Περίπου 88 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων που παράγονται για ανθρώπινη κατανάλωση χάνονται ή καταλήγουν ως απόβλητα κάθε χρόνο μόνο σε επίπεδο Ε.Ε., ποσότητα που αντιστοιχεί σε 173 κιλά ανά άτομο.
Παγκοσμίως περίπου το ένα τρίτο των τροφίμων που παράγονται ετησίως (ήτοι 1,3 δισ. τόνοι) χάνεται ή πετιέται, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται απώλειες σε επίπεδο σημαντικών πόρων (νερό, έδαφος, ενέργεια), αλλά και να υπάρχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή.
Με αυτά τα δεδομένα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προετοιμάζει τη λήψη νέων μέτρων προκειμένου να μειώσει τα απόβλητα τροφίμων στην Ε.Ε. κατά 50% σε βάθος 13 ετών.
Σημειώνεται ότι τα περισσότερα απόβλητα τροφίμων προέρχονται από τα νοικοκυριά σε ποσοστό 53% και ακολουθούν η μεταποίηση με 19%, ο τομέας υπηρεσιών τροφίμων με 12%, η παραγωγή με 11% και ο τομέας χονδρικής - λιανικής πώλησης με 5%.
Το πρόβλημα
Σε επίπεδο χωρών - μελών οι μεγαλύτερες απώλειες (εκτιμήσεις 2010) καταγράφονται στην Ολλανδία (541 κιλά ανά άτομο), και ακολουθούν Βέλγιο (345 κιλά), Κύπρος (327 κιλά), Εσθονία (327 κιλά) και Πολωνία (247 κιλά). Στον αντίποδα τον χαμηλότερο αριθμό αποβλήτων τροφίμων έχει η Σλοβενία (72 κιλά ανά άτομο) και τις πέντε χαμηλότερες θέσεις συμπληρώνουν οι Ρουμανία, Μάλτα (με 76 κιλά έκαστη), Ελλάδα (80 κιλά) και Τσεχία (81 κιλά).
Συγχρόνως οι καταναλωτές συχνά εμφανίζονται απληροφόρητοι σχετικά με το θέμα και τα αίτιά του. Βάσει έρευνας του Ευρωβαρόμετρου οι επισημάνσεις ημερομηνίας στα προϊόντα τροφίμων γίνονται ελάχιστα κατανοητές, αν και περίπου 6 στους 10 Ευρωπαίους αναφέρουν ότι πάντα ελέγχουν τις ετικέτες για τις ενδείξεις ανάλωσης και ημερομηνίας λήξης (“best before”, “use by”).
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τον FAO (Food and Agricultural Organization) των Ηνωμένων Εθνών, η απώλεια τροφίμων έχει ένα ανθρακικό αποτύπωμα σε ποσοστό περίπου 8% επί του συνόλου των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου παγκοσμίως, που προκαλούνται από τον ανθρώπινο παράγοντα. Για κάθε κιλό τροφίμων που παράγεται, 4,5 κιλά CO2 απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα.
Υπάρχει όμως και μια ηθική παράμετρος, καθώς βάσει των στοιχείων του FAO περίπου 793 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο υποσιτίζονται, ενώ σύμφωνα με την Eurostat 55 εκατομμύρια άνθρωποι (9,6% του πληθυσμού της Ε.Ε.) αδυνατούν να πληρώσουν ένα ποιοτικό γεύμα κάθε δεύτερη μέρα (στοιχεία 2014).
Πρωτοβουλία Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Πριν από λίγες μέρες τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υιοθέτησαν έκθεση της Biljana Borzan, μέλους του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Κροατίας, που προτείνει σειρά μέτρων για τη μείωση των αποβλήτων τροφίμων στην Ε.Ε. κατά 30% έως το 2025 και κατά 50% έως το 2030, έναντι του 2014.
Η έκθεση περιλαμβάνει αρκετές προτάσεις στην κατεύθυνση αυτή, όπως η διευκόλυνση των δωρεών τροφίμων, που ταυτόχρονα μειώνουν την απώλεια τροφίμων και βοηθούν ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Μάλιστα ζητείται από την Κομισιόν να προτείνει αλλαγή στη σημερινή οδηγία για τον ΦΠΑ, προκειμένου να εξουσιοδοτήσει ρητά την παροχή φορολογικών απαλλαγών για τις δωρεές τροφίμων.
Αναφέρεται επίσης ότι το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (FEAD) θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση του κόστους συλλογής, μεταφοράς, αποθήκευσης και διανομής των δωρεών τροφίμων.
Άλλη μια πρωτοβουλία αφορά την καλύτερη πληροφόρηση των καταναλωτών για τις ημερομηνίες λήξης / ανάλωσης των τροφίμων, ώστε να μην προκαλείται σύγχυση, στόχος στον οποίο πρέπει να επικεντρωθούν οι εθνικές αρχές των κρατών - μελών και οι επιχειρήσεις βοηθώντας τους καταναλωτές να κατανοήσουν καλύτερα τις σχετικές επισημάνσεις.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα, αν και βρίσκεται σε χαμηλή θέση έναντι άλλων χωρών, εξετάζει ήδη το πρόβλημα. Σε ευρεία σχετική σύσκεψη τον Ιανουάριο, με πρωτοβουλία του γενικού γραμματέα Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Χ. Κασίμη, συζητήθηκε το θέμα κι αποφασίστηκε η δημιουργία ομάδας εργασίας, ώστε να διαμορφωθεί εθνική πολιτική.
