Την ώρα που βράζει το καζάνι της ανατολικής Ουκρανίας, με τη ρωσική μειονότητα να καταλαμβάνει κρατικά κτήρια, με τους Ουκρανούς στρατιώτες που στέλνει η κυβέρνηση του Κιέβου να διστάζουν να ανοίξουν πυρ ενάντια στους άμαχους συμπατριώτες τους ή να αυτομολούν, με το Κίεβο να κατηγορεί τη Μόσχα ότι ενισχύει «τρομοκράτες» και με τη Μόσχα να υποστηρίζει ότι δεν έχει καμία εμπλοκή στις «αυθόρμητες κινητοποιήσεις» στην επαρχία του Ντονέτσκ, δεν έχει ακόμη χαθεί η ελπίδα για μια πολιτική λύση.
Την Πέμπτη, στις όχθες της Λίμνης της Γενεύης, η διπλωματία γιόρτασε μια πρώτη νίκη και μόνο με την αποδοχή των δύο πλευρών, της Ουκρανίας και της Ρωσίας, να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι - έστω κι αν οι προσδοκίες από τη συνάντηση αυτή είναι μικρές. Τον ρόλο του μεσολαβητή μεταξύ του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας Σεργκέι Λαβρόφ και του Ουκρανού ομολόγου του Αντρέι Ντετσίτσια ανέλαβαν ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζόν Κέρι και η ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξωτερική πολιτική Κάθριν Άστον.
Αυτό το πρώτο βήμα προς την αποκλιμάκωση -εάν δεν τιναχθεί αμέσως η τετραμερής της Γενεύης στον αέρα, κάτι που δεν είχε συμβεί μέχρι την ώρα που η «Α» πήγαινε στο τυπογραφείο- είναι βέβαια μετέωρο, αλλά είναι καλύτερο από το τίποτε.
Τις προηγούμενες μέρες τα τηλεφωνήματα μεταξύ του Αμερικανού προέδρου Μπάρακ Ομπάμα και του Ρώσου ομολόγου του Βλαντίμιρ Πούτιν τελείωναν όπως άρχιζαν, χωρίς κανένα αποτέλεσμα, ενώ το ίδιο συνέβαινε και με τις επαφές Πούτιν με τη Γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ. Κι όσο χάνεται ο έλεγχος στην ανατολική Ουκρανία -με κορύφωση το επεισόδιο στη Μαριούπολη, όπου, σύμφωνα με συγκεχυμένες πληροφορίες, τρεις φιλορώσοι διαδηλωτές σκοτώθηκαν και πολλοί τραυματίστηκαν από τα πυρά στρατιωτών, όταν προσπάθησαν να κάνουν έφοδο σε στρατιωτική βάση- τόσο τρίζει τα δόντια του το ΝΑΤΟ υπό την πίεση και των ανατολικών κρατών-μελών του που φοβούνται και πάλι τη μεγάλη γείτονα Ρωσία.
Επίδειξη δύναμης
Όλα θυμίζουν μέρες ψυχρού πολέμου, με αλληλοκατηγορίες για τη δράση πρακτόρων και με μια επίδειξη αποφασιστικότητας από τη Δύση δίκοπο μαχαίρι. Η αναγγελία ότι το ΝΑΤΟ ενισχύει τις δυνάμεις του -στην ξηρά, στον αέρα και στη θάλασσα- στα ανατολικά του σύνορα, μια μέρα πριν την έναρξη της τετραμερούς στη Γενεύη, είναι ένα σαφές μήνυμα προς τον Πούτιν του τύπου «μην το παρακάνεις, μπορούμε να αντιδράσουμε και διαφορετικά». Παράλληλα, η Ουάσινγκτον και οι Βρυξέλλες συζητούν για το επόμενο βήμα των κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας, απειλώντας ότι αυτή τη φορά οι κυρώσεις δεν θα είναι... συμβολικές -όπως η στέρηση βίζας σε μερικές δεκάδες Ρώσους αξιωματούχους και επιχειρηματίες-, αλλά πραγματικά οικονομικές, άρα πιο επώδυνες. Βέβαια, το κόστος των όποιων κυρώσεων δεν θα το πληρώσει μόνο η Ρωσία αυτό είναι σαφές στους Ευρωπαίους που εξαρτώνται από το ρωσικό αέριο κι από τις εξαγωγές τους στη ρωσική αγορά. Γι' αυτό και δεν βιάζονται να αποφασίσουν...
Επιπλέον, κανείς δεν θέλει τον πόλεμο, κανείς δεν θέλει να προχωρήσει πέρα από τη συμβολική επίδειξη δύναμης. Οι Ευρωπαίοι ξέρουν ότι χωρίς τον διάλογο με τη Μόσχα η ουκρανική κρίση δεν μπορεί να ξεπεραστεί. «Η Ρωσία πρέπει να αποτελέσει μέρος της λύσης και δεν θέλουμε να το κάνουμε αυτό δύσκολο για τη Μόσχα» είπε χαρακτηριστικά ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφανγκ Σόιμπλε την περασμένη Παρασκευή, στην Ουάσιγκτον, στη διάρκεια της κοινής συνόδου G20 και Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, όπου κυριάρχησε το θέμα της Ουκρανίας.
Το ερώτημα που βασανίζει όλο και περισσότερο την Ουάσινγκτον, τις Βρυξέλλες και το Βερολίνο είναι εάν η Μόσχα θέλει πραγματικά την αποκλιμάκωση. Και περιμένουν ένα βήμα καλής θέλησης από τον Πούτιν: να αποσύρει τις δυνάμεις του από τα σύνορα με την Ουκρανία -κάτι που υποσχέθηκε πριν από δεκαπέντε μέρες, αλλά δεν το κάνει-, να δηλώσει «πειστικά» ότι σέβεται την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Όμως η Μόσχα δεν ανταποκρίνεται. Αντίθετα, ζητά από τη μεταβατική κυβέρνηση του Κιέβου -την οποία και δεν αναγνωρίζει- να προστατεύσει επιτέλους τους ρωσόφωνους στην ανατολική και νότια Ουκρανία, αν και ο ΟΗΕ, όσο κι αν έψαξε, δεν βρήκε καμία ένδειξη ότι απειλούνται...
Ο στόχος της ομοσπονδίας
Τι επιδιώκει, λοιπόν, η Μόσχα από την τετραμερή της Γενεύης; Πιθανότητα να επιβάλλει την ομοσπονδιοποίηση της Ουκρανίας και να έχει τους δικούς της ανθρώπους να ελέγχουν τις ανατολικές επαρχίες.
Βέβαια, ο μεταβατικός πρόεδρος της Ουκρανίας Αλεξάντερ Τουρτσίνοφ δήλωσε ότι θα μπορούσε παράλληλα με τις βουλευτικές εκλογές της 25ης Μαΐου, να διεξαχθεί ένα δημοψήφισμα για το μελλοντικό καθεστώς της Ουκρανίας, αλλά στο σύνολο της χώρας, εκτιμώντας ότι η πλειοψηφία των Ουκρανών δε θα ταχθεί υπέρ της ενίσχυσης των εξουσιών των επαρχιών.
Όμως αυτό δεν συμφέρει το Κρεμλίνο, που εκτιμά από την πλευρά του ότι στο άμεσο μέλλον δεν μπορούν να κερδίσουν οι φιλορωσικές δυνάμεις τις βουλευτικές εκλογές στην Ουκρανία, οπότε θα ήθελε μια αποδυναμωμένη κεντρική κυβέρνηση και ισχυρές τοπικές κυβερνήσεις, ώστε να δέσει πιο σφικτά στο άρμα του τις ανατολικές και νότιες επαρχίες.
Το ερώτημα του κόστους
Πόσο μακριά μπορεί να τραβήξει το σκοινί η Ρωσία; Πόσο υψηλό είναι το τίμημα που είναι διατεθειμένος να πληρώσει ο Πούτιν για να διασφαλίσει τον έλεγχο της Ουκρανίας; Θα πάρει το ρίσκο να υποστεί οικονομικές κυρώσεις από τη Δύση, που θα πλήξουν σημαντικά την ήδη λιμνάζουσα ρωσική οικονομία; Ή μήπως είναι σίγουρος ότι οι απειλές θα μείνουν απειλές, τουλάχιστον μέχρι να επιβάλει τα δικά του τελεσμένα στην ανατολική Ουκρανία; Οι Αμερικανοί φαίνεται να πιστεύουν ότι η πίεση των κυρώσεων θα υποχρεώσει τον Πούτιν σε υποχώρηση. Οι Ευρωπαίοι, πάλι, δεν θέλουν να ρισκάρουν. Τι θα γίνει εάν επιβάλουν αληθινές κυρώσεις και ο Πούτιν δεν υποχωρήσει; Ποια θα είναι η επίπτωσή τους στις δικές τους οικονομίες; Και ποιο θα είναι το επόμενο βήμα; Οπότε, κάνουν αυτό που ξέρουν καλύτερα. Περιμένουν. Ενδέχεται, μάλιστα, να συγκαλέσουν μια έκτακτη σύνοδο κορυφής της ερχόμενη Πέμπτη.
Η απειλή του Πούτιν
Ο Ρώσος πρόεδρος ξέρει καλά τους φόβους των Ευρωπαίων. Στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε την Πέμπτη -όπου και βομβαρδίστηκε με χιλιάδες ερωτήσεις μέσω τηλεφώνου, SMS και Ίντερνετ από τους Ρώσους πολίτες- αναρωτήθηκε μεγαλοφώνως: «Μπορεί η Ε.Ε. να σταματήσει να αγοράζει το αέριό μας;», για να απαντήσει «Δεν το πιστεύω». Ταυτόχρονα, προειδοποίησε ότι η μεταφορά στρατιωτικών εγκαταστάσεων του ΝΑΤΟ στις χώρες - μέλη του στην ανατολική Ευρώπη -αυτή που είχε αποκλειστεί διά ροπάλου την εποχή της γερμανικής ενοποίησης και της διάλυσης του Συμφώνου της Βαρσοβίας- θα οδηγήσει σε μια νέα κούρσα εξοπλισμών: «Κάθε χώρα είναι ελεύθερη να επιλέξει πώς θα προστατευτεί στρατιωτικά. Μπορεί ελεύθερα να αποφασίσει εάν θέλει να είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Αλλά κι εμείς έχουμε το δικαίωμα να αντιδράσουμε».
Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;
Τέλος, βούτυρο στο ψωμί της Μόσχας, που διακηρύσσει πως ουδεμία σχέση έχει με τις καταλήψεις κτηρίων από ρωσόφωνους στην επαρχία του Ντονέτσκ, ήταν η αποκάλυψη της μυστικής επίσκεψης του αρχηγού της CIA Τζον Μπρέναν την προηγούμενη εβδομάδα στο Κίεβο. Το Κρεμλίνο είδε την επίσκεψη ως απόδειξη ότι οι ΗΠΑ είναι αυτές που οργανώνουν την «αντιτρομοκρατική» επιχείρηση της κυβέρνησης του Κιέβου ενάντια στους ρωσόφωνους στις ανατολικές και νότιες επαρχίες. Και οι Αμερικανοί υποχρεώθηκαν να επιβεβαιώσουν ότι η επίσκεψη έγινε, με τη γελοία δικαιολογία ότι «συνηθίζονται τέτοιες επισκέψεις και αποσκοπούν στην εμβάθυνση της συνεργασίας των υπηρεσιών ασφαλείας»...
ΡΕΠΟΡΤΑΖ - ΑΝΑΛΥΣΗ: ΚΑΚΗ ΜΠΑΛΗ
