Τη δράση των ελληνικών συλλόγων που ιδρύθηκαν, συγκροτήθηκαν και αναπτύχθηκαν έξω απ' τα όρια του νεοσύστατου βασιλείου, κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, έως ότου οι περιοχές όπου δραστηριοποιούνταν ενσωματώθηκαν στον εθνικό κορμό ή χάθηκαν οριστικά, παρουσιάζεται στην έκθεση τεκμηρίων από τις συλλογές του ΕΛΙΑ με τίτλο "Ελληνικοί σύλλογοι εκτός συνόρων (1860-1920)", η οποία θα φιλοξενείται έως το τέλος Ιανουαρίου στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης (Αμερικής 13).
Διπλώματα, καταστατικά, χάρτες, φωτογραφίες και άλλα τεκμήρια που αφορούν συλλόγους της Κωνσταντινούπολης, της Μακεδονίας, της Θράκης, της Μικράς Ασίας κ.λπ. παρουσιάζονται στην έκθεση του ΕΛΙΑ. Στόχος των συλλόγων αυτών υπήρξε κατά κύριο λόγο η ανάπτυξη της εκπαίδευσης, ιδιαίτερα στις περιοχές εκείνες που θεωρούνταν κρίσιμης σημασίας για το αλυτρωτικό ιδεώδες, καθώς στάθηκαν πεδίο διεκδίκησης των συγκρουόμενων εθνικισμών.
Συνοπτικά, μέσα από την έκθεση ο θεατής έχει την ευκαιρία να ανιχνεύσει την εκτός συνόρων πορεία του ελληνικού εθνικισμού, την καλλιέργεια, μέσα από τους εκπαιδευτικούς κ.ά. μηχανισμούς, σε πληθυσμούς που έως τότε παρακολουθούσαν αμέτοχοι, αλλά και τις έντονες πολιτικές ανακατατάξεις που χαρακτηρίζουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία εκείνη την περίοδο. Οι σύλλογοι, την πορεία των οποίων παρακολουθεί ο θεατής μέσα από την έκθεση του ΕΛΙΑ, συνέβαλαν, τελικά, σε αυτό που ο Κ. Θ. Δημαράς ερμήνευε ως μετεξέλιξη της Μεγάλης Ιδέας...
