Τη στήριξη των αγροτών που αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος και πιθανή έλλειψη λιπασμάτων, την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τις εισαγωγές, προβλέπει το σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα που ενέκρινε χθες η Κομισιόν.
Σημειώνεται ότι τα λιπάσματα αποτελούν σημαντικό μέρος του κόστους των αγροτών, καθώς αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 7% του κόστους εισροών για τον γεωργικό τομέα της Ε.Ε. γενικά, ενώ το ποσοστό αυξάνεται στο 16% για τους αγρότες αροτραίων καλλιεργειών.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, το αυξανόμενο κόστος των λιπασμάτων μπορεί να αναγκάσει τους αγρότες να μειώσουν τη χρήση, με σαφή κίνδυνο μείωσης της ποιότητας και των αποδόσεων, ενώ θα μπορούσε να μειώσει την έκταση που καλλιεργούν, κάτι που θα επηρεάσει την παραγωγή της Ε.Ε. Επιπλέον, μπορεί να οδηγήσει τους αγρότες να δώσουν προτεραιότητα στη βραχυπρόθεσμη παραγωγή, προτιμώντας το άζωτο έναντι των εισροών φωσφόρου και καλίου, με πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες και στη γονιμότητα του εδάφους.
Κατά την Κομισιόν, προς το παρόν δεν διακυβεύεται η διαθεσιμότητα, καθώς η αγορά λιπασμάτων της Ε.Ε. εξακολουθεί να είναι εφοδιασμένη. Ωστόσο, η προσιτή τιμή παραμένει βασική ανησυχία με τις τιμές κυρίως των αζωτούχων λιπασμάτων να επηρεάζονται έντονα από τις συνθήκες της διεθνούς αγοράς και ειδικότερα από τις τιμές του φυσικού αερίου, εν μέσω της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Το σχέδιο της Κομισιόν
Υπό τις συνθήκες αυτές η Επιτροπή, με βάση την ανακοίνωση για τα λιπάσματα του 2022, ενέκρινε ένα νέο σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα που συνδυάζει άμεσα μέτρα στήριξης για την οικονομική προσιτότητα και την ασφάλεια εφοδιασμού, με πιο μακροπρόθεσμη δράση για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων, τη βελτίωση της ανθεκτικότητας του εφοδιασμού και την επιτάχυνση της μετάβασης σε βιολογικά, κυκλικά λιπάσματα χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Ειδικότερα, προκειμένου να διασφαλιστεί η πρόσβαση των αγροτών σε προσιτά λιπάσματα προτείνει -χωρίς ακόμη να έχουν εξειδικευτεί πλήρως- τα εξής βραχυπρόθεσμα μέτρα:
- Δέσμευση για την παροχή ενός σημαντικού πακέτου οικονομικής στήριξης για τους αγρότες που πλήττονται περισσότερο, πριν από το καλοκαίρι (δεν υπάρχει συγκεκριμένο ποσό προς το παρόν).
Η Επιτροπή θα προτείνει την κινητοποίηση του προϋπολογισμού της Ε.Ε. για την ενίσχυση του γεωργικού αποθεματικού κατά σημαντικό ποσό.
- Να προταθεί μια στοχευμένη νομοθετική δέσμη που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν στο έπακρο τη στήριξη που διατίθεται στο πλαίσιο των τρεχόντων στρατηγικών σχεδίων της ΚΑΠ. Αυτή η δέσμη περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός νέου συστήματος ρευστότητας για την παροχή ταμειακών ροών στους αγρότες, πιο ευέλικτες προκαταβολές, ένα νέο ή προσαρμοσμένο οικολογικό πρόγραμμα ή αγροπεριβαλλοντικό-κλιματικό μέτρο για την αύξηση της αποδοτικότητας της λίπανσης και επενδυτικά μέτρα για την υποστήριξη της αποτελεσματικής χρήσης λιπασμάτων.
- Έναρξη μιας εταιρικής σχέσης μεταξύ παραγωγών λιπασμάτων, αγροτών και κρατών-μελών για την παροχή προβλεψιμότητας, σταθερότητας και τη διευκόλυνση της συνεργασίας σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.
- Διερεύνηση βραχυπρόθεσμων μέτρων για τη διευκόλυνση της χρήσης χωνεμένων προϊόντων εντός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας για τα νιτρικά άλατα.
- Αύξηση της διαφάνειας της αγοράς μέσω της δημιουργίας ενός πλαισίου για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας ενημερωμένων δεδομένων.
- Υποστήριξη έργων βιοαερίου και βιομεθανίου και αντιμετώπιση των σημείων συμφόρησης στη χρηματοδότηση, την επέκταση, την αδειοδότηση και τη μεταφορά, σύμφωνα με την ανακοίνωση AccelerateEU.
- Να εξεταστεί το ενδεχόμενο πρότασης για την ενεργοποίηση της επαγρύπνησης της εσωτερικής αγοράς ή της κατάστασης έκτακτης ανάγκης σύμφωνα με τον νόμο για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης και την ανθεκτικότητα της εσωτερικής αγοράς -εάν είναι απαραίτητο.
- Ενοποίηση και διάδοση ενός πακέτου πληροφοριών για τα κράτη-μέλη σχετικά με τα εργαλεία της ΚΑΠ, που είναι διαθέσιμα στους αγρότες για τη βελτίωση της διαχείρισης των θρεπτικών συστατικών, καθώς και σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνας και της καινοτομίας που σχετίζονται με τα βιολογικά λιπάσματα και υποστήριξη του συμβουλευτικού δικτύου για τη βέλτιστη χρήση λιπασμάτων.
- Χρήση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τους πρωτογενείς γεωργικούς παραγωγούς που επλήγησαν από την κρίση στη Μέση Ανατολή, συμπληρώνοντας τα υπάρχοντα εργαλεία κρατικών ενισχύσεων.
Μεταξύ άλλων, η Επιτροπή θα λάβει μέτρα για τη στήριξη της εγχώριας βιομηχανίας λιπασμάτων, την πρόληψη της αποβιομηχάνισης, τη διασφάλιση σταθερού εφοδιασμού και τη μείωση της εξάρτησής μας από τις εισαγωγές. Για την τόνωση της κυκλικότητας και τη μείωση των εκπομπών, θα ενθαρρύνει τη χρήση ευρωπαϊκών εναλλακτικών λύσεων, όπως ευρύτερη χρήση οργανικών λιπασμάτων βιολογικής προέλευσης και εναλλακτικών λύσεων, αντί των παραδοσιακών ορυκτών προϊόντων. Άλλες οδοί περιλαμβάνουν βιομάζα φυκών, άλλα ενισχυτικά εδάφους, μικροβιακά διαλύματα, βιοδιεγέρτες και ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από την ιλύ καθαρισμού λυμάτων.
Στο πλαίσιο της επικείμενης επανεξέτασης του συστήματος εμπορίας εκπομπών (ΣΕΔΕ), και χωρίς να προδικάζεται η επανεξέταση αυτή, θα εξεταστούν επιλογές για να διασφαλιστεί ότι οποιαδήποτε πρόσθετη ευελιξία για τη βιομηχανία λιπασμάτων θα συνοδεύεται από την ευθύνη για την απαλλαγή της παραγωγής από τις ανθρακούχες εκπομπές.
Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης τον τρόπο παροχής των κατάλληλων κινήτρων για την ανθρακοδεσμευτική γεωργία και τις απορροφήσεις άνθρακα, συνδυάζοντας δυνάμεις μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων εσόδων (κράτη-μέλη, ΚΑΠ, Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και έσοδα από το ΣΕΔΕ).
Ταυτόχρονα, θα μειώσει την περιττή γραφειοκρατία και τους φραγμούς της αγοράς και θα προτείνει νέα μέτρα για την αύξηση της ζήτησης για βιώσιμα εγχώρια λιπάσματα.
Για τον περαιτέρω εξορθολογισμό των πρακτικών κυκλικής οικονομίας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει μέτρα στο πλαίσιο της αξιολόγησης της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα με σκοπό την απλούστευση της διαχείρισης των ζωικών και άλλων υποπροϊόντων.
Η Επιτροπή θα διασφαλίσει επίσης ότι ο τομέας των λιπασμάτων δεν υστερεί σε σχέση με άλλους τομείς όσον αφορά την πρόσβαση σε χρηματοδότηση για την πράσινη καινοτομία και τον εκσυγχρονισμό.
Υψηλό κόστος και εξάρτηση από εισαγωγές
Αξίζει να σημειωθεί ότι το κόστος των λιπασμάτων επηρεάζει άμεσα την παραγωγή τροφίμων, καθώς πρόκειται για ένα από τα υψηλότερα κόστη για τους αγρότες που βαίνει αυξανόμενο.
Το τελευταίο τρίμηνο του 2025, το κόστος των λιπασμάτων για τους αγρότες της Ε.Ε. ήταν ακόμη 62% υψηλότερο σε σχέση με τα επίπεδα του 2020, ενώ τους πρώτους μήνες του 2026, οι εγχώριες τιμές των λιπασμάτων στην Ε.Ε. έχουν αυξηθεί σημαντικά, ιδίως εκείνες των αζωτούχων λιπασμάτων, τροφοδοτούμενες από την παγκόσμια ζήτηση, το εμπόριο και γεωπολιτικούς παράγοντες. Τον Απρίλιο του 2026, οι συνολικές τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων στην Ε.Ε. αυξήθηκαν περαιτέρω κατά 40% σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 2026 (και βρίσκονται περίπου 70% πάνω από τον μέσο όρο του 2024).
Η δομή κόστους της βιομηχανίας λιπασμάτων της Ε.Ε. κυριαρχείται από την ενέργεια, με το φυσικό αέριο να αντιπροσωπεύει το 70%-80% του κόστους παραγωγής αζωτούχων λιπασμάτων. Η Ε.Ε. εξαρτάται από τις εισαγωγές φυσικού αερίου, και ως εκ τούτου η τοπική παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων δεν διασφαλίζει αυτάρκεια, η οποία έχει περιοριστεί περαιτέρω με την εμφάνιση της ενεργειακής κρίσης. Αυτό είναι συνέπεια του ότι η αμμωνία που παράγεται στην Ευρώπη βρίσκεται στο υψηλότερο άκρο της παγκόσμιας καμπύλης κόστους παραγωγής. Τα φωσφορικά και τα λιπάσματα καλίου βασίζονται κυρίως σε εξορυκτικές πρώτες ύλες.
Η στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή από τις 28 Φεβρουαρίου 2026 έχει επηρεάσει μια περιοχή που παίζει σημαντικό ρόλο στην παγκόσμια προσφορά, αντιπροσωπεύοντας το 20-30% των παγκόσμιων εξαγωγών, ιδίως για αμμωνία και ουρία, και μέσω της προσφοράς θείου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή φωσφορικών λιπασμάτων επηρεάζοντας συνακόλουθα και τις τιμές τους.
Περίπου το 30% της ζήτησης αζωτούχων λιπασμάτων της Ε.Ε. εισάγεται. Το πρώτο βήμα στην παραγωγή ανόργανων αζωτούχων λιπασμάτων περιλαμβάνει τη δέσμευση του ατμοσφαιρικού αζώτου σε αμμωνία. Αυτή η διαδικασία είναι ενεργοβόρα και βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο εισαγόμενο φυσικό αέριο, τόσο ως πρώτη ύλη όσο και ως πηγή ενέργειας. Ταυτόχρονα, η παραγωγική ικανότητα αμμωνίας της Ε.Ε. έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια κατά σχεδόν 10%.
Το 70% των αναγκών της Ε.Ε. σε φωσφορικά λιπάσματα καλύπτεται από εισαγωγές φωσφορικών πετρωμάτων με τα περισσότερα αποθέματά τους, παγκοσμίως, να συγκεντρώνονται σε λίγες χώρες εκτός Ε.Ε. (π.χ. Μαρόκο), καθιστώντας την Ε.Ε. σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις εισαγωγές.
Η Ε.Ε. εξαρτάται λιγότερο από τις εισαγωγές καλίου, καλύπτοντας περίπου το 40% των αναγκών της από εισαγωγές, ενώ υπάρχει σημαντική εγχώρια εξορυκτική δραστηριότητα καλίου, ιδίως στη Γερμανία και στην Ισπανία.
