Ύπουλη ΑλβιώνΟ (αγαπημένος του Σεφέρη) Κερκυραίος λόγιος και τυχοδιώκτης, Νίκανδρος Νούκιος, ο πρώτος Έλληνας που επισκέφθηκε τη Βρετανία και είχε το κουράγιο να γράψει και γι’ αυτήν, περιγράφει ως εξής τους Άγγλους του 16ου αιώνα: ανθρώπων γένος λευκόχροον, υπόξανθον, εύμηκες και όρθιον εχόντων το του σώματος σχήμα. τας δε πώγωνος και κεφαλής τρίχας χρυσιζούσας, γλαυκοί τους οφθαλμούς ως επί το πλείστον, φοινίσσοντες τας παρειάς. αρειμάνιοί τε και θυμικοί και το πλέον ευμήκεις, κρεωβόροι και σαρκών ακόρεστοι, ηλίθιοί δε και τας ορμάς ακατάσχετοι, υποψίας γέμοντες.
Ο Νούκιος βέβαια έγραφε σε μιαν εποχή συγκριτικώς αθώα – πολύ πριν το αγγλικό γένος ξεδιπλώσει όλες του τις ευεργεσίες προς την ανθρωπότητα: το απογευματινό τσάι, τα σονέτα του Σαίξπηρ, τον Μεθοδισμό, τη Βιομηχανική Επανάσταση, τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη, την προραφαηλιτική ζωγραφική, τους γρίφους του Λούις Κάρολ, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τους Beatles ή τη διχοτόμηση της Ιρλανδίας, της Ινδίας, της Παλαιστίνης και της Κύπρου.Γεγονός παραμένει, όμως, ότι οι αρειμάνιοι και τας ορμάς ακατάσχετοι Εγγλέζοι δυσκολεύονται να κερδίσουν την εκτίμηση των ξένων.
Το πιστοποιεί αυτό μια πρόχειρη επιτόπια έρευνα στον Κάβο της γενέτειρας του Νούκιου, ανάμεσα σε κάτουρα και ξερατά όχι λευκόχροων αλλά ροδοκοκκινισμένων υπηκόων της Μεγαλειότητάς της. Ή ίσως, στους δρόμους της Μασσαλίας με τις σπασμένες βιτρίνες, διαρκούντος του Euro 2016. Είτε, ακόμη καλύτερα, παραμονές του βρετανικού δημοψηφίσματος την ερχόμενη Πέμπτη, στο κτήριο Berlaymont των Βρυξελλών, όπου αμήχανοι ευρωκράτες μαίνονται για τα εγγλέζικα καμώματα.
Ο Μποσυέ εθαύμαζε που στις απόκρημνες ακτές της “ύπουλης Αγγλίας”, τις απρόσβατες στις ρωμαϊκές λεγεώνες, μπόρεσε παρά ταύτα να αποβιβασθεί η πίστη του Σωτήρος Χριστού. Το 1793, ο Μαρκήσιος ντε Χιμένες έτρεψε τον χαρακτηρισμό επί το λογοτεχνικώτερον, προτρέποντας να πληγεί στις δικές της θάλασσες η “ύπουλη Αλβιών”. Εκατό χρόνια αργότερα, για τους αδελφούς Γκονκούρ, το perfide Albion ήταν ήδη “παλαιά καθιερωμένη έκφραση”.Θα μπορούσε βεβαίως να ισχυρισθεί κανείς ότι τα στερεότυπα αυτά ανάγονται στην εχθροπάθεια που γεννά εκατέρωθεν της Μάγχης η νωπή μνήμη γεγονότων, όπως η νορμανδική κατάκτηση του 1066.
Το μόττο, πάντως, του θυρεού του βρετανικού βασιλικού οίκου διατηρείται φιλοφρόνως στη γαλλική: Dieu et mon Droit.Οι διαρκώς μεταβαλλόμενες συμμαχίες των ευρωπαϊκών δυνάμεων τον 19ο αιώνα κατέστησαν εξαιρετικά δημοφιλείς, και εκτός Γαλλίας, τις αναφορές στην “ύπουλη Αλβιώνα”. Η ανάδειξη της νήσου σε ναυτική υπερδύναμη, μετά της συντριβή της Ισπανικής Αρμάδας, δεν ήταν αρκετή. Η εξασφάλιση της αγγλικής ισχύος επεβάλλε τη διαρκή παρεμβολή στα ηπειρωτικά πράγματα, ώστε με τις κατάλληλες κάθε φορά αναπροσαρμογές να στρέφονται οι πιθανοί ανταγωνιστές ο ένας εναντίον του άλλου.
Ο Σαρλ ντε Γκωλ γνώριζε από ιστορία και δεν προέβλεπε για την Αλβιώνα θέση στο όραμα μιας Ευρώπης “ενωμένης από τα Ουράλια ώς τη Μάγχη” – αλλά έχασε. Ο σύγχρονός μας, πάλι, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε ούτε λίγο ούτε πολύ επικαλείται τον σκοτεινό φόβο που πάντα διακατέχει τους Βρετανούς για τη δική του χώρα, ώστε να τους πείσει να μην κάνουν το μοιραίο βήμα του Brexit.
Η βρετανική πολιτική, υπενθύμισε, ουδέποτε υπήρξε “νησιωτική”: αυτή απέτρεψε την ανάδυση ενός υπερκράτους στη Γηραιά Ήπειρο, είτε με τον Ναπολέοντα πριν από 200 χρόνια είτε με τον Χίτλερ πριν από 80 χρόνια.Η γενιά του blitz το θυμόταν αυτό μέχρι τέλους. Η Μάργκαρετ Θάτσερ συγκατατέθηκε στην επανένωση της Γερμανίας το 1989 απροθύμως και με πολλές αντιστάσεις.Πράγματι, η τάση φυγής που δείχνει να έχει κυριεύσει την Αλβιώνα, δεν είναι διόλου άσχετη με το γεγονός ότι η (κατ' ευφημισμόν) Ενωμένη Ευρώπη είναι όλο και περισσότερο “γερμανική”. Η μεταφορά του ευρωπαϊκού κέντρου βάρους στην ευρωζώνη, οι πολιτικές λιτότητας που δημιουργούν ένα περιβάλλον ανασταλτικό και για τη Βρετανία, οι εκατοντάδες χιλιάδες νοτιοευρωπαίων που υποχρεώνονται να αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη πέραν της Μάγχης, αποτελούν το φόντο της γιγάντωσης του αγγλικού ευρωσκεπτικισμού.
Αλλά, βέβαια, η “ανάκτηση κυριαρχίας” στην οποία προσβλέπει η σημερινή, νεοφιλελεύθερη και χρηματοπιστωτικοποιημένη, Αλβιών είναι κάπως αστεία υπόθεση, όταν η χώρα φιλοξενεί εδώ και επτά δεκαετίες αμερικανικά στρατεύματα ή όταν στηρίζεται “στην καλοσύνη των ξένων” (κατά τον διοικητή της Τράπεζας της Αγγλίας) για να χρηματοδοτεί ένα έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της τάξης του 7%.Ίσως εντέλει τις πραγματικές απαντήσεις μόνο ο κλάδος της ετυμολογίας να τις δίνει.
Ο ποιητικός όρος Αλβιών προέρχεται από τους παλαιότερους Κέλτες κατοίκους της νήσου και σχετίζεται με το γαλατικό albio και το ουαλικό elfydd που αναφέρονται στη “γη” και τον “κόσμο”. Απώτερη ρίζα θεωρείται το πρωτο-ινδοευρωπαϊκό *albho- που παραπέμπει στον “ορατό”, σε αντίθεση προς τον υπόγειο, κόσμο. Η Αλβιών είναι ο μόνος κόσμος που η ίδια αναγνωρίζει – ποιος αμφέβαλε ποτέ για αυτό;
