ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ. ΧΡ. ΒΑΣΙΛΑΚΗ
Με συμφωνία μεταξύ των 28 αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της Ε.Ε. και του Τούρκου πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου ολοκληρώθηκε το τελευταίο και κρισιμότερο ευρωτουρκικό παζάρι για την από κοινού αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε χθες στις Βρυξέλλες μπορεί να αναζωπυρώνει τις ελπίδες της Αθήνας για απεγκλωβισμό των δεκάδων χιλιάδων προσφύγων που μετά το κλείσιμο των βόρειων συνόρων συσσωρεύονται στην ελληνική επικράτεια παρά τη θέλησή τους, ωστόσο τα αμφίσημα σημεία της παραμένουν πολλά. Αυτά αφορούν τόσο τις πιθανότητες αποτελεσματικής εφαρμογής της όσο και την ουσιαστική εγγύηση προστασίας που προσφέρει στους πρόσφυγες.
Ειδικότερα στα βασικά σημεία της συμφωνίας ορίζεται πως η ημερομηνία έναρξης της εφαρμογής του σχεδίου για επιστροφή στην Τουρκία όλων των παράτυπων μεταναστών που περνούν στα ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένων των αιτούντων άσυλο των οποίων η αίτηση είναι «αβάσιμη» ή «μη αποδεκτή», είναι η 20ή Μαρτίου. Όπως αναφέρεται, το εν λόγω «προσωρινό και έκτακτο» μέτρο θα είναι συμβατό με το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο, δηλαδή θα αποκλείει τις «συλλογικές απελάσεις» και οι πρόσφυγες θα προστατεύονται «σύμφωνα με τα σχετικά διεθνή πρότυπα και με σεβασμό της αρχής τη μη επαναπροώθησης».
Οι ελληνικές και οι τουρκικές αρχές καλούνται να προχωρήσουν στα επόμενα βήματα και στις «αναγκαίες διμερείς συμφωνίες», συμπεριλαμβανομένης της «παρουσίας Τούρκων υπαλλήλων στην Ελλάδα και Ελλήνων στην Τουρκία» ώστε να διασφαλίσουν τη γρήγορη εφαρμογή της συμφωνίας.
Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική πλευρά και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχαν προειδοποιήσει ότι το διαχειριστικό βάρος είναι πολύ μεγάλο για τόσο σύντομη εφαρμογή του μέτρου, με αποτέλεσμα να αποτελεί πρόκληση τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ε.Ε. η αποστολή και εγκατάσταση εξειδικευμένου προσωπικού (χιλιάδων εμπειρογνωμόνων ασύλου και δεκάδων δικαστών) αλλά και η παροχή τεχνικής και οικονομικής βοήθειας στην Ελλάδα μέσα στις επόμενες μέρες και εβδομάδες. Ωστόσο, το σημείο που απομακρύνθηκε από την τελική δήλωση ως μη ρεαλιστικό ήταν αυτό που αφορούσε τη μετατόπιση στην ενδοχώρα των μεταναστών που βρίσκονται αυτήν τη στιγμή στα νησιά.
Επανεγκαταστάσεις
Επιπλέον, σε ό,τι αφορά το σχέδιο ανταλλαγής προσφύγων «ένας προς έναν», δηλαδή τη φόρμουλα που ορίζει ότι για κάθε Σύρο που επιστρέφεται στην Τουρκία ένας Σύρος θα επανεγκαθίσταται σε κράτος - μέλος της Ε.Ε., προβλέπεται πως θα εφαρμοστεί από την ίδια μέρα που θα ξεκινήσουν οι επιστροφές, ενώ προτεραιότητα στην επανεγκατάσταση θα δίνεται σε όσους δεν έχουν ήδη περάσει ή επιχειρήσει να περάσουν παράνομα. Σημειώνεται δε ότι, εφόσον δεν επιτευχθεί ο τελικός στόχος, που είναι να φτάσουν ή να πλησιάσουν οι εισροές στην Ελλάδα το μηδέν, και ο αριθμός των επανεγκαταστάσεων ξεπεράσει τις 72.000, η εφαρμογή του μέτρου θα σταματήσει.
Αυτή η πρόβλεψη φαίνεται να έχει στόχο να διασκεδάσει τις αντιδράσεις των χωρών του Βίσεγκραντ για το ζήτημα της επανεγκατάστασης, προσφέροντας την απαραίτητη ασφαλιστική δικλίδα ότι ο αριθμός των προσφύγων που θα κληθούν να δεχθούν δεν θα ξεπεράσει τις ισχύουσες δεσμεύσεις.
Η Τουρκία καλείται επίσης να πάρει τα αναγκαία μέτρα για την αποφυγή εμφάνισης εναλλακτικών θαλάσσιων και χερσαίων διαδρομών παράνομης μετανάστευσης, ενώ η Ευρώπη δεσμεύεται πως, εφόσον το μέτρο «ένας προς έναν» επιτύχει, θα αντικατασταθεί από ένα εθελοντικό σχήμα επανεγκατάστασης προσφύγων.
Άνοιγμα του κεφαλαίου για την Τουρκία που μπλοκάριζε η Γαλλία
Σε ό,τι αφορά το πολιτικά κρίσιμο ζήτημα του ανοίγματος των ενταξιακών κεφαλαίων στο οποίο αντιδρούσε η Κύπρος, ο συμβιβασμός που βρέθηκε ήταν το άνοιγμα, τελικά, του κεφαλαίου 33 (Προϋπολογισμός) το οποίο δεν είχε μπλοκαριστεί από την Κύπρο αλλά από τη Γαλλία. Αυτό προβλέπεται πως θα ανοίξει κατά τη διάρκεια της ολλανδικής προεδρίας, δηλαδή πριν από τα τέλη Ιουνίου. Η Κομισιόν καλείται να καταθέσει τη σχετική πρόταση για το άνοιγμα του εν λόγω κεφαλαίου τον Απρίλιο. Επιπρόσθετα στην τελική δήλωση αναφέρεται ότι θα επισπευστούν οι προπαρασκευαστικές εργασίες για το άνοιγμα νέων κεφαλαίων «χωρίς προκατάληψη ως προς τις θέσεις των κρατών - μελών».
Σε ό,τι αφορά την απελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων η συμφωνία προβλέπει πως θα πραγματοποιηθεί «το αργότερο μέχρι το τέλος Ιουνίου», στον βαθμό που η Τουρκία θα εκπληρώσει όλες τις εναπομείνασες προϋποθέσεις.
Τέλος, σε ό,τι αφορά την οικονομική ενίσχυση της Τουρκίας για τους πρόσφυγες, στην τελική συμφωνία γίνεται αναφορά στην ανάγκη για ταχύτερη εκταμίευση και ως εκ τούτου σημειώνεται πως μια πρώτη λίστα από συγκεκριμένα έργα που μπορούν να επωφεληθούν από τα ήδη υπάρχοντα 3 δισ. θα συμφωνηθεί μέσα στην εβδομάδα. Στη συνέχεια επισημαίνεται πως η Ε.Ε., εφόσον όλες οι παραπάνω δεσμεύσεις εκπληρωθούν, θα κινητοποιήσει επιπλέον 3 δισ. μέχρι το τέλος του 2018.
Ικανοποίηση αλλά και εκατέρωθεν πυρά μεταξύ των τριών πρωταγωνιστών της συμφωνίας
Μετά την επίτευξη της κοινής θέσης των "28" την Πέμπτη το βράδυ, τις διαπραγματεύσεις με τον Τούρκο πρωθυπουργό ανέλαβαν σχεδόν εξ ολοκλήρου ο προεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ και ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Μετά από αλλεπάλληλες συναντήσεις που είχαν χθες το πρωί -με τη συμμετοχή και του Ολλανδού πρωθυπουργού Μαρκ Ρούτε, που ασκεί την προεδρία της Ε.Ε. γι' αυτό το εξάμηνο- και την τελική συνεδρίαση των "28" με τον Α. Νταβούτογλου όπου επικυρώθηκε η συμφωνία, οι τρεις πρωταγωνιστές ανέλαβαν να ενημερώσουν τον Τύπο για την επιτυχή κατάληξη των διαβουλεύσεων. Ωστόσο, πέρα από τις φιλοφρονήσεις, δεν έλειψαν και οι αιχμές.
Ο Τούρκος πρωθυπουργός χαρακτήρισε «ιστορική» τη χθεσινή ημέρα, καθώς η συμφωνία Ευρώπης - Τουρκίας θα βοηθήσει στην καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, ενώ ο Ντ. Τουσκ είπε πως δεν ξέρει αν είναι «ιστορική», πάντως στόχο έχει «πραγματικά αποτελέσματα». Ο Ζ.Κλ. Γιούνκερ έκανε λόγο για «φιλική ατμόσφαιρα» στις διαπραγματεύσεις. Αυτά όμως μέχρι να ξεκινήσουν οι δημοσιογραφικές ερωτήσεις.
Απαντώντας λοιπόν σε ερωτήσεις δημοσιογράφων σε σχέση με την κριτική που δέχεται η Τουρκία για τις συνθήκες παραμονής των προσφύγων στη χώρα, ο Τούρκος πρωθυπουργός δήλωσε «υπερήφανος» για τα προσφυγικά κέντρα και κάλεσε όποιον έχει αμφιβολίες να επισκεφθεί τους καταυλισμούς. Πρόσθεσε δε ότι οι Τούρκοι πολίτες ζουν σε αρμονία με τους πρόσφυγες χωρίς ρατσισμό και ξενοφοβία. Κληθείς δε να σχολιάσει τις αιχμηρές δηλώσεις Ερντογάν κατά της Ευρώπης, ο Α. Νταβούτογλου είπε πως η πραγματικότητα έχει «διαφορετικά πρόσωπα». Η μία πραγματικότητα, εξήγησε, της Ευρώπης είναι η ηγεσία της, με την οποία εργάζεται «χέρι - χέρι» και η οποία επιθυμεί να βρει μια λύση όχι προς συμφέρον της, αλλά για ανθρωπιστικούς σκοπούς. Η άλλη πραγματικότητα, πρόσθεσε, στην οποία αναφέρεται ο Τούρκος πρόεδρος, είναι αυτή ορισμένων Ευρωπαίων πολιτών αλλά και χωρών που προσπαθούν να εμποδίσουν τους πρόσφυγες να έρθουν στην Ευρώπη, κάνοντας μάλιστα αναφορά σε συγκεκριμένες συμπεριφορές, ακόμα και επιθετικές.
Ο πρόεδρος Τουσκ θέλησε σε αυτό το σημείο να απαντήσει στον πρωθυπουργό της Τουρκίας για το «άλλο πρόσωπο» της Ευρώπης σημειώνοντας πως «η Ευρώπη είναι ο βασικότερος προορισμός για τους πρόσφυγες γιατί αποτελεί την πιο ανοιχτή και ανεκτική ήπειρο» και έτσι θέλει να παραμείνει. Από την πλευρά του ο Ζ.Κλ. Γιούνκερ, δείχνοντας τον πρόεδρο της Τουρκίας, απάντησε πως καλό θα ήταν να αποφεύγονται «υπερβολικές δηλώσεις».
Σε ό,τι αφορά τη συμφωνία για το άνοιγμα του κεφαλαίου 33 που αφορά τον προϋπολογισμό, ο Α. Νταβούτογλου χαιρέτισε την απόφαση των «28» αλλά και τα «νέα βήματα» που θα ληφθούν για την επιτάχυνση της διαδικασίας ανοίγματος και άλλων κεφαλαίων στο μέλλον. Σχολιάζοντας το ίδιο σημείο, από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τουσκ καλωσόρισε την πρόοδο της Τουρκίας στην ενταξιακή της πορεία, κάνοντας ωστόσο παράλληλη αναφορά στις διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού.
