Πριν από μερικές μέρες, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε, με τον χαρακτηριστικό του στόμφο, την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος κοντά στα 3 δισ. ευρώ για το 2013. Πρόκειται ίσως για την πρώτη χρονιά που μνημονιακή κυβέρνηση υπερκαλύπτει δημοσιονομικό στόχο. Στην πράξη, εφαρμόζοντας μια πιο εμπροσθοβαρή πολιτική από ό,τι προέβλεπε το πρόγραμμα, έπιασε από το 2013 τον στόχο του 2014.
Φυσικά, αυτό το επίτευγμα κόστισε κάτι παραπάνω: Τη χρονιά που πέρασε, το ονομαστικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά περίπου 12 δισ., χάθηκαν γύρω στις 150.000 θέσεις εργασίας και το ποσοστό ανεργίας ανέβηκε 3 μονάδες. Η κυβέρνηση κατάφερε να δημιουργήσει πλεόνασμα καταστρέφοντας την οικονομία - λογικό. Φυσικά, και η δημιουργική λογιστική έπαιξε τον ρόλο της, αλλά μικρή σημασία έχει. Οι λεγόμενες «αγορές» λειτουργούν με βάση τις προσδοκίες και οι προσδοκίες είναι θέμα πίστης. Αφού το υπογράφει η τρόικα, όλοι το πιστεύουν και φέρονται ανάλογα, αφήνοντας τις τεχνικές λεπτομέρειες στη λογιστική ιστορία του μέλλοντος.
Η συναίνεση των Ευρωπαίων -που αποτελούσε προϋπόθεση για την εγκυρότητα του πλεονάσματος- ήταν σε μεγάλο βαθμό πολιτική απόφαση. Σε τελική ανάλυση χρειάζονται κάποιες καλές ειδήσεις μετά την οξεία κριτική που έχουν δεχτεί για τη διαχείριση της ελληνικής κρίσης. Κάποιοι, είτε από αγνή ιδεοληψία είτε από ιδιοτελές συμφέρον, θα αρχίσουν να μιλάνε για δικαίωση της πολιτικής τους κι ίσως να ξαναδούμε το παραμύθι του "success story", αυτή τη φορά ευρωπαϊκών διαστάσεων. Αν μάλιστα συνδυαστεί με ένα γλυκό σπρώξιμο της Ελλάδας για έξοδο στις αγορές, είναι ό,τι καλύτερο μπορούν να ελπίζουν εν όψει ευρωεκλογών.
Στο εσωτερικό, οι πολιτικές προτεραιότητες είναι πιο χοντροκομμένες. Ο πρωθυπουργός, αφού συνεχάρη την κυβέρνησή του, ξεκίνησε να μοιράζει 500άρικα. Δεσμεύτηκε δηλαδή, με κάθε επισημότητα για επιλεκτικές παροχές σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, κυρίως τους ένστολους και τους συνταξιούχους. Όσον αφορά τους πρώτους, είναι αναμενόμενο από μια ασταθή κυβέρνηση να προσπαθεί να προσεταιριστεί τις δυνάμεις καταστολής. Επιπλέον, οι ένστολοι είναι φιλέτο για τη σαμαρική Δεξιά, ειδικά τώρα που η Χ.Α. βγήκε στην παρανομία και λογικά θα έχουν πέσει οι τιμές στη μεταγραφική αγορά.
Εκεί όμως που η πολιτική φτήνια πιάνει κυριολεκτικά πάτο είναι η προσπάθεια εξαγοράς των συνταξιούχων. Εκείνων που έζησαν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους σε άλλες εποχές, όχι πάντα καλύτερες, αλλά που τουλάχιστον έμοιαζαν να πηγαίνουν προς το καλύτερο. Σήμερα, οι πιο τυχεροί βλέπουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους να μεγαλώνουν στην αβεβαιότητα, ενώ οι λιγότερο τυχεροί τα υποσυντηρούν ακροβατώντας στην οικονομική καταστροφή. Αυτοί οι άνθρωποι φοβούνται περισσότερο από όλους. Η κυβέρνηση πάει να αγοράσει την ψήφο τους με ένα πεντακοσάρικο και δυστυχώς θα το καταφέρει σε πολλές περιπτώσεις.
Πρόκειται πάντως για μια ενδιαφέρουσα στροφή στη μνημονιακή αναδιανομή: Εδώ και τέσσερα χρόνια η λιτότητα δουλεύει από κάτω προς τα πάνω δυσανάλογα. Τα εισοδήματα από τη μέση και κάτω εξαθλιώνονται, από τη μέση και πάνω υποβαθμίζονται και για τα πολύ υψηλά εισοδήματα η κρίση αποδεικνύεται ευκαιρία: οι λίστες με μεγάλους φοροφυγάδες χάνονται σε συρτάρια, οι χρεοκοπημένες τράπεζες διασώζονται με δημόσιο χρήμα, και κερδοφόρες δημόσιες επιχειρήσεις πωλούνται κοψοχρονιά σε εγχώριους ιδιώτες. Αυτό που αλλάζει τώρα είναι πως και άλλες συμπαθείς τάξεις της εκλογικής πελατείας της Ν.Δ. έρχονται να εισπράξουν μέρος των λαϊκών θυσιών.
Είναι ίσως η πρώτη φορά που η μνημονιακή πολιτική επιχειρεί να συγκροτήσει κοινωνική συμμαχία με μαζικούς όρους. Πάνω σε αυτόν τον μνημονιακό λαϊκισμό διαμορφώνεται ως ηγεμονική πολιτική δύναμη το χειρότερο ιστορικό πρόσωπο της ελληνικής Δεξιάς, μια διασταύρωση νεοφιλελευθερισμού και σκοταδισμού.
* Ο Φραγκίσκος Κουτεντάκης διδάσκει στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης.
