Είναι για καλό ή για κακό που υποχώρησε αυτή την εβδομάδα το θέμα της Ουκρανίας από τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων; Σίγουρα, σημαίνει ότι και οι δυο πλευρές, η Δύση και η Ρωσία, δεν βιάζονται να κάνουν θεαματικές κινήσεις, κυρίως διότι δεν ξέρουν πώς θα μπορέσουν στη συνέχεια να τις πάρουν πίσω. Ακόμη και η πιο τρανταχτή απόφαση της εβδομάδας, αυτή που τίναξε στον αέρα μια προσέγγιση σχεδόν είκοσι χρόνων, αφήνει μια πόρτα επιστροφής ανοιχτή: Οι υπουργοί Εξωτερικών των κρατών - μελών του ΝΑΤΟ αποφάσισαν να παγώσουν τη στρατιωτική συνεργασία με τη Μόσχα στο πλαίσιο του συμβουλίου ΝΑΤΟ - Ρωσίας, πλην όμως οι δίαυλοι του πολιτικού διαλόγου σε υψηλό επίπεδο θα παραμείνουν ανοιχτοί. Με βασικό αντικείμενο την κρίση της Ουκρανίας και με την ελπίδα ότι μέχρι την επόμενη σύναξη των υπουργών Εξωτερικών τον Ιούνιο η σχέση με τη Ρωσία θα επανεξεταστεί - στην κατεύθυνση της αποκλιμάκωσης.
Την ίδια στιγμή, όμως, το ΝΑΤΟ δηλώνει ότι θα «ενισχύσει» τη συνεργασία του με την Ουκρανία, τραβώντας τη δική του κόκκινη γραμμή, αν και δεν το ξεστομίζει: «μέχρι την Κριμαία και όχι παραπέρα». Υπόσχεται στην Ουκρανία στήριξη «βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα», ώστε να μπορέσει να φροντίσει μόνη της για την ασφάλειά της, και διευκρινίζει ότι δεν της προσφέρει την ένταξη στη Συμμαχία. Μια κίνηση που πιθανόν να μην είχε γυρισμό, αφού θα παραβίαζε την κόκκινη γραμμή της Μόσχας.
Ασκήσεις ισορροπίας...
Το δύσκολο στη σύνοδο των υπουργών του ΝΑΤΟ ήταν να ισορροπήσουν τα διαφορετικά συμφέροντα και τους διαφορετικούς φόβους των κρατών - μελών έναντι της Ρωσίας. Η Βορειοατλαντική Συμμαχία ήθελε να διαβεβαιώσει τις χώρες που είναι κοντά στη Ρωσία ότι θα είναι απολύτως ασφαλείς κι ότι βεβαίως θα τις συνδράμει σε κάθε περίπτωση - αλλά χωρίς να κλιμακώσει υπερβολικά την ένταση με τη Μόσχα. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του Γερμανού υπουργού Εξωτερικών Φρανκ Βάλτερ Στάινμαϊερ, ο οποίος έχει πατημένο το πόδι του στο φρένο: «Πιστεύω πως είναι μια έξυπνη κίνηση να μη χρησιμοποιήσουμε την παρούσα κατάσταση για να προκαλέσουμε μια πιθανή κλιμάκωση. Εγώ, πάντως, δεν το θεωρώ σωστό».
Τελικά, η ομόφωνη απόφαση του ΝΑΤΟ να παγώσει τη συνεργασία με τη Ρωσία και να ξεκαθαρίσει ότι δεν θα ανεχθεί «άλλα επιθετικά βήματα της Μόσχας» δεν ικανοποίησε κυρίως τις χώρες της Βαλτικής και την Πολωνία, που θα ήθελαν κάτι πιο... δραστικό. Η Βαρσοβία ζητούσε να μεταφερθούν στις ανατολικοευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ δύο τεθωρακισμένες ταξιαρχίες και 10.000 στρατιώτες, κάτι που απέρριψε κατηγορηματικά ο απερχόμενος γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, κυρίως υπό την πίεση των Γερμανών, των Γάλλων, και των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου. Αυτό που έδωσαν στους Ανατολικούς ήταν η ενίσχυση του εναέριου χώρου τους με μαχητικά αεροσκάφη από τα άλλα κράτη – μέλη - π.χ. με 6 Γιουροφάιτερ από τη Γερμανία.
...και ρωσική αναδίπλωση
Άμεση ήταν η αντίδραση της Μόσχας, με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ να απαιτεί διευκρινήσεις για τις δραστηριότητες του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη, ενώ την ίδια ώρα δηλώνει πως οι ρωσικές δυνάμεις που βρίσκονται κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία θα επιστρέψουν στα στρατόπεδά τους μόλις ολοκληρώσουν τις στρατιωτικές τους ασκήσεις.
Η ανακοίνωση του Λαβρόφ μπορεί να εκληφθεί ως κίνηση αποκλιμάκωσης εκ μέρους της Μόσχας, εάν βεβαίως υλοποιηθεί, καθώς οι εμπειρογνώμονες του ΝΑΤΟ εκτιμούν ότι με αυτές τις δυνάμεις η Ρωσία θα μπορούσε εντός τριών έως πέντε ημερών να εισβάλει στην Ουκρανία. Στέλνοντας και έμπρακτα το μήνυμα ότι δεν επιβουλεύεται την ανατολική Ουκρανία, η Ρωσία κρατά κι αυτή ανοιχτή τους διαύλους επικοινωνίας σ' αυτή την κρίση. Αλλά και στο φραστικό επίπεδο ο Λαβρόφ ρίχνει τους τόνους: «Απαιτείται αποκλιμάκωση», είπε, «η επιθετική ρητορική είναι υπερβολική και ανόητη». Σύμφωνα με τον Λαβρόφ, η προειδοποίηση του επικεφαλής των δυνάμεων του ΝΑΤΟ Φιλίπ Μπρίντλαβ, ότι οι κινήσεις της Ρωσίας στα σύνορα με την Ουκρανία είναι «εξαιρετικά ανησυχητικές», είναι αναβίωση της ρητορικής του Ψυχρού Πολέμου.
Οι πρώτες ρωγμές στην πρωτοβουλία της Βαϊμάρης
Την επομένη της ανακοίνωσης Λαβρόφ οι τρεις της πρωτοβουλίας της Βαϊμάρης - Γαλλία, Γερμανία, Πολωνία- συνεδρίασαν σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών στο παλάτι της ομώνυμης πόλης και καλωσόρισαν την πρόθεση της Ρωσίας να μαζέψει τους στρατιώτες της στα στρατόπεδα. Οι τρεις υπουργοί προσπάθησαν σκληρά να επιδείξουν ομοψυχία, ωστόσο δεν κατάφεραν να κρύψουν τις πρώτες ρωγμές στις σχέσεις τους. Ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι παραδέχτηκε ότι υπάρχουν «διαφορετικές εκτιμήσεις» για τη συμφωνία μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας στη δεκαετία του 1990. Σημειώνεται ότι κατά τις διαπραγματεύσεις για τη γερμανική ενοποίηση οι Δυτικοί είχαν δεσμευτεί να μη διευρύνουν το ΝΑΤΟ πέραν της Γερμανίας, κάτι που δεν τήρησαν. Ωστόσο, όταν ενέταξαν τις χώρες της Βαλτικής και την Πολωνία, συμφώνησαν με τη Μόσχα να μη μεταφέρουν στις χώρες αυτές ούτε πυρηνικά ούτε μάχιμες δυνάμεις. Ο Σικόρσκι θεωρεί ότι με την προσάρτηση της Κριμαίας η Ρωσία παραβίασε αυτή τη συμφωνία, γι' αυτό και η Πολωνία «θα αισθανόταν καλύτερα» εάν εγκαθίσταντο δύο τεθωρακισμένες μεραρχίες στο έδαφός της.
Γαλλία και Γερμανία δεν θέλουν να ανταποκριθούν σ' αυτή την επιθυμία της Πολωνίας και το έδειξαν στη Βαϊμάρη. Έσπευσαν μάλιστα να δηλώσουν ότι η αναγγελία Λαβρόφ είναι ένα «μικρό σημάδι αποκλιμάκωσης». Ο Στάινμαϊερ, μάλιστα, έκανε κι ένα βήμα παραπέρα, λέγοντας ότι και «οι αποφάσεις του ΝΑΤΟ πρέπει να προσαρμοστούν στις κοινές προσπάθειες της Ε.Ε. και των ΗΠΑ για αποκλιμάκωση των κρίσεων στην Ευρώπη».
Το "πρόβλημα Βόλφγκανγκ Σόιμπλε"
Κι ενώ από την έναρξη της ουκρανικής κρίσης η γραμμή επικοινωνίας Μόσχας - Βερολίνου ήταν προνομιακή, μια δήλωση του Γερμανού υπουργού Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ενώπιον φοιτητικού ακροατηρίου, ήρθε να επιβαρύνει το κλίμα μεταξύ των δύο χωρών. Ο Σόιμπλε είχε πει ότι βλέπει κοινά στοιχεία στην προσάρτηση της Κριμαίας από τον Βλαντίμιρ Πούτιν με την προσάρτηση της Σουδητίας (σ.σ.: μέρος της Τσεχοσλοβακίας) από τον Χίτλερ το 1938. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε δύο μέρες αργότερα τον Γερμανό πρέσβη στη Μόσχα να δώσει εξηγήσεις για τη «διαστρέβλωση της Ιστορίας» από τον Σόιμπλε.
Αλλά και στη Γερμανία η δήλωση του Σόιμπλε προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις, τόσο εντός της κυβέρνησης όσο και από την αξιωματική αντιπολίτευση. Ο συμπρόεδρος του κόμματος της Αριστεράς Μπερντ Ρίξινγκερ κάλεσε τον Σόιμπλε να ζητήσει συγγνώμη από τη Ρωσία για την «ανιστόρητη και κακόγουστη» σύγκριση Πούτιν - Χίτλερ που έκανε, ενώ κριτική τού άσκησαν και πολλοί κυβερνητικοί βουλευτές. Όσο για την καγκελάριο Μέρκελ, έσπευσε αμέσως να διαφοροποιηθεί από τη δήλωση του υπουργού της, χωρίς να τον... αδειάσει. Ο ίδιος ο Σόιμπλε υποστήριξε ότι οι δηλώσεις του διαστρεβλώθηκαν από τα μέσα ενημέρωσης, καθώς απομονώθηκαν από το σύνολο της τοποθέτησής του. «Δεν είμαι τόσο ηλίθιος ώστε να συγκρίνω τον Χίτλερ με τον οποιοδήποτε», δήλωσε.
