Στις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας η νέα καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης παρουσίασε, μπροστά σε ένα πλήθος φίλων και συνεργατών, το πρώτο «δείγμα γραφής» της, το πρόγραμμα για μια σημαδιακή, για το ιστορικό θέατρο, χρονιά, καθώς συμπληρώνονται 60 χρόνια λειτουργίας του Υπόγειου και 30 από την ίδρυση της σκηνής της οδού Φρυνίχου. Επέτειος που θα τιμηθεί με ένα εντυπωσιακό σε εύρος και όγκο πρόγραμμα, που αντικατοπτρίζει τη φιλοσοφία της συνεργασίας και της συλλογικότητας που θέλει να προωθήσει ακόμη περισσότερο σε αυτή τη νέα σελίδα που ανοίγεται για το Θέατρο Τέχνης. Όμως στις σημερινές συνθήκες πρόκειται για ένα πραγματικό στοίχημα -και όχι μόνο καλλιτεχνικό...
Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
* Ποια είναι τα μηνύματα που πήρατε μετά την παρουσίαση του προγράμματος για τη φετινή περίοδο;
Μια αίσθηση ελπίδας. Ήταν πάρα πολύ συγκινητικές οι αντιδράσεις. Νομίζω πως όλοι έχουμε ανάγκη να νιώσουμε ότι μπορούμε να είμαστε μαζί, κάτι που φάνηκε στην παρουσίαση του προγράμματος την προηγούμενη εβδομάδα.
* Το πρόγραμμα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μία «επανεκκίνηση». Πέραν του επετειακού χαρακτήρα του, ποιο θα λέγατε ότι είναι το στίγμα του;
Αυτό που λέει ο στίχος του Κουν, που επιλέξαμε ως μότο της φετινής χρονιάς: «Να μείνω έξω, στ' ανοιχτά». Το Θέατρο Τέχνης αναζητά συνεργασίες, συμπράξεις, παίρνει το ρίσκο να βουτήξει στα βαθιά μαζί με άλλους, μέσα στο ρεύμα των αναζητήσεων της εποχής μας. Η συλλογικότητα, η εξωστρέφεια καθορίζουν και το στίγμα μας.
* Για έναν οργανισμό που υποστήριζε με πείσμα την αυτάρκειά του και στηριζόταν στις δυνάμεις που παρήγαγε ο ίδιος, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «αλλαγή σελίδας».
Αυτές οι καλλιτεχνικές δυνάμεις έχουν πια διαχυθεί σε όλο τον θεατρικό χώρο. Πάρα πολλοί από τους συμμετέχοντες στο φετινό πρόγραμμα είτε είναι απόφοιτοι του Θεάτρου Τέχνης είτε έχουν εργαστεί στο παρελθόν σε αυτό. Το σημαντικό όμως είναι πως ένα μεγάλο μέρος καλλιτεχνών έχουν γαλουχηθεί και λειτουργούν με τις αξίες του Κουν. Η ομαδική δουλειά, η αφοσίωση, η πίστη, το πάθος είναι χαρακτηριστικά που έχουν πολλοί καλλιτέχνες σήμερα κι ας μην έχουν σπουδάσει ή δουλέψει στο Θέατρο Τέχνης. Για πολλούς άλλαξε η ζωή τους όταν είδαν παραστάσεις του Κουν. Με αυτήν την έννοια, το Θέατρο τους αγκαλιάζει όλους.
* Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι μια τέτοια διάχυση κάνει την εμμονή σε μια τέτοια αυτονομία αντιπαραγωγική…
Αυτή η αυτονομία έχει καταργηθεί εδώ και καιρό, καθώς το θέατρο ήταν ανοιχτό σε σκηνοθέτες και ηθοποιούς εκτός των κόλπων του. Φέτος όμως έχουμε πολύ περισσότερες παραγωγές, πολλές νέες ομάδες, νεότερους καλλιτέχνες που δεν έχουν ξαναδουλέψει στο Θέατρο Τέχνης, διαθέτουν όμως έντονα το «στίγμα» του. Επιπλέον οι θεματικές έχουν κάτι να πουν στον σημερινό άνθρωπο, γιατί η τέχνη, αυτός ο χώρος ελευθερίας που μας απομένει, οφείλει να του λέει κάτι περισσότερο από το να τον παρηγορεί.
* Πιστεύετε πως μέσα από το πρόγραμμα δίνεται ένα διακριτό στίγμα; Θα μπορούσε να πει κανείς ότι φιλοξενείτε νέους μεν καλλιτέχνες, που μπορεί όμως να δει συχνά κάποιος και σε άλλους χώρους...
Το γεγονός ότι πολλοί από τους καλλιτέχνες έχουν ήδη μια πορεία και χαίρουν εκτίμησης είναι σημαντικό, όμως υπάρχουν ομάδες και νεότεροι καλλιτέχνες που παρουσιάζουν για πρώτη φορά δουλειά τους. Όλοι χαίρουν εκτίμησης, περισσότερο ή λιγότερο καθιερωμένοι. Πιστεύω πως αυτό που διαφοροποιεί το Θέατρο Τέχνης από όλους τους άλλους χώρους είναι η αίσθηση του χειροποίητου που έχουν και οι δύο μας χώροι, κάτι που γεννιέται μέσα από την ιστορία μας και όσα μας κληροδότησε ο Κουν. Πιστεύουμε στα θαύματα και προσπαθούμε να τα πραγματοποιήσουμε με τα χέρια μας. Δεν έχουμε χρηματοδοτήσεις από πίσω μας, βασιζόμαστε πάρα πολύ στην αγάπη και τη συλλογική δουλειά.
* Γι' αυτήν την επετειακή χρονιά απευθυνθήκατε σε παλιούς συνεργάτες του Θεάτρου Τέχνης;
Φέτος θα τους έχουμε μαζί μας κυρίως σε εκδηλώσεις που θα κάνουμε για να γιορτάσουμε την επέτειο. Στόχος μας παραμένει πάντα μια πολιτική «ανοικτών θυρών».
* Στα μελλοντικά σας σχέδια βρίσκεται και η συνεργασία με θεσμικούς φορείς του χώρου;
Νομίζω πως είναι απαραίτητο, τουλάχιστον με όσους νιώθουν ότι είναι κοντά στη φιλοσοφία του Θεάτρου Τέχνης και μπορούν με κάποιον τρόπο να τη στηρίξουν. Υπάρχουν σκέψεις όχι μονάχα για το ρεπερτόριο κάθε χρονιάς, αλλά και για το τι μπορούμε να κάνουμε μακροπρόθεσμα για το θέατρο. Προτεραιότητα, για μένα, έχει η στήριξη του νεοελληνικού έργου, γιατί χωρίς αυτό δεν υπάρχει νεοελληνικό θέατρο. Πώς μπορούμε να στηρίξουμε την ελληνική δραματουργία, βοηθώντας τους συγγραφείς να πειραματιστούν μέσα στο θέατρο, συνεργαζόμενοι με ηθοποιούς και σκηνοθέτες, τα έργα τους να μεταφραστούν και να βγουν στο εξωτερικό. Αυτό θα αφήσει, μακροπρόθεσμα, καρπούς. Σε κάτι τέτοιο η συνεργασία με άλλους φορείς είναι απαραίτητη.
* Το πρόγραμμα που παρουσιάσατε είναι πραγματικά φιλόδοξο. Πιστεύετε ότι θα τα βγάλετε πέρα;
Αν ο κόσμος ανταποκριθεί, αν αγαπήσει τις παραστάσεις, ναι, θα τα βγάλουμε πέρα. Η κατάσταση είναι γνωστή σε όλους: επιχορηγήσεις δεν υπάρχουν, οπότε κινούμαστε μόνοι μας και προσπαθούμε να βρούμε αρωγούς. Οι καλλιτέχνες στηρίζουν αυτήν την προσπάθεια, είναι πολύ συγκινητικό. Όμως, πέρα από το καλλιτεχνικό όραμα, ο στόχος μας είναι το θέατρο να φτιάχνει ένα τέτοιο πρόγραμμα ώστε να έχει χρήματα να πληρώνει τους ανθρώπους του.
* Γι' αυτό δεν απαιτείται και η στήριξη της πολιτείας;
Η πολιτεία έχει υποχρέωση να στηρίξει την τέχνη, αυτή είναι μια απαίτηση που δεν παραγράφεται, δεν παραιτούμαστε από αυτήν, αντίθετα πρέπει όλοι μαζί να συνεχίσουμε να το απαιτούμε. Αλλά, αφού το κράτος δεν δίνει επιχορηγήσεις, ας βοηθήσει τουλάχιστον απελευθερώνοντας το καθεστώς των χορηγιών. Δεν μπορούμε να τα περιμένουμε όλα από τους θεατές, ούτε από την αυτοθυσία των εργαζομένων.
* ...Άλλωστε και οι ίδιοι δυσκολεύονται να επιβιώσουν
Το θέμα της επιβίωσης είναι πάρα πολύ σημαντικό σε όλες τις τέχνες. Όχι η επιβίωση της τέχνης, αλλά των ανθρώπων που κάνουν τέχνη! Οι υπεύθυνοι νομίζουν πως, αφού κάποιος εκφράζεται μέσα από την τέχνη, αυτό του φτάνει και για να χορτάσει. Όμως δεν είναι έτσι. Το επάγγελμα του καλλιτέχνη, που γίνεται με όρους πολύ σκληρούς, χωρίς ασφάλεια, έχει υποτιμηθεί πάρα πολύ. Όταν κάποιος μένει για κάποιο διάστημα άνεργος, όπως ο ηθοποιός, θα πρέπει υπό κανονικές συνθήκες να μπορεί να καλύψει αυτό το διάστημα ανεργίας από την αμοιβή του. Σήμερα όμως έχουμε φτάσει αυτή να είναι μικρότερη και από τον κατώτερο μισθό.
* Όμως και οι θεατές δεν είναι σε καλύτερη μοίρα...
Προσπαθήσαμε να κρατήσουμε την τιμή των εισιτηρίων χαμηλά και να ακολουθήσουμε μια τιμολογιακή πολιτική διαφοροποιημένη, ώστε να καλύπτει ειδικές κατηγορίες, όπως άνεργους, ηλικιωμένους, νέους κ.λπ. Γιατί το θέατρο είμαστε όλοι μας, όχι μόνο όσοι το φτιάχνουμε, αλλά και όσοι το παρακολουθούμε.
