος την ωμοπλινθοδομή και την πηλοκονία των εσωτερικών διαχωριστικών τοίχων του, όπου έχουν μέχρι στιγμής ερευνηθεί δέκα δωμάτια. Αυτά περιείχαν πολλά χαρακτηριστικά λατρευτικά αντικείμενα και σκεύη, όπως πήλινα ειδώλια βοοειδών και ελεφαντοστέινο ειδώλιο ανδρικής μορφής που κρατάει νεαρό μοσχαράκι ή ταύρο, μεγάλο πήλινο ρυτό σε σχήμα κεφαλής ταύρου, λίθινη πρόχους με διπλό χείλος, δύο μεγάλοι τρίτωνες κ.ά. Εκτός αυτών, βρέθηκαν πολλά μικρά διακοσμητικά αντικείμενα καθώς και σφραγιδόλιθοι, αιγυπτιακοί σκαραβαίοι κ.ά. Σε ένα δωμάτιο φυλάσσονταν, πιθανόν τακτοποιημένα σε κιβώτιο από οργανικό υλικό, εικοσιένα χάλκινα ξίφη, ενώ κάτω από το δάπεδο ενός άλλου βρέθηκε πυκνό στρώμα από οστά ζώων, αγγεία και πολύτιμα μικροαντικείμενα. Με το στρώμα αυτό είναι πιθανό να σχετίζονται τα υπολείμματα πυρών που εντοπίστηκαν σε ανοιχτό χώρο ανατολικά του κτηρίου.
Μια μεγάλη ποσότητα θραυσμάτων τοιχογραφιών με χαρακτηριστικά μυκηναϊκά θέματα που βρέθηκαν στην επίχωση ενός δεύτερου κτηρίου (Κτήριο Β) και σε χώρο απόθεσης απορριμμάτων σε αδόμητη περιοχή τεκμηριώνει την ύπαρξη τοιχογραφικού διάκοσμου στα ανακτορικά οικοδομήματα.
Η ανασκαφή στον Άγιο Βασίλειο εντάσσεται στα προγράμματα της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας και πραγματοποιείται υπό τη διεύθυνση της επίτιμης εφόρου Αρχαιοτήτων κυρίας Αδαμαντίας Βασιλογάμβρου και χαρακτηρίζεται ως μια από τις πιο σπουδαίες συστηματικές ανασκαφές στον τομέα της ελληνικής πρωτοϊστορίας, ενώ έχει ήδη προκαλέσει το διεθνές ενδιαφέρον. Το νέο, πολύ σημαντικό ανάκτορο που ήρθε στο φως ερευνάται με όλες τις σύγχρονες ανασκαπτικές και αναλυτικές μεθόδους και την προσήκουσα διεπιστημονικότητα. Η ανασκαφή διερευνά τη δημιουργία και εξέλιξη ενός μυκηναϊκού ανακτορικού κέντρου με στόχο την ανασύνθεση της πολιτικής, διοικητικής, οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης της περιοχής. Παράλληλα, εκτιμάται ότι θα προκύψουν νέα στοιχεία σχετικά με τη μυκηναϊκή θρησκεία και ζητήματα γλωσσολογίας και παλαιογραφίας.
Τον χώρο της ανασκαφής επισκέφθηκε την περασμένη Παρασκευή η αν. γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού κυρία Μαρία Ανδρεαδάκη - Βλαζάκη, όπως άλλωστε και μια δεύτερη σημαντική ανασκαφή που διεξάγεται στην ευρύτερη περιοχή της Σπάρτης, αυτή του ιερού του Αμυκλαίου Απόλλωνα στον λόφο Αγίας Κυριακής στις Αμύκλες Λακωνίας.
Η ανασκαφή του ιερού του Αμυκλαίου Απόλλωνα, που πραγματοποιήθηκε κατά την έναρξη του πενταετούς ερευνητικού προγράμματος και ολοκληρώνεται αυτό τον μήνα, διεξάγεται υπό τη διεύθυνση του ομότιμου καθηγητή κ. Άγγελου Δεληβορριά και φέρνει στο φως ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά ιερά με έναρξη ζωής στα γεωμετρικά χρόνια. Η ερευνητική ομάδα διαφωτίζει αργά, αλλά με επιμονή και υπομονή το θέμα του ναού (Θρόνου) του Απόλλωνα, που έχει απασχολήσει πολλούς επιστήμονες μέχρι σήμερα. Η έρευνα πραγματοποιείται κάτω από δυσχερείς συνθήκες, διότι το ιερό έχει υποστεί εκτεταμένη καταστροφή κατά το παρελθόν. Κατά τις έρευνες εντοπίστηκαν στην κορυφή του λόφου λείψανα του πρωτοελλαδικού - μεσοελλαδικού οικισμού και προσδιορίστηκε η πρώτη μνημειακή φάση του ιερού στα υστερογεωμετρικά χρόνια με την αποκάλυψη του παλαιότερου περιβόλου. Ταυτόχρονα, όμως, άλλαξαν τα δεδομένα της έρευνας που είχαν γίνει αποδεκτά έως την έναρξη των πρόσφατων εργασιών, καθώς ο εντοπισμός τής τάφρου θεμελίωσης του ναού, του λεγόμενου θρόνου του Απόλλωνα, δημιουργεί νέα δεδομένα σχετικά με τις διαστάσεις του οικοδομήματος, ενώ την εικόνα του αρχαϊκού ιερού συμπληρώνει βορειοδυτικά ένα μνημειακό πρόπυλο. Κοντά στη μνημειακή είσοδο προς το ιερό, όπως αποκαλύπτει η ανασκαφική έρευνα στο ΒΔ τμήμα του τείχους, ένα τμήμα του παραβιάστηκε κατά τη ρωμαϊκή περίοδο για τη δημιουργία δεξαμενής, που σώζεται σε άριστη κατάσταση και το δάπεδό της αποτελείται από τετράγωνες πήλινες πλάκες, ενώ την εσωτερική επιφάνεια των τοίχων καλύπτει υδραυλικό κονίαμα. Στο κέντρο του χώρου και ακουμπισμένο στην επιφάνεια του δαπέδου βρέθηκε ένα ακέραιο δωρικό κιονόκρανο με υποτραχήλιο, εύρημα μοναδικό, διότι λόγω της ιδιαίτερης τυπολογίας του μπορεί να αποδοθεί με βεβαιότητα στον ναό του Απόλλωνα, αφού συμπληρώνει ένα παρόμοιο στο αρχαιολογικό μουσείο της Σπάρτης που βρέθηκε σε παλαιότερες έρευνες.
Για το 2015 ξεπερνούν τις 150 οι συστηματικές ανασκαφές και επιφανειακές, γεωαρχαιολογικές και γεωφυσικές διεπιστημονικές έρευνες που διεξάγονται σε όλη την επικράτεια από την Αρχαιολογική Υπηρεσία, ελληνικά ιδρύματα με εξειδίκευση στον τομέα της αρχαιολογικής και παλαιοντολογικής έρευνας και ξένες αρχαιολογικές σχολές, πάντα με την εξασφάλιση των απαραίτητων κατά νόμο εγκρίσεων.
