Στη μέχρι τώρα προεδρική πορεία του ο Τραμπ έχτισε την πολιτική περσόνα του πάνω σε μια κεντρική υπόσχεση που είχε δώσει στο ακροατήριό του και κατά καιρούς ανανέωνε: Η Αμερική δεν θα εμπλέκονταν ποτέ ξανά σε μακρινούς, τυχοδιωκτικός πολέμους οι οποίοι την εξαντλούσαν στρατιωτικά και την απομυζούσαν οικονομικά προσφέροντας της μηδαμινά οφέλη.
Ήταν, ως ένα σημείο, σκληρός επικριτής της λογικής των νεοσυντηρητικών της εποχής του υιού Μπους και των πολέμων “διάδοσης της δημοκρατίας”, “οικοδόμησης εθνών” και άλλων συναφών παραπλανητικών αφηγήσεων οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν ως βασικά ιδεολογήματα για την εδραίωση της αντίληψης των ΗΠΑ ως παγκόσμιου αστυνόμου στη μεταψυχροπολεμική, μονοπολική εποχή.
Ο μεγιστάνας είχε επανειλημμένα απορρίψει αυτή τη λογική παρουσιάζονταν τον εαυτό του ως διαπραγματευτή, ως dealmaker, όχι ως πολεμιστή και επεκτατιστή. Διαβεβαίωνε τους πιστούς ψηφοφόρους του αλλά και τους συμμάχους της Ουάσιγκτον, ότι διέθετε τη μοναδική ικανότητα να μην κάνει τα στρατηγικά λάθη εξαιτίας των οποίων η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή είχε παγιδευτεί εδώ και δεκαετίες σε κινούμενη άμμο.
Αλλά αυτή η προσεκτικά σχεδιασμένη “αναπαράσταση” συγκρούεται τώρα με μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα. Καθώς το Κογκρέσο έκανε χθες το πρώτο βήμα για να βάλει φρένο στον πόλεμο με το Ιράν επιδιώκοντας να περιορίσει το μέχρι τώρα ελεύθερο πεδίο δράσης της κυβέρνησης, ο Τραμπ και ο κύκλος του αντιμετωπίζουν αναπόφευκτα τις καταλυτικές συνέπειες της σπουδής τους να εμπλακούν σ' έναν πόλεμο που όλοι οι προκάτοχοί του είχαν συνειδητά αποφύγει συναισθανόμενοι το τρομακτικό ρίσκο.
Τα ερωτήματα…
Καταλυτικές συνέπειες σε τρία βασικά σημεία: Στην απογοητευτική κατάδειξη της εξάντλησης της αμερικανικής στρατιωτικής μηχανής από έναν ασύμμετρο πόλεμο, στη μη μεταβολή οποιασδήποτε ουσιαστικής παραμέτρου στην τοπική σκακιέρα ισορροπιών στον Περσικό παρά τον καταιγισμό πυρών, και βέβαια, στον κλονισμό της ειδικής σχέσης με το Ισραήλ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες σύρθηκαν σε ένα συμβιβασμό με το Ιράν δίχως να έχουν επιτύχει οποιαδήποτε πραγματική αλλαγή ή διαφοροποίηση στο προ του πολέμου στάτους. Με άλλα λόγια: Το Ιράν παραμένει στη “θέση” του στο τοπικό και ευρύτερο γεωπολιτικό χάρτη, δηλαδή το καθεστώς παραμένει ανέπαφο, διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο στο εσωτερικό, οι μηχανισμοί εξουσίας συνεχίζουν να λειτουργούν, η ικανότητά του να διαπραγματεύεται και να θέτει όρους παραμένει, η στρατιωτική ικανότητά του, αν και έχει σίγουρα πληγεί, δεν έχει εξαλειφθεί, ενώ πολύ περισσότερο συνεχίζει να ελέγχει και να κατευθύνει τους πληρεξούσιούς του στο Λίβανο και αλλού.
Συνοπτικά, ο παράγοντας Ιράν παραμένει πλήρως ενεργός μετά τον πόλεμο, έχει πληγεί, έχει υποστεί ζημιές, αλλά δεν έχει συντριβεί, δεν έχει αποδεκατιστεί, και το κυριότερο διατηρεί το γόητρό του. Ίσως γι’ αυτό υπάρχουν έντονες αντιδράσεις για το ντιλ του Τραμπ από πλευράς σκληροπυρηνικών του Ρεπουμπλικανικού κόμματος
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ερχόμενες αντιμέτωπες με τα όρια της στρατιωτικής ισχύος τους, και εν μέρει με τα οικονομικά αδιέξοδά τους, δεν είχαν άλλη επιλογή από τον ρεαλισμό της αναδίπλωσης. Ίσως περισσότερο από ποτέ, και πιο γρήγορα από ποτέ, αυτός ο πόλεμος ανέδειξε την αχίλλειο πτέρνα της αμερικανικής παντοδυναμίας: Ότι δεν μπορεί να βγάλει πέρα σε μια ασύμμετρη αναμέτρηση. Πανάκριβα και δυσαναπλήρωτα οπλικά συστήματα έναντι φθηνών και εύκολα παραγόμενων συμβατικών που μοιάζουν ανεξάντλητα.
Τα δεδομένα αυτά έχουν ήδη προσληφθεί και εν μέρει κατανοηθεί από το αμερικανικό εκλογικό σώμα και έτσι η δημόσια υποστήριξη προς τον πόλεμο καταρρέει, όπως δείχνουν όλες οι τελευταίες δημοσκοπήσεις, ενώ το μέγεθος του πολιτικού σφάλματος του Τραμπ αποκαλύπτεται σε πλήρη κλίμακα. Το ερώτημα που τίθεται τώρα πιεστικά δεν αν αυτός ο πόλεμος τον έχει βλάψει πολιτικά. Είναι πώς ένας πρόεδρος, ορθολογικός κατ’ τ’ άλλα, κατάφερε να ξεγελαστεί, να παραπλανηθεί και να πέσει τόσο πολύ έξω σε όλους τους υπολογισμούς του στην αντιπαράθεσή του με την Ισλαμική Δημοκρατία, ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής το οποίο κάθε πρόεδρος πριν από αυτόν αντιμετώπιζε με μεγάλη προσοχή.
Και οι απαντήσεις…
Για τους πέριξ την Ουάσιγκτον αναλυτές, οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα πρέπει να αναζητηθούν στην “ανάμειξη” πολλών επιμέρους στοιχείων: Υπερβολικής στρατηγικής αυτοπεποίθησης, ευσεβών πολιτικών πόθων και μιας επίμονης πεποίθησης ότι οι αντίπαλοι των ΗΠΑ δεν έχουν άλλη επιλογή από το να υποκύψουν, να “υποκλιθούν”, στην αμερικανική στρατιωτική υπεροχή δίχως να αναγκάσουν την Ουάσιγκτον να κάνει δύσκολες επιλογές.
Έτσι, ο Τραμπ βρίσκεται τώρα παγιδευμένος ανάμεσα σε έναν πόλεμο που το κοινό θεωρεί ολοένα και περισσότερο ως αποτυχία και μια ειρηνευτική διαδικασία που λίγοι Αμερικανοί πιστεύουν ότι θα αποφέρει διαρκή αποτελέσματα.
Οι ενδείξεις της ήττας σε πολιτικό επίπεδο είναι ήδη ορατές.
Σε μια αξιοσημείωτη αλλαγή πλεύσης, μετά τη Βουλή των Αντιπροσώπων στα μέσα του μήνα, και η Γερουσία τάχθηκε χθες με τη σειρά της υπέρ του ψηφίσματος που δίνει εντολή στον Τραμπ να σταματήσει τη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ κατά του Ιράν. Ενώ οι νομικές επιπτώσεις της “σφήνας” αυτής παραμένουν μέχρι στιγμής αβέβαιες και ο Λευκός Οίκος επιμένει ότι το ψήφισμα δεν έχει δεσμευτική ισχύ, ο συμβολισμός είναι αδιαμφισβήτητος. Για πρώτη φορά από την ψήφιση του Νόμου περί Πολεμικών Εξουσιών του Προέδρου, το 1973, τόσο η Βουλή όσο και η Γερουσία τάσσονται υπέρ της απόσυρσης αμερικανικών δυνάμεων από μια εστία συνεχιζόμενων εχθροπραξιών.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που θα ήταν αδιανόητη πριν ακόμη από μερικές εβδομάδες, όταν οι Ρεπουμπλικάνοι είχαν στοιχηθεί πίσω από τον πρόεδρο και χειροκροτούσαν τον πόλεμό του. Τώρα αρχίζουν να αποστασιοποιούνται καθώς η πολιτική ανησυχία στους κόλπους τους εξαπλώνεται. Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν και τους ψηφοφόρους να έχουν μόνιμα στραμμένα τα βλέμματα τους στον πληθωρισμό, τις τιμές της ενέργειας και την οικονομική αβεβαιότητα, ο πόλεμος με το Ιράν έχει χάσει την “αίγλη” του, είναι λιγότερο μια επίδειξη δύναμης και περισσότερο ένα πολιτικό βάρος.
Οι διαθέσεις του εκλογικού σώματος στέλνουν ανησυχητικά σήματα στον Λευκό Οίκο.
Οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Μόνο το ένα τέταρτο, περίπου, των Αμερικανών πιστεύουν πως ο πόλεμος “άξιζε” το κόστος. Περίπου οι μισοί λένε ότι δεν “άξιζε”. Στη μεγάλη πλειοψηφία τους, οι Αμερικανοί αμφιβάλλουν ότι η διευθέτηση που επιχειρείται μπορεί να οδηγήσει σε μια διαρκή ειρήνη. Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι ότι πολλοί δεν πιστεύουν πως η αμερικανική πολεμική εκστρατεία πέτυχε τον κεντρικό στρατηγικό στόχο της, δηλαδή να αποτρέψει το Ιράν από το να προωθήσει τις πυρηνικές φιλοδοξίες του.
Υποτιμώντας την πραγματικότητα
Οι τάσεις που είναι πλέον ορατές στην εσωτερική πολιτική ατμόσφαιρα πηγάζουν από τους ίδιους τους “αυτοσχεδιασμούς” στους οποίους άρχισε να επιδίδεται ο Τραμπ καθώς συνειδητοποιούσε τους λανθασμένους υπολογισμούς του και το προφανές αδιέξοδο. Για πάνω από δύο μήνες προσπαθούσε να πείσει πως επίκειται κατάρρευση του καθεστώτος στη Τεχεράνη, ότι επίκειται άνευ όρων παράδοση, συνθηκολόγηση με τους όρους της Αμερικής.
Ανακοινώθηκαν προθεσμίες και τελεσίγραφα που παρατάθηκαν ή έληξαν χωρίς να συμβεί τίποτα. Απειλές διατυπώθηκαν με μένος αλλά αργότερα μετριάστηκαν. Κάθε φαινομενική οπισθοδρόμηση παρουσιάστηκε ως ένα προσωρινό εμπόδιο στο δρόμο προς την τελική νίκη και την οριστική ιρανική συνθηκολόγηση. Οι προεδρικοί αυτοσχεδιασμοί συνέτειναν στη παγίωση μια εντυπωσιακής αντίφασης. Ο Τραμπ κράδαινε απειλές και μιλούσε σαν πρόεδρος εν καιρώ πολέμου αλλά παράλληλα ενεργούσε θέλοντας απεγνωσμένα να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση.
Σίγουρα το Ιράν αντιμετωπίζει αφόρητη οικονομική και στρατιωτική πίεση όμως ο Τραμπ αντιμετωπίζει ανάλογη πολιτική πίεση από τις επικείμενες εκλογές. Κάθε μήνα που η σύγκρουση παρατείνεται, μειώνεται ο “ωφέλιμος χρόνος” μέχρι τις εκλογές. Κάθε απότομη αύξηση στις τιμές της βενζίνης που αποτελούν διαχρονικά για τους Αμερικανούς ψηφοφόρους “βαρόμετρο” των πολιτικών διαθέσεών τους, αυξάνει τη πίεση στους Ρεπουμπλικάνους υποψήφιους. Κάθε ένδειξη ότι ο πόλεμος δεν έχει σαφές τελικό σημείο ενισχύει την απογοήτευση του κοινού.
Η μεγιστάνας είχε υποτιμήσει αυτή τη πολιτική πραγματικότητα.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως οι Αμερικανοί πιστεύουν ότι ο πόλεμος επηρέασε την παγκόσμια οικονομία πολύ πιο σοβαρά από ό,τι ανέμενε ο Λευκός Οίκος. Πολλοί πιστεύουν ότι η σύγκρουση δημιούργησε περισσότερα προβλήματα από όσα έλυσε.
Οι κρίσεις του κοινού έχουν σημασία επειδή η πολιτική εικόνα του Τραμπ βασιζόταν πάντα στην ικανότητα του στην οικονομική διαχείριση. Είναι ο επιτυχημένος επιχειρηματίας, ο άνθρωπος που ξέρει να κερδίζει. Οι ψηφοφόροι του-και όχι μόνο- που μπορεί να ανέχονται τη στρατηγική ασάφεια του είναι πολύ λιγότερο επιεικείς όταν ένας πόλεμος αρχίζει να αδειάζει τη τσέπη τους…
Προσωπική αφήγηση
Ο Τραμπ, όπως και κάθε πολιτικός ηγέτης που διαχειρίζεται τα τρέχοντα, δεν μπορεί να περιμένει την Ιστορία για να τον κρίνει. Είναι ήδη ένας πρόεδρος που αντιμετωπίζει επιτακτικά μια πραγματικότητα που προσπαθούσε για καιρό να μην αντικρίσει, να αγνοήσει: Η απρόκλητη επίθεσή του, μαζί με το Ισραήλ, στο Ιράν δεν οδήγησε στο αποφασιστικό αποτέλεσμα που ανέμενε. Η υποστήριξη του κοινού στον πόλεμο έχει εξατμιστεί και το πολιτικό κόστος συνεχίζει να αυξάνεται.
Ο πειρασμός να σκεφτεί κάποιος πως ο ένοικος του Λευκού Οίκου δεν “ξεγελάστηκε” απλά από την ανθεκτικότητα του Ιράν αλλά από τη δική του υπερφίαλη αυτοπεποίθηση, είναι σίγουρα μεγάλος.
Πείθοντας τον εαυτό του ότι η Τεχεράνη θα τρομοκρατούνταν και ότι θα συνθηκολογούσε, ότι οι ωμές απειλές του θα υποκαθιστούσαν τη στρατηγική πίεση και τη διπλωματία και ότι η κλιμάκωση θα μπορούσε επ' αόριστον να βρίσκεται υπό έλεγχο στα χέρια του, φαίνεται τελικά πως έπεσε θύμα της δικής του αφήγησης. Είναι βέβαια κάτι που έχει στοιχειώσει πολλούς άλλους ηγέτες στο παρελθόν.
Τώρα το Κογκρέσο, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι και οι σύμμαχοι της Αμερικής τον φέρνουν προ των ευθυνών του. Η κλίμακα του ρίσκου που πήρε πηγαίνοντας σε πόλεμο με το Ιράν και το πολιτικό λάθος πίσω από αυτό, δεν γίνεται να αγνοηθούν.
