Εκτιμώντας ότι “ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός ενεργοποίησε όλους τους μηχανισμούς του παρελθόντος”, ο Μάσιμο Ντ’ Αλέμα εμφανίζεται (ελαφρώς) αυτοκριτικός για την αποδοχή του σχεδίου της νεοφιλελεύθερης Δεξιάς στην Ε.Ε., αναγνωρίζει ότι ηττήθηκε η προσπάθεια αντιστροφής με το ευρωπαϊκό σύνταγμα και εκτιμά ότι «από αυτή την κρίση θα βγούμε μόνο μεταρρυθμίζοντας τον καπιταλισμό”.
Σ' αυτό το πλαίσιο εκτιμά πως “θα περιοριστεί ο αναγκαίος χρόνος εργασίας, όπως το καθόριζε ο Μαρξ, και θα καταστεί εφικτή η μείωση του ωραρίου εργασίας".
Συνέντευξη στον Στέφανο Καπελίνι
* "Πρόεδρε Μάσιμο Ντ' Αλέμα, ως πεπεισμένος ευρωπαϊστής, εκτιμάτε ότι η Ευρώπη υποστηρίζει αρκετά την Ιταλία;
Η απάντηση, μέχρι αυτή τη στιγμή, μπορεί να φαίνεται μάλλον απογοητευτική. Θα πρέπει όμως να διευκρινίσουμε μια λανθασμένη αντίληψη πολύ ριζωμένη στην Ιταλία: όντως είναι σε εξέλιξη μια διαλεκτική συζήτηση μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών -που έχουν κάνει μια σωστή επιλογή και ήδη μας βοηθούν- και μερικές εθνικές κυβερνήσεις, ιδιαίτερα δε με τη Γερμανία.
* Οι κοινοτικοί θεσμοί δεν είναι αδιάφοροι στη γερμανική κοινή γνώμη.
Υπάρχει ένα ζήτημα με τον τρόπο που η Γερμανία ασκεί την ηγεμονία της, ένας τρόπος ο οποίος δεν συνάδει με τις ευθύνες αυτής της μεγάλης σημαντικής χώρας. Ένας επιφανής διανοούμενος, ο Ούρλιχ Μπεκ, υιοθέτησε πριν μερικά χρόνια τον όρο "μερκιαβελισμός" (την ώσμωση της Μέρκελ με τον μακιαβελισμό) εξηγώντας ότι η καγκελάριος συνηθίζει να χρησιμοποιεί ως μέθοδο ελέγχου των αντιπαραθέσεων την τακτική του ενδοιασμού. Εγώ συμμερίζομαι αυτή την άποψη. Υπάρχει ένας γερμανικός μηχανισμός αποσόβησης κάθε πίεσης και ήταν πρόδηλο αυτό στη συμπεριφορά της Μέρκελ στο τελευταίο ευρωπαϊκό συμβούλιο.
* Η ιταλική Δεξιά δράττεται της ευκαιρίας προκειμένου να λιμάρει ό,τι έχει απομείνει από τις αναφορές -το δέσιμό μας- με την Ευρώπη.
Κάθε προβληματισμός γύρω από την Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προσδιορίζεται από τη βεβαιότητα ότι δεν υφίσταται εναλλακτική λύση και ότι η κάθε εναλλακτική λύση θα ήταν χειρότερη. Η αναμόχλευση κάθε χυδαίου εθνικισμού δεν χρησιμεύει σε τίποτα, ίσως μόνο για να κερδίσει κανείς καμιά ψήφο: κάθε προοπτική της Ιταλίας εκτός Ευρώπης, όμως, θα ήταν καταστροφική. Εάν η ΕΚΤ, έξω από τις γκάφες της κ. Λαγκάρντ, δεν αγόραζε 250 δισ. του ιταλικού δημοσίου χρέους, με ποιον τρόπο θα υποκαθιστούσαμε αυτή τη δέσμευση;
* Μερικά δόγματα, όμως, συνιστούν δομικό στοιχείο της πολιτικής αρχιτεκτονικής των Βρυξελλών.
Η μετά Μάαστριχ Ευρώπη είναι απόρροια μιας αντίληψης η οποία συνέδεσε την εξασφάλιση της ανάπτυξης με την παγκοσμιοποίηση και την αγορά. Ο ρόλος των κυβερνήσεων ήταν οριοθετημένος στον έλεγχο των ισολογισμών και του πληθωρισμού. Η κυρίαρχη αντίληψη ήταν εκείνη της νεοφιλελεύθερης Δεξιάς.
* Εν μέρει αυτό είχε γίνει αποδεκτό και από την Αριστερά, της οποίας είσαστε ηγέτης.
Αυτό εν μέρει είναι αληθές, παρότι εμείς, μέσω του ευρωπαϊκού συντάγματος, επιδιώξαμε να εξισορροπήσουμε την απολυτότητα της οικονομικής θεώρησης. Ηττηθήκαμε, όμως, από τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος στη Γαλλία και την Ολλανδία. Όπως κι αν αξιολογήσει κανείς τη δεκαετία του '90, είναι προφανές, αρχής γενομένης με την κρίση του 2007, ότι πρέπει να αλλάξουμε πορεία. Εγώ ανήκω σ' αυτούς που το είχαν πει. Τίποτα δεν θα είναι όπως πριν, είχαμε πει, μετά εκείνο το σοκ. Αντίθετα, ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός ενεργοποίησε όλους τους μηχανισμούς του παρελθόντος.
* Ώστε ο καπιταλισμός είναι το πρόβλημα;
Αυτή είναι μια μεγάλη αλλαγή, μια μετάβαση σε άλλη εποχή. Οι συνέπειες της κρίσης που θα είναι αποτέλεσμα της πανδημίας θα επηρεάσουν έντονα και βαθιά την ανθρώπινη ζωή. Διακρίνω ήδη τη δραστηριοποίηση όσων υπεραμύνονται του status quo, οι οποίοι κάνουν έκκληση να μην χρησιμοποιηθεί η ιδιαιτερότητα των συνθηκών ως ευκαιρία επανασυζήτησης του μοντέλου ανάπτυξης. Αντίθετα, ακριβώς αυτό πρέπει να γίνει. Η μεταρρύθμιση του καπιταλισμού είναι αναπόφευκτη γιατί η πραγματική διαμόρφωση των σχέσεων κράτους και αγοράς έχει ήδη αλλάξει παντού. Προέχουν οι δημόσιες ευθύνες και δεν μπορούν να περιορίζονται μόνο στη διοχέτευση χρηματων.
* Κι αυτό κάτι θα ήταν, να έχεις χρήματα να δώσεις.
Η Ιταλία δεν μπορεί απλώς να ζητάει λεφτά: πρέπει να δηλώσει με σαφήνεια το πώς προτίθεται να τα χρησιμοποιήσει. Τα ευρωομόλογα δεν προορίζονται για να χρηματοδοτήσουν εμάς, αλλά για να διαμορφώσουν τις προϋποθέσεις για μια νέα περίοδο ανάπτυξης και ευρωπαϊκού εκπολιτισμού. Όπως σε κάθε πόλεμο, θα υπάρξουν νικητές και ηττημένοι. Ανησυχώ για τη θέση στην οποία θα βρεθούν οι φιλελεύθερες δημοκρατίες.
* Ο πρωθυπουργός Κόντε απορρίπτει την προσφυγή στον ESM.
Έχει δίκιο, πρόκειται για έναν μηχανισμό ο οποίος έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση καταστάσεων διαφορετικών, όπως εκείνων των ασυμμετρικών απειλών. Και μετά τίθεται το ζήτημα των προϋποθέσεων: θα ήταν τρελό να βρεθούμε τώρα αντιμέτωποι με ένα πρόγραμμα λιτότητας.
* Και τότε ποιος θα βάλει το χέρι στην τσέπη;
Υπάρχουν τεράστια αποθέματα οικονομικού πλούτου συγκεντρωμένα στα χέρια λίγων. Τα ευρωπαϊκά ομόλογα θα συμβάλουν στη επανατοποθέτησή τους σε κυκλοφορία. Στην κοινωνία ενισχύεται η συνειδητοποίηση της ανάγκης ενός κοινού προορισμού. Υπό αυτές τις συνθήκες συνειδητοποιούμε και τη μη βιωσιμότητα των κακών με τα οποία έχουμε μάθει να συνυπάρχουμε, όπως η μαύρη και η προσωρινή εργασία. Ένα μέρος της κοινωνίας που τώρα δεν ξέρουμε πώς να προστατεύσουμε.
Όπως έλεγε ο Μαρξ...
* Ο Γκρίλο ζητάει κοινωνικό εισόδημα για όλους γιατί ισχυρίζεται ότι η απασχόληση δεν θα επιστρέψει.
Δεν πιστεύω σε μια κοινωνία χωρίς απασχόληση. Θα περιοριστεί ο αναγκαίος χρόνος εργασίας, όπως το καθόριζε ο Μαρξ, και θα καταστεί εφικτή η μείωση του ωραρίου εργασίας.
Τι πιστεύει για τον Ντράγκι
* Εσείς αναφέρεστε στον Μαρξ, πολλοί επικαλούνται τον Ντράγκι. Αναφέρεστε στην υπόθεση μιας κυβέρνησης τεχνοκρατών;
Ακριβώς. Μετά την εμπειρία Μόντι, είμαι της πεποίθησης ότι είναι προφανή τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα αυτής της λύσης. Εντέλει, με όλο τον σεβασμό για τον γερουσιαστή Μόντι, πιστεύω ότι τότε θα ήταν καλύτερη μια πολιτική διέξοδος εκείνης της κρίσης (πηγαίνοντας σε εκλογές).
* Πιστεύετε ή όχι στη λύση Ντράγκι ως πρωθυπουργού μιας κυβέρνησης εθνικής ενότητας;
Τρέφω ιδιαίτερη εκτίμηση στον Ντράγκι. Ως πρωθυπουργός συμβούλεψα τον δρ. Κούτσια1, επιφανή άνθρωπο και ιστορικό τραπεζίτη, με τον οποίο είχα καλή σχέση, να πάρει τον Ντράγκι, ο οποίος τότε ήταν γενικός διευθυντής του υπουργείου Οικονομικών, ως νέο επικεφαλής στη Mediobanca. Ο Κούτσια, ο οποίος είχε ήδη επιλέξει τον Μαράνγκι, είπε ότι έβλεπε τον Ντράγκι ως δημόσιο λειτουργό (civil servant). Πρόκειται, κατά την άποψή μου, για την ύψιστη φιλοφρόνηση. Υποτιμάμε τον Ντράγκι εάν τον προορίζουμε για κινήσεις χαμηλού βεληνεκούς ή αν τον βλέπουμε σαν τον από μηχανής θεό.
* Είναι η σημερινή κυβερνητική πλειοψηφία ικανή να αντιμετωπίσει μια τόσο σύνθετη περίοδο;
Σε γενικές γραμμές η κυβέρνηση αντιμετώπισε καλά την κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ελπίζω, όμως, όλοι να έχουν καταλάβει ότι η απαξίωση της διευθύνουσας τάξης είναι μια πολυτέλεια που η χώρα δεν μπορεί να την αντέξει.
Λανθασμένες οι αντιλήψεις για την Υγεία
* Η σύγχυση στις σχέσεις κράτους - περιφερειών στον τομέα της Υγείας είναι απόρροια μιας ομοσπονδιακής αντίληψης που δομήθηκε από την Κεντροαριστερά.
Ως επικεφαλής της τελευταίας κυβέρνησης, η οποία με τη μεταρρύθμιση Μπίντι (τότε υπουργός Υγείας) πήρε μέτρα για τη στήριξη της δημόσιας Υγείας, και ως ένθερμος υποστηρικτής ενός υπουργού (Ρομπέρτο Σπεράντζα, νυν υπουργός), που, μετά από είκοσι χρόνια μειώσεων στις χρηματοδοτήσεις του υγιειονομικού συστήματος, κατάφερε να αναστρέψει την τάση, ελπίζω να έχει γίνει κατανοητό ότι όλες εκείνες οι αντιλήψεις που εμφάνιζαν το σύστημα Υγείας ως πηγή σπατάλης και υπόδειγμα κακολειτουργίας ήταν λανθασμένες. Το πρόβλημα της σχέσης του κεντρικού κράτους με τις περιφέρειες υπάρχει. Δεν πιστεύω ότι όλος ο τομέας της Υγείας μπορεί να επανέλθει στην κεντρική κυβέρνηση, είναι όμως αναγκαία η αναβάθμιση του ρόλου του κεντρικού κράτους στον προσδιορισμό των στόχων του και των εγγυήσεων. Πρέπει να υπάρξει μια ρύθμιση που θα επιτρέπει την κεντρική διαχείριση στις περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης.
* Μια τελευταία ερώτηση. Ξέρετε ότι σας αναφέρουν ως έναν από αυτούς που θα αναλάβουν επιχειρήσεις ή οργανισμούς;
Κοιτάξτε, εγώ προΐσταμαι του Ιδρύματος Italianieuropei,2 είμαι καθηγητής και συνεργάζομαι με μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις συμβούλων στον κόσμο. Είμαι καλά και δεν υπάρχει λόγος να αναφέρει κανείς το όνομά μου για τέτοιου είδους αξιώματα. Ευελπιστώ ότι όποιος είναι επιφορτισμένος με τους διορισμούς, εκτός από τα ονόματα, θα ασχολείται και με την αποστολή και τον ρόλο αυτών των μεγάλων επιχειρήσεων (με συμμετοχή του κράτους) σ' αυτή τη νέα πραγματικότητα που θα προκύψει. Κι αυτό θα είναι εξαιρετικά χρήσιμο.
Μετάφραση: Μαρία Γαβαλά (από την εφημερίδα "La Repubblica" της 3ης Απριλίου)
1 Μακροχρόνιος πρόεδρος της ιδιωτικής τράπεζας Mediobanca, από τα ισχυρά στηρίγματα του ιταλικού καπιταλισμού.
2 Ίδρυμα πολιτικής σκέψης του μεταρρυθμιστικού χώρου. Δημιουργήθηκε τo 1998 από τον Μάσιμο Ντ΄Αλέμα
