Στις 23 Ιουνίου 26 ο Μαρκ Μπλοκ, κορυφαίος ιστορικός ειδικός στον Μεσαίωνα, ιδρυτής -μαζί με τον Λυσιέν Φεβρ- της σπουδαίας σχολής των Annales και στέλεχος της γαλλικής αντίστασης στη Λυών, εισερχόταν μαζί με την αγαπημένη σύζυγό του Σιμόν Βιντάλ στο Πάνθεον - σε αυτό το δημοκρατικό μνημείο της Γαλλίας που φέρει τη φράση «στους μεγάλους άνδρες η πατρίδα ευγνωμονούσα» στην προμετωπίδα του. Ο Μπλοκ εκτελέστηκε στις 16 Ιουνίου 1944, δέκα μέρες μετά από την απόβαση των συμμάχων στη Νορμανδία. Είχε συλληφθεί από Γάλλους, συνεργάτες των Γερμανών ναζί κατακτητών, βασανιστεί από την Γκεστάπο κι εκτελεστεί μαζί με 29 αντιστασιακούς.
Σήμερα στο πρόσωπό του το γαλλικό κράτος προχωρά στην αναγνώριση των πανεπιστημιακών στην Αντίσταση, αλλά παράλληλα, όπως τονίζει η ιστορικός Αλιά Αγκλάν, «κι εκείνων που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε “απόβλητους”, “στιγματισμένους”, εκείνους που υπέστησαν το διπλό κυνηγητό τόσο του γαλλικού κράτους όσο και των ναζί κατακτητών». Η ιστορικός στο βιβλίο της «Ο διπλός θάνατος του Μαρκ Μπλοκ» αναλύει ακριβώς τον αποκλεισμό του από την «εθνική κοινότητα» πριν πέσει νεκρός από τις σφαίρες των ναζί.
Ένας προδιαγεγραμμένος πολιτικός θάνατος
«Γνωρίζουμε ότι η δολοφονία του Μπλοκ έγινε από την Γκεστάπο της Λυών. Ωστόσο είναι λιγότερο γνωστό ότι προηγουμένως είχε υποστεί έναν προδιαγεγραμμένο πολιτικό θάνατο - αποτέλεσμα μιας ξενοφοβικής και αντισημιτικής δίωξης για να καταστεί πολίτης δεύτερης κατηγορίας, ένας “ξένος” στην ίδια του τη χώρα», εξηγεί η ιστορικός μιλώντας στη Le Monde. «Η ζωή του κι εκείνη της οικογένειάς του ισοπεδώθηκαν από τους γαλλικούς νόμους, αλλά και από τον μηχανισμό αντισημιτικών διώξεων των γερμανικών αρχών κατοχής. Αυτές οι δύο λογικές ήταν συνένοχες και αντίπαλες, βρίσκονταν σε ανταγωνιστική σχέση μεταξύ τους, αλλά παράλληλα συνέκλιναν - και αυτό ήδη από το καλοκαίρι του 1940». Και συνεχίζει, εξηγώντας ότι «ο Μπλοκ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το διαμέρισμά του, για να καταφύγει στη ζώνη του Nότου και βίωσε την κατάσχεση της περιουσίας του και κυρίως της βιβλιοθήκης του, κάτι που το αισθάνθηκε ως βαθιά πληγή. Παράλληλα του απαγορεύθηκε η διδασκαλία, παρότι ήταν μεταξύ εκείνων που αργότερα απαλλάχθηκαν προσωρινά από την απαγόρευση αυτή. Ωστόσο, δεν μπόρεσε να ασκήσει τη διδασκαλία του στις ίδιες συνθήκες με των άλλων εκπαιδευτικών και η καριέρα του από το 1940 σημαδεύεται από μια σειρά διώξεων»... «Αντιμετωπίστηκε ως ανεπιθύμητος και εξωθήθηκε στο περιθώριο της κοινωνίας όπως οι ξένοι, οι Εβραίοι και οι κομμουνιστές. Αυτή η περιθωριοποίηση στηρίχθηκε σε νομικές κατηγορίες που προϋπήρχαν του καθεστώτος του Βισύ, κυρίως σε εκείνη της δικαιοπρακτικής ανικανότητας, που διευρύνθηκε για να συμπεριλάβει τα άτομα που ορίζονταν ως «εβραίοι» και που στερούνταν των βασικών τους δικαιωμάτων. Αυτή η μεθοδολογία αποκλεισμού με τη σταδιακή μείωση των πολιτικών δικαιωμάτων συναντάται σήμερα σε ορισμένες πολιτικές τοποθετήσεις»...
Οι «Γάλλοι στα χαρτιά»... σήμερα
Η Αγκλάν εξηγεί ότι αναφέρεται στη σημερινή «εμμονή» στον δημόσιο λόγο να γίνεται «διαφοροποίηση» μεταξύ των «πραγματικών» Γάλλων και των άλλων, «δηλαδή στις περισσότερες των περιπτώσεων τους Γάλλους ξένης καταγωγής ή όσους προέρχονται από τη μετανάστευση», στους οποίους «καταλογίζονται προβλήματα ασφάλειας, εγκληματικότητας, αλλά και παράνομης κατάληψης θέσεως εργασίας...». Για του λόγου το αληθές υπογραμμίζει ότι επανέρχονται εκφράσεις που είχε κατασκευάσει η γαλλική ακροδεξιά στον Μεσοπόλεμο, όπως τους «Γάλλους στα χαρτιά»... «Αυτού του είδους οι ρητορικές και αυτή η ιδεολογία της διαφοροποίησης, που θέτει συνέχεια το ερώτημα του ποιος εντάσσεται με ικανοποιητικό τρόπο και ποιος ασκεί τη θρησκεία του σωστά, επανενεργοποιούν τη λογική του Βισύ, που στοχεύει στον διαχωρισμό των πολιτών σε διαφορετικές κατηγορίες και συμβάλλει στην παγιοποίηση των διαχωρισμών εντός της κοινωνίας. Πρόκειται για τη λογική του εμφυλίου πολέμου που προχωρά κεκαλυμμένη και την οποία ο Μαρκ Μπλοκ αποκάλυψε πλήρως»...
Πάντως, στην επίσημη ομιλία του ο Πρόεδρος Μακρόν (που ήταν η 6η τελετή εισόδου στο Πάνθεον που αποφάσισε) απέφυγε ευθεία αναφορά στα διακυβεύματα που θέτει η Αγκλάν σχετικά με την αναβίωση σήμερα διχαστικών, εμφυλιοπολεμικών λογικών, επιλέγοντας να μιλήσει για το «πνεύμα της ήττας που συνδέεται απαρέγκλιτα με το πνεύμα του Βισύ· αυτό το αργό δηλητήριο της δημόσιας ζωής μας κόντρα στο οποίο πρέπει να αγωνιζόμαστε διαρκώς. Αυτό το πνεύμα που υποστηρίζει ότι θέλει να σώσει τη Γαλλία, απομακρύνοντάς την από τις αρχές μας, της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφότητας». Και πιο ποιητικά να περιγράψει «έναν άνθρωπο του Διαφωτισμού που εντάχθηκε στον στρατό των σκιών», αναφερόμενος στην ένταξη του Μπλοκ στο κίνημα της Αντίστασης.
Από την πλευρά της πάντως, η οικογένεια του Μπλοκ ήταν σαφής. Με επιστολή της η Σιζέτ Μπλοκ, εγγονή και δημοσιογράφος στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ζήτησε να μην παραστεί στην τελετή κανείς εκπρόσωπος του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού, θυμίζοντας τη «βαθιά αντι-εθνικιστική τοποθέτηση» του παππού της. «Η Δεξιά και η Ακροδεξιά προσπαθούν να περιορίσουν τον Μαρκ Μπλοκ σε έναν εθνικισμό. Αλλά ήταν ένας ευρωπαϊστής, ένας διεθνιστής, ένας ανθρωπιστής. Πιστεύω ότι ο άνθρωπος και το έργο του είναι ισχυρότερα από εκείνους που θέλουν να αλλοιώσουν τους λόγους του» δήλωσε στην Tribune de Lyon. Ο Εθνικός Συναγερμός δήλωσε ότι δεν προτίθεται να μπει σε αντιπαράθεση και ότι θα σεβαστεί την επιθυμία της οικογένειας. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2009 ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, δεξιός Νικολά Σαρκοζί, στο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης για την εθνική ταυτότητα, επιχείρησε να χρησιμοποιήσει μια ρήση του Μ. Μπλοκ, λέγοντας ότι πρόκειται για τον «μεγαλύτερο ίσως ιστορικό του 20ού αιώνα». Για να λάβει την πληρωμένη απάντηση της Σ. Μπλοκ: «Εγώ, η εγγονή του, δεν θέλω ο Μαρκ Μπλοκ να εργαλειοποιείται από τον Νικολά Σαρκοζί».
