Της Κάκης Μπαλή
Τρεις κρίσιμες μέρες ξημερώνουν για την Ελλάδα μέχρι το έκτακτο Eurogroup της 11ης Φεβρουαρίου, στο οποίο η νέα ελληνική κυβέρνηση καλείται να ξεκαθαρίσει τι θα κάνει με το τρέχον πρόγραμμα, που επισήμως λήγει στις 28 του μηνός. Το μαχαίρι στον λαιμό της Αθήνας το κρατά το Βερολίνο, με τον υπουργό του των Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε να επιμένει ότι αν η Ελλάδα θέλει παράταση του υφιστάμενου προγράμματος, ώστε να έχει χρόνο να παρουσιάσει μετά τη δική της γραμμή διαπραγμάτευσης για τα περαιτέρω, θα πρέπει να το ζητήσει εδώ και τώρα - και με τους ισχύοντες όρους. Το μόνο περιθώριο που δίνει στην ελληνική κυβέρνηση είναι να απαλλαγεί από την τρόικα στη σημερινή της μορφή, αλλά επιμένει ότι η όποια συμφωνία θα πρέπει να γίνει με τους τρεις οργανισμούς: την Κομισιόν, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Η απειλή που έχει πέσει στο τραπέζι είναι η ρευστότητα. Χωρίς πρόγραμμα, η ΕΚΤ παύει να δέχεται κατ' εξαίρεση ως ενέχυρα τα ομόλογα των ελληνικών τραπεζών. Έσπευσε μάλιστα, να άρει την εξαίρεση από τις 11 Φεβρουαρίου, βάζοντας με τη σειρά της το μαχαίρι στον λαιμό όλων, και της Ελλάδας και των εταίρων της στην Ευρωζώνη, να αποφασίσουν μια ώρα αρχύτερα το τι θα γίνει από 'δω και πέρα. Για να διαφυλάξει, ωστόσο, τη λειτουργία του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, η ΕΚΤ έδωσε παράταση -κι άφησε να εννοηθεί ότι θα συνεχίσει να το κάνει- στην Τράπεζα της Ελλάδος να χρηματοδοτεί από τον έκτακτο μηχανισμό της (ELA) τα ελληνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Και κερασάκι στην τούρτα, βγήκε το βράδυ της Παρασκευής ο οίκος αξιολόγησης Standard & Poor's να υποβαθμίσει κατά μία βαθμίδα την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας, βάζοντας στο τραπέζι και την πίεση των αγορών για γρήγορη διαπραγμάτευση.
Σκηνικό σύγκρουσης
Το σκηνικό στήνεται εκρηκτικό, πριν ακόμη η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα παρουσιάσει στη Βουλή τις προγραμματικές της δηλώσεις, με τον χρόνο αγαθό εν ανεπαρκεία, όσο τουλάχιστον περνάει από το χέρι της γερμανικής κυβέρνησης, που επιμένει στην «τήρηση των συμφωνηθέντων».
Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος του Eurogroup Γερούν Ντάισελμπλουμ σπεύδει να απορρίψει εκ των προτέρων ένα πρόγραμμα - γέφυρα, όπως το περιέγραψε ο υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης, επιμένοντας πρώτα να πάρει από την Αθήνα μια απάντηση στο ερώτημα «εάν το πρόγραμμα που λήγει στο τέλος του μήνα θα ολοκληρωθεί ή θα παραταθεί».
Σε πρώτη ανάγνωση, ζούμε το κλισέ της αναμενόμενης μετωπικής σύγκρουσης δύο αυτοκινήτων, με οδηγούς όχι δυο τρελαμένους εφήβους που μετρούν το θάρρος τους, αλλά τους ηγέτες της Γερμανίας και της Ελλάδας. Όμως, ακριβώς αυτό δεν έχει γίνει ποτέ στην ιστορία της ενωμένης Ευρώπης, που έχει σημαία της αυτό που ονομάζει «αξιοπρεπή συμβιβασμό». Και καλού κακού, επειδή υπάρχει ένας ενδόμυχος φόβος ότι μπορεί να προκληθεί κάποιο... ατύχημα, πέφτουν ήδη λυτοί και δεμένοι να πιέσουν τις δύο πλευρές να πάρουν το πόδι από το γκάζι.
Οι πυροσβέστες
Πρώτη και καλύτερη η Κομισιόν, που εκτιμά ότι θα πρέπει να δοθεί περισσότερος χρόνος από αυτές τις ελάχιστες μέρες στην ελληνική κυβέρνηση να εξηγήσει τι θέλει να κάνει, διαρρέοντας στον Τύπο ότι μια λύση θα μπορούσε να ήταν να δοθεί παράταση στο υπάρχον χρηματοδοτικό πρόγραμμα της Ελλάδας, μέσα από τον προσωρινό μηχανισμό στήριξης EFSF. Και δεν ξεχνά να υπογραμμίζει ότι είναι «απόλυτα δεσμευμένη στην παραμονή της Ελλάδας εντός της Ευρωζώνης». Παραδόξως, ο στενότερος θεσμικός σύμμαχος της κυβέρνησης Τσίπρα αυτή τη στιγμή είναι ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, ο ίδιος που είχε καλέσει προεκλογικά τους Έλληνες να ψηφίσουν «σωστά», όχι ΣΥΡΙΖΑ δηλαδή.
Αλλά και ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Μπάρακ Ομπάμα, που υποδέχεται τη Δευτέρα την καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ στον Λευκό Οίκο, αναμένεται να παρέμβει πυροσβεστικά. Μια πρόγευση έδωσε την Παρασκευή ο αντιπρόεδρός του Τζο Μπάιντεν από τις Βρυξέλλες, όπου συνάντησε τους προέδρους των ευρωπαϊκών θεσμών και τους εξέφρασε την «αγωνία» του για τις προσπάθειες που γίνονται να βρεθεί λύση για την Ελλάδα. Όχι ότι ο Ομπάμα θα γίνει συνήγορος του Τσίπρα, αλλά από καιρό πιέζει τη Μέρκελ να ξανασκεφτεί τη συνταγή της πολιτικής της λιτότητας - ενώ, παρά τις αναλύσεις περί του αντιθέτου, δεν θέλει να διαλυθεί η Ευρωζώνη.
Ρόλο θα παίξουν και οι υπουργοί Οικονομικών και κεντρικοί τραπεζίτες των G20 που συναντώνται αύριο και μεθαύριο στην Κωνσταντινούπολη. Στο τραπέζι των ισχυρότερων βιομηχανικών και αναδυόμενων οικονομιών η γερμανική δημοσιονομική ορθοδοξία δεν είναι ιδιαίτερα καλοδεχούμενη. Επιπλέον, τα προβλήματα που τους απασχολούν είναι βουνό -μειωμένες προσδοκίες για την παγκόσμια ανάπτυξη, μια φλεγόμενη Ουκρανία, με τεντωμένο το σκοινί στις σχέσεις Δύσης-Ρωσίας και τις αναταράξεις που προκαλεί αυτό στην παγκόσμια οικονομία, η υποβόσκουσα απειλή ενός νομισματικού πολέμου, η ανησυχία για το τι θα γίνει με το πετρέλαιο κ.λπ.- και δεν θα ήθελαν να προστεθεί ένα ακόμη, που θα το προκαλέσει ένα... ατύχημα με την Ελλάδα στην Ευρωζώνη.
Αντίθετα, λάδι στη φωτιά θα προσπαθήσουν να ρίξουν οι κυβερνήσεις της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, που έχουν επίσης εκλογές το 2015 και φοβούνται πως οτιδήποτε λιγότερο από μια ταπείνωση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ θα τους στερήσει την εξουσία.
Οι επόμενες τρεις μέρες θα είναι ατέλειωτες. Αλλά η μεγάλη σύγκρουση δεν πρόκειται να γίνει στις 11 Φεβρουαρίου. Κανείς δεν θα τσακίσει μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση μερικές ώρες μετά την πρώτη της ψήφο εμπιστοσύνης. Όμως, οι Γερμανοί και οι σύμμαχοί της - φυσικοί ή πολιτικοί- θα προσπαθήσουν να την κάνουν να αγοράσει ακριβά τον χρόνο που χρειάζεται.
