Κατά γενική ομολογία, το όπλο μαζικής καταστροφής αποδείχτηκε τελικά η ίδια η εισβολή. Ένα όπλο που έκανε κομμάτια την ιδέα της διεθνούς νομιμότητας, κλόνισε την παγκόσμια ασφάλεια και κυρίως οδήγησε έναν ολόκληρο λαό στα πρόθυρα του αφανισμού. Η "ανθρωπιστική επέμβαση" για την απελευθέρωση του ιρακινού λαού από την τυραννία του Σαντάμ Χουσεΐν ξεκίνησε τέτοιες μέρες πριν από δέκα χρόνια, στις 19 Μαρτίου 2003. Τι έχει απομείνει σήμερα από το λυτρωτικό πνεύμα εκείνων των ημερών;
Μόνο συντρίμμια. Η εισβολή και η μακροχρόνια κατοχή που τη διαδέχτηκε χαρακτηρίζονται ακόμη και από συντηρητικά έντυπα όπως το αμερικανικό περιοδικό Atlantic ως "το μεγαλύτερο στρατηγικό λάθος των ΗΠΑ από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου", ενώ εξίσου αρνητικοί εμφανίζονται και οι σύμμαχοι Βρετανοί, με τον υπουργό των Τόρις, Κένεθ Κλαρκ, να μιλά για την "πιο καταστροφική απόφαση εξωτερικής πολιτικής μετά το Σουέζ".
Δέκα χρόνια πριν, ο τόνος ήταν εντελώς διαφορετικός. Αψηφώντας προκλητικά την διεθνή κοινή γνώμη και την παγκόσμια αντιπολεμική διαδήλωση του Φεβρουαρίου, η συμμαχία των προθύμων εξαπέλυσε την επίθεσή της ένα μήνα μετά. Δεν υπήρχαν άλλωστε αμφιβολίες. Οι σύμμαχοι "θα ανακάλυπταν σαφείς αποδείξεις για τα όπλα μαζικής καταστροφής του Σαντάμ Χουσεΐν" (Τόνι Μπλερ), αποδείξεις "για την εκπαίδευση μελών της Αλ Κάιντα" (Κόλιν Πάουελ), πλήθη που θα τους "υποδέχονταν σαν απελευθερωτές" (Ντικ Τσένι) και όλα αυτά θα κατέληγαν στη "δημιουργία ενός ελεύθερου Ιράκ στην καρδιά της Μέσης Ανατολής", κάτι που θα συνιστούσε "σημείο καμπής στην παγκόσμια δημοκρατική επανάσταση" (Τζορτζ Μπους).
Ούτε η κυβέρνηση Μπους ούτε οι πρόθυμοι υπερατλαντικοί ακόλουθοι της βρίσκονται πια στην εξουσία. Στον Λευκό Οίκο παραμένουν όμως αρκετοί εκπρόσωποι της δεξιάς πτέρυγας του Δημοκρατικού Κόμματος, που το 2003 συντάχθηκε με τον Μπους στην αμερικανική Γερουσία διευκολύνοντας έτσι τους σχεδιασμούς του. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο αντιπρόεδρος Τζο Μπάιντεν, η τέως υπουργός Εξωτερικών, Χίλαρι Κλίντον - και ο σημερινός επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Τζον Κέρι.
Είναι άγνωστο αν όλοι τους πίστεψαν κάποια στιγμή την ίδια τους την προπαγάνδα πείθοντας και τους εαυτούς τους ότι όλα γίνονταν για την ελευθερία των Ιρακινών και όχι για το πετρέλαιο. Δύσκολα όμως θα περίμεναν αυτό που επακολούθησε. Ο πόλεμος και η κατοχή άφησαν πίσω τους περισσότερους από 600.000 νεκρούς και ανάγκασαν περίπου τρία εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, στο μεγαλύτερο κύμα προσφύγων στην ιστορία της Μέσης Ανατολής μετά τη μαζική εκδίωξη των Παλαιστινίων το 1948. Για τους Αμερικανούς, το όλο εγχείρημα μεταφράστηκε σε περίπου 4.500 νεκρούς και μια ακατάσχετη οικονομική αιμορραγία, που εκτιμάται σήμερα ότι ξεπερνά το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.
Η εγκαθίδρυση του ελεύθερου και δημοκρατικού Ιράκ αποδείχτηκε εξίσου μεγάλο ψέμα όσο και τα διαβόητα όπλα μαζικής καταστροφής. Πριν μετατραπεί σε σφαγείο, το Ιράκ, αν μη τι άλλο, αποτελούσε πρότυπο κοσμικού κράτους για τα δεδομένα της περιοχής. Σήμερα είναι παραδομένο σε μια συμμαχία σιιτών φονταμενταλιστών που συναγωνίζεται σε αυταρχισμό και ωμότητα το καθεστώς Χουσεΐν. Οι αναίτιες συλλήψεις, τα βασανιστήρια και η δράση φιλοκυβερνητικών ταγμάτων θανάτου βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη, ενώ η κρατική διαφθορά φέρνει το "αναγεννημένο" Ιράκ στον πάτο του σχετικού καταλόγου της Διεθνούς Διαφάνειας.
"Οι Αμερικανοί αποδείχτηκαν χειρότεροι από τη δικτατορία και κάθε μέρα η κατάσταση χειροτερεύει" δηλώνει τώρα ο Καντίμ Αλ Τζουμπούρ, που πριν από δέκα χρόνια έγινε για λίγο διάσημος όταν γκρέμισε μαζί με άλλους διαδηλωτές το άγαλμα του Σαντάμ Χουσεΐν στο κέντρο της Βαγδάτης. Δεν είναι ο μοναδικός που το πιστεύει. Περσινή σφυγμομέτρηση του ινστιτούτου Zogby αποκαλύπτει ότι το 42% των Ιρακινών πιστεύουν ότι βρίσκονται σε χειρότερη μοίρα από πριν εξαιτίας της εισβολής του 2003.
Τόση αγνωμοσύνη πια; "Αφήστε με να το ξεκαθαρίσω μια και καλή και για τον τελευταίο ηλίθιο που αμφιβάλλει", έγραφε το 2007 η μπλόγκερ με το ψευδώνυμο Riverbend, που μετέφερε εικόνες από την καθημερινή ζωή στο Ιράκ μέσα από τη σελίδα της με τον ενδεικτικό τίτλο "Η Βαγδάτη καίγεται". "Είναι χειρότερα. Έχει τελειώσει. Χάσατε... Χάσατε κάθε λογικό Ιρακινό όταν δημοσιεύτηκαν οι φωτογραφίες από το Αμπού Γκράιμπ. Χάσατε όταν στείλατε φονιάδες, πλιατσικολόγους και γκάνγκστερ στην εξουσία".
Δεν ήταν όμως οι μοναδικοί χαμένοι. Από κάτι εντελώς άγνωστο, οι πολύνεκρες επιθέσεις αυτοκτονίας μετατράπηκαν σε καθημερινό φαινόμενο, με το Ιράκ να μετατρέπεται μετά το 2003 σε παγκόσμιο "μαγνήτη τρομοκρατών", σύμφωνα με τα λεγόμενα του Αμερικανού στρατηγού Ρικάρντο Σάντσες. Η επέμβαση που, σύμφωνα με τη ρητορική του Μπους, θα κατάφερνε ένα καίριο πλήγμα στην Αλ Κάιντα, στην πραγματικότητα την ενίσχυσε.
Η μελέτη Global Terrorist Index αποκαλύπτει ότι οι αμερικανικές εισβολές σε Ιράκ και Αφγανιστάν προκάλεσαν τον τετραπλασιασμό των τρομοκρατικών επιθέσεων παγκοσμίως, με το Ιράκ, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, την Ινδία και την Υεμένη να αποτελούν τις πέντε χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο την τελευταία δεκαετία.
