ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ. Της Χριστίνας Βασιλάκη
Οι 28 αρχηγοί των κρατών και των κυβερνήσεων της Ε.Ε. κατέληξαν την Παρασκευή σε μια συμφωνία με την Τουρκία που εύχονται να μη χρειαστεί να εφαρμόσουν ποτέ - και πιθανότατα δεν θα μπορούν και να εφαρμόσουν. Αυτό παραδέχονταν εμμέσως πλην σαφώς Ευρωπαίοι διπλωμάτες στο περιθώριο των μεθεόρτιων. Οι αδυναμίες της συμφωνίας είναι τόσο πρακτικές, όσο και νομικές.
Η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ δεν παρέλειψε να αναφερθεί σε αυτή την αντίφαση, σημειώνοντας, μετά το πέρας της συνεδρίασης, πως η εφαρμογή της συμφωνίας πρόκειται να συναντήσει «εμπόδια και νομικές προκλήσεις», αλλά έχει «αμετάκλητη ορμή». Η εν λόγω «ορμή» δεν είναι άλλη από την ελπίδα των 28 ότι οι απανταχού πρόσφυγες θα λάβουν σύντομα το μήνυμα ότι η Ευρώπη έχει σφραγίσει τις πόρτες της και δεν θα μπουν στον κόπο καν να τις χτυπήσουν. «Μην έρθετε στην Ευρώπη με παράτυπο τρόπο» ήταν άλλωστε η φράση που χρησιμοποίησε την Παρασκευή ο Ολλανδός πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε, που ασκεί την προεδρία της Ε.Ε. για αυτό το εξάμηνο.
Ωστόσο, εκπρόσωποι διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων που ήρθαν σε επαφή με τα ευρωπαϊκά όργανα, στο πλαίσιο της προετοιμασίας της ελληνοτουρκικής συμφωνίας, έλεγαν την Παρασκευή στην «Α» ότι, για να ληφθεί το μήνυμα, θα χρειαστεί πιθανότατα να πραγματοποιηθεί τουλάχιστον μια σειρά από επιστροφές αιτούντων άσυλο στην Τουρκία. Οι νομικές διασφαλίσεις που περιλαμβάνονται στη συμφωνία περί σεβασμού του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου, για τις ίδιες πηγές, είναι μόνο επιφανειακές. Η αναγνώριση της Τουρκίας ως ασφαλούς τρίτης χώρας εξυπηρετεί μόνο τους τύπους, αφού πάντα θα υπάρχει η πιθανότητα να επιστραφούν στην Τουρκία αιτούντες άσυλο που δεν θα έχουν πρόσβαση εκεί σε καθεστώς προστασίας. Απόδειξη είναι ότι από την τελική συμφωνία αφαιρέθηκε εντέχνως η φράση που είχε προστεθεί περί «δέσμευσης» της Τουρκίας ότι θα κάνει σεβαστή την αρχή της μη επαναπροώθησης για όλους τους πρόσφυγες. Γι' αυτό μάλιστα διαγράφηκε από την τελική κοινή δήλωση η συμμετοχή της Ύπατης Αρμοστείας στη διαδικασία των επιστροφών, παρ' όλο που ευρωπαϊκές πηγές διαβεβαίωναν την Πέμπτη ότι θα ζητήσουν τη συνδρομή του διεθνούς οργανισμού.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα για πολλούς παρατηρητές είναι έκθετη σε «νομικούς κινδύνους» λόγω των προσφυγών που ενδέχεται να καταθέσουν αιτούντες άσυλο εναντίον της. Έκθετοι είναι βέβαια και οι εταίροι της στην Ε.Ε., ως προς την υποκριτική τους στάση, καθώς, όπως διέρρευσε την Παρασκευή, απέρριψαν την πρότασή της να βασιστεί η αναγνώριση της Τουρκίας ως ασφαλούς τρίτης χώρας από την Ελλάδα σε μια έκθεση της Επιτροπής που θα επιβεβαιώνει ότι η Τουρκία, ως πρώτη χώρα για άσυλο και ως τρίτη χώρα, είναι ασφαλής.
Τέλος, η απόφαση που ελήφθη τελικά να ξεκινήσει η εφαρμογή της συμφωνίας ήδη από σήμερα, παρ' όλο που οι υποδομές ασύλου της Ελλάδας είναι ξεκάθαρα ανεπαρκείς, όπως προειδοποιούσε η ελληνική πλευρά, βασίζεται και πάλι στη λογική ότι το μήνυμα θα ληφθεί εγκαίρως αλλά και ότι θα αποφευχθεί να μεσολαβήσει μια περίοδος μαζικής εισροής.
