Του Λέανδρου Πολενάκη
Στο εξαιρετικά δραστήριο, δημιουργικό, αλλά λίγο γνωστό στο ευρύ κοινό «Θέατρο Τομή / Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Κέα», της Μαρίας Πανούτσου, έχω αφιερώσει κάποια παλιότερα σημειώματα. Επανέρχομαι σήμερα με ένα συγκεντρωτικό σημείωμα, με την ευκαιρία της παράστασης του έργου Άσπρο φως - ιστορίες έρωτα και αναρχίας, βασισμένου στην συλλογική δουλειά της συγγραφέως Λίλης Λαμπρέλλη, της ηθοποιού - σκηνοθέτιδας Μαρίας Πανούτσου, και του μουσικολόγου Τάσου Πετρή. Επάνω στο βιβλίο της πρώτης Η γυναίκα με τα χέρια από φως (εκδ. Πατάκη), με θέμα ανθρώπινες «ιστορίες σχέσης» που πηγάζουν από την προφορική, παραμυθική μας παράδοση. Μετουσιωμένες σε δραματική τέχνη, με τη «μαγική» παρέμβαση της Μαρίας Πανούτσου, που «άκουσε» τις φωνές όλων αυτών των φωτεινών γυναικών και τις μετέγραψε σε μεστό λόγο - εικόνα.
Παραθέτω πρώτα κάποια εργογραφικά στοιχεία της ομάδας «Τομή», που η αδιάκοπη, αθόρυβη δυναμική της εκτείνεται από την πειραματική δουλειά στην αρχαιοελληνική Τραγωδία, με επίκεντρο την Αντιγόνη και, ευρύτερα τον κύκλο των Λαβδακιδών, βραβευμένη πολλαπλά στο Φεστιβάλ Ιθάκης το 1982, φθάνοντας ώς το σύγχρονο ελληνικό και ξένο θέατρο. Επισημαίνω ιδιαίτερα την παλιότερη έξοχη, σημαδιακή δουλειά της Μαρίας Πανούτσου για τη ζωή και το θάνατο μιας νέας κοπέλας που εκτελέστηκε στον Εμφύλιο (Νίκα Μαρτοπούλου), βγαλμένη μέσα από το βιβλίο της αγωνίστριας Δήμητρας Μάρα - Μιχαλακέα Γυναίκες στις Φυλακές Αβέρωφ, που είχε ενθουσιάσει, πρέπει να το πω, τον δικό μας, αείμνηστο, Λευτέρη Βουτσά, όταν, πριν λίγα χρόνια, πήγε, μετά από σύσταση δική μου, να παρακολουθήσει την παράσταση στο παλιό εργαστήρι της «Γούβας», για να γίνει έκτοτε, ώς το τέλος του βίου του, πιστός οπαδός και μόνιμος θεατής του θεάτρου «Τομή».
Έρχομαι στην τωρινή δουλειά της Μαρίας Πανούτσου και των συνεργατών της, που δόθηκε στο ωραίο, μικρό θέατρο «Ειλισσός». Πρόκειται για μια μουσικοθεατρική παράσταση σκηνοθετημένη και παιγμένη από την ίδια: αφήγηση και θέατρο μέσα στο θέατρο, «βασισμένη στην τεχνική της προφορικής αφήγησης και της παρεμβολής του βιωματικού λόγου», σύμφωνα με το σημείωμα του προγράμματος. Σε ένα κείμενο δραματοποιημένο από τη σκηνοθέτιδα, γεμάτο τρυφερότητα και συμπυκνωμένη λαϊκή σοφία, που μας μιλάει για έναν κόσμο μακρινό και κοντινό, άγνωστο και οικείο συγχρόνως, σαν ένα ξεχασμένο χάδι του ήλιου. «Τα κείμενα είναι για το ζευγάρι, αγγίζουν τον άνδρα και τη γυναίκα, αλλά η αφήγηση εστιάζεται πιο πολύ στη γυναικεία πλευρά. Αινιγματικά κείμενα που δονούν την ψυχή του ανθρώπου, από την προφορική παράδοση αλλά και τον έντεχνο λόγο, από διαφορετικούς πολιτισμούς, ήθη και έθιμα, που μιλούν για την ψυχή της ερωτευμένης γυναίκας, που αναφέρονται στη σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο της φύσης και επικεντρώνονται στην ιδιαίτερη σχέση που έχει η γυναίκα με τη φύση», όπως σημειώνει εύστοχα η συγγραφέας στο πρόγραμμα.
Το «έργο» ξαναγράφεται από την ερμηνεύτρια κάθε φορά μπροστά στο κοινό, καθώς η αφηγήτρια - ηθοποιός Μαρία Πανοπυτσου δεν παγώνει με στερεότυπα την παράσταση, αλλά την αφήνει αβίαστα, κάθε φορά, να κυλήσει, προβάλλοντας τη δύναμη του έρωτα που μεταμορφώνει, ως πρώτη αξία της ζωής. Με την τεχνική της παραδοσιακής «παραμυθούς» τέλεια αφομοιωμένη, χωρίς να μένει, ωστόσο, μόνο σε αυτό. «Ο έρωτας είναι η μόνη δυνατή επανάσταση», αποτελεί το «απόσταγμα» της παράστασης. Λόγος και σώμα, εδώ, σε αγαστή σύμπνοια, εργάζονται «μέχρι ο καιρός ο γέροντας να χάσει τα φτερά του», θα έλεγε, ίσως, ο Σολωμός. ΄Ερωτας είναι η ομορφιά του κόσμου ακέραιη που κάθεται μέσα μας και γελάει, θα μπορούσαμε, από τη μεριά μας, άνετα, να προσθέσουμε. Ένα παραμυθόδραμα με την ουσιαστική έννοια του όρου, γοητευτικό και συνάμα ανατρεπτικό, μια εμπράγματη, γυμνή ποίηση θηλυκού γένους. Με την καθοριστική συμβολή της πρωτότυπης, μοντέρνα παραδοσιακής μουσικής του Σταμάτη Δελλαπόρτα (κλαρινέτα, shakuhachi), με τους άκρως λειτουργικούς φωτισμούς του Ηλία Κωνσταντακόπουλου και με τα όμορφα video της Νεφέλης Ράπτη.
