Το πιο δύσκολο ερώτημα που αντιμετώπισαν οι εκπρόσωποι του ΣΥΡΙΖΑ κατά τη διάρκεια του προεκλογικού αγώνα ήταν τι θα κάνουν αν η απάντηση των πιστωτών - εταίρων είναι αρνητική. Απαντήσεις δόθηκαν, άλλες πειστικές, άλλες λιγότερο πειστικές, ενώ δεν έλειψαν και κάποιοι παλικαρισμοί ή αμετροέπειες. Πολλές φορές στην πολιτική οι αποφάσεις δεν είναι καθόλου εύκολες, ακόμη κι όταν οι λύσεις φαντάζουν ορθολογικές. Άλλωστε δεν είναι λίγες οι φορές στην Ιστορία που τον τόνο τον δίνει το απρόβλεπτο, ο επονομαζόμενος "μαύρος κύκνος". Η αναζήτηση, εν προκειμένω, μιας αμοιβαία αποδεκτής λύσης για το χρέος, ενώ φαντάζει και είναι ορθολογική, δεν σημαίνει πως τελικώς θα επικρατήσει. Και το ερώτημα τότε είναι πώς προετοιμάζεσαι για να το αποφύγεις. Στην Ιστορία υπάρχουν συμβιβασμοί και συμβιβασμοί...
Για παράδειγμα, ο Κέινς δεν εισακούστηκε από τους ηγέτες των νικητών όταν εξέφρασε την κατηγορηματική του διαφωνία στους τιμωρητικούς όρους της ηττημένης Γερμανίας, όπως αποτυπώθηκαν στη συμφωνία των Βερσαλλιών, την πιο μεγάλη ληστεία στην Ιστορία, όπως την αποκαλούσε ο Λένιν. Τα αποτελέσματα εκείνης της εντελώς λανθασμένης απόφασης τα πλήρωσε με ακόμη πιο αιματηρό τρόπο η Ευρώπη, με τη χιτλερική λαίλαπα που επακολούθησε. Η συμφωνία των Βερσαλιών έμεινε στην Ιστορία ως χαρακτηριστική περίπτωση κοντόφθαλμης, λανθασμένης πολιτικής και ως παράδειγμα προς αποφυγήν.
Πώς γίνεται, όμως, η ιστορική πείρα να δείχνει πως η τιμωρητική πολιτική μακροπρόθεσμα δεν αποδίδει και, αντί να καταλήγουμε μία και καλή σε αμοιβαία αποδεκτή λύση, όπως συνέβη με τη Γερμανία μετά τον δεύτερο αιματηρό πόλεμο στην Ευρώπη, να επαναλαμβάνονται επιλογές καταστροφής και τιμωρίας;
Μια απάντηση θα ήταν ότι η κάθε φορά "αμοιβαία αποδεκτή λύση" δεν είναι δυνατή επειδή τα συμφέροντα είναι ισχυρά αντικρουόμενα ή επειδή εκλείπουν ιστορικοί ηγέτες που να μπορούν να κάνουν προωθητικούς συμβιβασμούς. Για παράδειγμα, πώς μπορούν να βρεθούν εύκολα αμοιβαία αποδεκτές λύσεις σε περιπτώσεις συγκρούσεων ισχύος με επίδικο στοιχείο τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πόρων μιας χώρας ή όταν πρόκειται για αναπροσαρμογή της πολιτικής ισχύος των ΗΠΑ, ενώ την ίδια ώρα οι Ρεπουμπλικανοί λειτουργούν κατ' ουσίαν ως ντίλερς των εταιρειών πετρελαίου και όπλων;
Για να επιστρέψουμε τώρα στα καθ' ημάς. Η Γερμανία της Μέρκελ και οι σύμμαχοί τους, χώρες και κόμματα εξουσίας στην Ε.Ε., όπως ο Σαμαράς, επέβαλαν την τιμωρητική λιτότητα επειδή την πιστεύουν ιδεολογικά. Έτσι νομίζουν ότι επέρχεται πολιτική κάθαρση και εξυγιαίνεται η οικονομία, όπως πρεσβεύουν οι θιασώτες της λογικής της κυριαρχίας βλέποντας τα πράγματα από την οπτική του αρπακτικού νεοφιλελευθερισμού, ή της προσκόλλησης σ' αυτόν, για να επωφεληθούν ως πλαγιοφύλακες. Μόνο που αυτή η πολιτική βαθαίνει τις κοινωνικές ανισότητες και την κατανομή του πλούτου, ενώ πλήττει το κοινωνικό κράτος, που οικοδομήθηκε τη μεταπολεμική, αποκαλούμενη και "χρυσή", περίοδο, του δυτικού καπιταλισμού, ενώ τορπιλίζει τις δημοκρατικές αξίες και τη μεγάλη κληρονομιά της Γαλλικής Επανάστασης.
Η απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται σε αναδιανεμητικές πολιτικές, αν και είναι όσο ποτέ αναγκαίες. Ούτε ακόμη μπορεί να αναζητηθεί στη νεκρανάσταση του εθνικού απομονωτισμού, των εθνικών συγκρούσεων, των οικονομικών και νομισματικών πολέμων, που πληγώνουν περισσότερο τις πιο αδύναμες χώρες. Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί μόνο από τον ΣΥΡΙΖΑ και τη μικρή Ελλάδα. Από κάπου πρέπει να ξεκινήσει όμως, για να επεκταθεί ως λυτρωτική πολιτική σε όλη την Ευρώπη. Ασφαλώς υπάρχουν ασυγχρονίες, ολιγωρίες, αντιθέσεις και συμφέροντα που ρίχνουν το βάρος τους στο είδος και το βάθος του συμβιβασμού.
Για να κερδίσεις έναν πόλεμο, έλεγε ο επινοητικός Μακιαβέλι, πρέπει να είσαι αλεπού και λιοντάρι. Να μπορείς να μετράς, δηλαδή, τις δυνάμεις σου και τις δυνάμεις των συμμάχων σου κόντρα στις δυνάμεις του αντιπάλου, για να αποφεύγεις την ήττα ώστε να μπορείς να ξαναπολεμήσεις. Με άλλα λόγια, πρέπει να αναζητάς προωθητικούς συμβιβασμούς και την ίδια ώρα να ξεκινάς τον αγώνα για την υπέρβασή τους.
Δύσκολα και πολύπλοκα πράγματα για όσους δεν εξαντλούν τη σκέψη και τη δράση τους σε "ιερά κείμενα", απολύτως αναγκαία όμως για όσους επιλέγουν να απαντήσουν στο κάλεσμα της Ιστορίας. Αυτή είναι η πραγματική συνείδηση της Ιστορίας, η πραγματική συνείδηση ΣΥΡΙΖΑ, πέρα από αναπόφευκτες εσωτερικές ισορροπίες, προσωπικές επιδιώξεις ή αντιλήψεις μικρομεγαλισμού.
"Αξίζει να διακινδυνεύσουμε την καλοπέρασή μας για μια μεγάλη υπόθεση", απαντούσε ο Ρούσβελτ στους επικριτές της πολιτικής του για την υπέρβαση της Μεγάλης Ύφεσης του '30. Τόσο αυτονόητα πράγματα, που όμως εξοβελίστηκαν ως αιρετικά από την πολιτική σκέψη στον βωμό του αρπακτικού χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού.
Ως Αριστερά του 21ου αιώνα οφείλουμε να τους ξαναδώσουμε πραγματικό νόημα και ταυτόχρονα να κρατάμε ζωντανή στο βάθος της σκέψης μας και της ψυχής μας τη μεγάλη υπόθεση του σοσιαλισμού, με δημοκρατία, αλληλεγγύη, ελευθερία και αξιοπρέπεια.
Σταύρος Καπάκος
