Του Γιάννη Σιώτου
Οι περισσότεροι χαρακτηρίζουν τη σημερινή εποχή ως "εποχή της ανισότητας" και της παντοδυναμίας των πολυεθνικών. Με τον τρόπο αυτό, όμως, εμμέσως διαγράφουν την Ιστορία. Η πραγματικότητα είναι ότι ανέκαθεν οι ισχυροί πολιτικοί ηγέτες του πλανήτη προσπαθούσαν να επιβάλλουν τις βουλές τους στους αδύναμους προς όφελος των οικονομικά ισχυρών της κάθε εποχής, αδιαφορώντας για το αν οι αποφάσεις αυτές αποξένωναν τους ανθρώπους από πόρους που τους ανήκαν, σακάτευαν το περιβάλλον -ορισμένες φορές ανεπανόρθωτα- και ισοπέδωναν την ηθική, τη δικαιοσύνη και τη Δημοκρατία. Φυσικά, ποτέ δεν το ομολογούσαν δημοσίως. Οι λεηλασίες τους σχεδόν πάντα ήταν καμουφλαρισμένες πίσω από... ευγενή κίνητρα. Η αρπαγή της γης γινόταν με το πρόσχημα του εκπολιτισμού. Η κλοπή πλουτοπαραγωγικών πόρων με το κάλυμμα της ειρήνης. Ακόμα και για την ιδιοποίηση του πετρελαίου χρησιμοποίησαν την επιθυμία των Αράβων για ελευθερία. Η Ιστορία βρίθει παραδειγμάτων όπου πρωταγωνιστές ήταν οι ισχυροί που «μοχθούσαν» για να κλέψουν τους αδύναμους, είτε αυτοί ήταν απλοί άνθρωποι είτε έθνη.
Για να κατανοήσει κανείς την υποκρισία, ίσως θα πρέπει να ανασύρει παραδείγματα από το χθες. Μία ιστορία, όμως, τα έχει όλα: χρήμα, αίμα και εξουσία. Το μοίρασμα της πολύπαθης Μέσης Ανατολής πολλές φορές προκαλεί συνειρμούς που αφορούν τη σημερινή Νότια Ευρώπη. Η Μέση Ανατολή ήταν πλούσια σε πετρέλαιο. Γι' αυτό το πετρέλαιο οι δύο ισχυροί της Ευρώπης, η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία, ουσιαστικά την τεμάχισαν. Φυσικά «έκρυψαν» το πραγματικό κίνητρό τους. Μοίρασαν τον αμύθητης πολιτικής και οικονομικής αξίας πλούτο της Μέσης Ανατολής στο όνομα της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης των λαών. Όση υποκρισία κι αν επιστράτευσαν, η αλήθεια είναι ότι οι δύο ισχυροί, με τη μυστική συμφωνία Σάικ - Πικό,1 στόχευαν σε ένα μόνο πράγμα: Στον μαύρο χρυσό. Αυτοί οι δύο, μαζί με τη Γερμανία, την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, γνώριζαν για τα τεράστια κοιτάσματα και για τον πλούτο που θα έφερνε και το μόνο που ήθελαν ήταν να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές. Γι' αυτό είχαν δημιουργήσει κοινοπραξία για να μοιραστούν το πετρέλαιο πριν από το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Έτσι, λοιπόν, παζάρεψαν μεταξύ τους και με τη συμφωνία Σάικ - Πικό συμφώνησαν το πώς θα μοιράζονταν το γερμανικό μερίδιο. Μάλιστα, σχεδίαζαν να κατασκευάσουν αγωγούς προς τα λιμάνια κατά μήκος της Μεσογείου.
Ωστόσο, οι δύο χώρες δεν ήθελαν να μοιραστούν έναν αγωγό, φοβούμενες ότι η συμμαχία τους θα μπορούσε κάποια μέρα να ξεφτίσει. Τα σχέδια για δύο ξεχωριστούς αγωγούς -ο γαλλικός από το Κιρκούκ στο σύγχρονο Ιράκ ώς την Τρίπολη στον σύγχρονο Λίβανο και ο βρετανικός από το Κιρκούκ ώς τη Χάιφα στο σύγχρονο Ισραήλ- προσδιορίζουν το πώς σερ Μαρκ Σάικ και ο Φρανσουά Ζορζ - Πικό χώρισαν την περιοχή. Λίγο μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι συμμαχικές δυνάμεις άρχισαν να αναζητούν εκχωρήσεις πετρελαίου στη Μέση Ανατολή. Οι εκχωρήσεις παρείχαν τα δικαιώματα επί του πετρελαίου της περιοχής στην Iraq Petroleum Company. Παρά το όνομά της, η Iraq Petroleum Company δεν είχε να κάνει με το Ιράκ. Ήταν μια κοινοπραξία της Anglo - Persian Oil Company (αργότερα BP), της Calouste Gulbenkian, της Compagnie Francais de Petrols (αργότερα Total), της Near East Development Corporation που ανήκε στη Standard Oil (αργότερα Exxon Mobil) και της Shell. Οι συμφωνίες διασφάλιζαν ότι οι κάτοικοι της περιοχής δεν θα μπορούσαν να έχουν οποιεσδήποτε αξιώσεις επί των πόρων πάνω από τους οποίους ζούσαν. Οι χώρες με το περισσότερο πετρέλαιο κέρδιζαν τα λιγότερα από την ανακάλυψή του. Επιπλέον, η κατασκευή των αγωγών τροφοδότησε περιφερειακές αναταραχές και οι δυτικές κυβερνήσεις αύξησαν την περιφερειακή επιτήρηση, στρατιωτικοποίησαν την περιοχή και ενθάρρυναν τις εθνοτικές και θρησκευτικές συγκρούσεις για να αντικρούσουν εθνικιστικά και πολιτικά κινήματα.
Αυτή η σύντομη περιγραφή του τρόπου με τον οποίο σχεδιάστηκε και στήθηκε ένας απίστευτος χορός τρισεκατομμυρίων δολαρίων είναι χρήσιμη και επίκαιρη ακόμη και σήμερα. Στην πραγματικότητα, βοηθά τον κάθε απλό άνθρωπο να κατανοήσει τα γεωπολιτικά παιγνίδια, το οικονομικό υπόβαθρό τους και -κυρίως- την οικονομική σκοπιμότητα που υποκρύπτουν μείζονος σημασίας αποφάσεις των ισχυρών. Επίσης, αναδεικνύει μια αλήθεια που ακόμη και σήμερα οι ισχυροί προσπαθούν με περίσσια επιμονή να συγκαλύψουν την αδιαλλαξία, το παζάρι, την ωμότητα και τη βαναυσότητα που είναι ικανοί να επιδείξουν προκειμένου να επιβάλλουν τις βουλές τους στους αδυνάτους. Αν μάλιστα κάποιος έχει το κουράγιο, την υπομονή και τον χρόνο να μελετήσει τον δημόσιο λόγο των τότε ηγετών όταν παρουσίαζαν τις πράξεις τους, τότε συνειδητοποιεί, δυστυχώς, ότι από τότε μέχρι σήμερα το μόνο που έχει αλλάξει είναι τα πρόσωπα. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι, με ιχνηλάτη την ιστορία αυτή, η ερμηνεία των Μνημονίων γίνεται πολύ πιο εύκολη, αφού πλέον το κίνητρο είναι πλέον ξεκάθαρο: Η αρπαγή.
1 Στις 17 Μαΐου 1916 η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο υπέγραψαν τη συμφωνία Σάικ - Πικό. Το όνομά της προέρχεται από τους δύο διπλωμάτες που διεξήγαγαν τις διαπραγματεύσεις. Η συμφωνία ήταν η πρώτη από μια σειρά συνθηκών που θα δημιουργήσουν τελικά τα σύγχρονα κράτη της Μέσης Ανατολής μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
