Του Μιχάλη Τρίκκα
Αντιμέτωπη με την επόμενη υπαρξιακή κρίση της βρίσκεται από την προηγούμενη εβδομάδα η ενωμένη Ευρώπη, καθώς ο συντηρητικός πρωθυπουργός της Βρετανίας Ντέιβιντ Κάμερον διατύπωσε και επισήμως τις προτάσεις του για την αναθεώρηση της σχέσης της χώρας με την Ε.Ε. Πόσο πιθανό είναι όμως τελικά το Brexit και ποιοι είναι εκείνοι που πραγματικά το θέλουν;
Παρά τις φυγόκεντρες τάσεις της, η Βρετανία δεν φαινόταν ποτέ τόσο κοντά στο ενδεχόμενο αποχώρησής της από την Ε.Ε. Πολλοί αναλυτές επιμένουν, πάντως, ότι ούτε και σήμερα βρίσκεται πραγματικά σε αυτό το σημείο και ότι η όλη υπόθεση αποτελεί απλώς έναν -εξαιρετικά ριψοκίνδυνο- ελιγμό του Κάμερον για εσωτερική κατανάλωση.
Στην προσπάθεια του να κατευνάσει την "ευρωσκεπτικιστική" πτέρυγα του κόμματός του και να ανακόψει τη δυναμική του ολοένα και πιο απειλητικού UKIP του Νάιτζελ Φάρατζ, ο Βρετανός πρωθυπουργός υποσχέθηκε προεκλογικά ό,τι εφόσον εξασφάλιζε την επανεκλογή του, θα επαναδιαπραγματευόταν τους όρους συμμετοχής της Βρετανίας στην Ε.Ε. και θα προσέφευγε στη λαϊκή ετυμηγορία με δημοψήφισμα.
Με το να παρουσιάσει αυτή την εβδομάδα τις προτάσεις του, προσπάθησε ουσιαστικά να δείξει ότι έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Δεν είναι, όμως, έτσι. Οι συνομιλίες έχουν ξεκινήσει από το καλοκαίρι με τον Κάμερον να ακούει από πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες ότι η Ε.Ε. δεν επρόκειτο να αποδεχτεί μια παρατεταμένη διαδικασία και ότι το Λονδίνο όφειλε να ενημερώσει για τις προτάσεις του έναν τουλάχιστον μήνα πριν από τη διάσκεψη κορυφής του Δεκεμβρίου που θα ασχοληθεί επισήμως με το ζήτημα. Με άλλα λόγια, όπως σημειώνει η εφημερίδα "Guardian", "οι Ευρωπαίοι και όχι οι Βρετανοί υπαγορεύουν τους όρους της διαδικασίας".
Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Τον περσινό Νοέμβριο ο Κάμερον υποχρεώθηκε στην πρώτη υποχώρηση όταν η Γερμανίδα καγκελάριος απέρριψε χωρίς περιστροφές την ακόμη σκληρότερη, τότε, πρότασή του για δυνατότητα περιορισμού των μεταναστευτικών ροών προς τη Βρετανία. Η Άνγκελα Μέρκελ ξεκαθάρισε τότε ότι κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με παραβίαση των ιδρυτικών συνθηκών της Ε.Ε. για την ελεύθερη μετακίνηση.
Ποιος όμως τελικά θέλει το Brexit; Σίγουρα όχι η ίδια η Ε.Ε. και οι ηγετικές δυνάμεις της, που μετά την κρίση του ευρώ θα βρίσκονταν αντιμέτωπες με μια ακόμη πιο διαλυτική κατάσταση. Ούτε η Ουάσιγκτον, ο στενότερος σύμμαχος του Λονδίνου, έκρυψε ποτέ την αντίθεσή της προς ένα τέτοιο ενδεχόμενο και στελέχη του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ και απειλούσαν πρόσφατα ακόμη και με... αντίποινα σε περίπτωση αποχώρησης από την Ε.Ε.
Μήπως το θέλει το βρετανικό κεφάλαιο; Όταν ο Κάμερον διατύπωσε για πρώτη φορά το σχέδιό του για επαναδιαπραγμάτευση και δημοψήφισμα, η Συνομοσπονδία Βρετανών Βιομηχάνων χειροκροτούσε χαρακτηρίζοντας μια "αναθεωρημένη Ε.Ε." την "καλύτερη δυνατή λύση για τη Βρετανία". Ίσως γιατί τότε η πρόταση Κάμερον δεν αποτελούσε τίποτε περισσότερο από ένα προεκλογικό κάλεσμα για ακόμη μεγαλύτερη λιτότητα, απορρύθμιση και συνέχιση του ξηλώματος του κοινωνικού κράτους με πρόσχημα τους μετανάστες.
Όταν όμως το Brexit άρχισε να προβάλλει ως ορατό ενδεχόμενο, οι βιομήχανοι έκαναν στροφή 180 μοιρών υπογραμμίζοντας τα πλεονεκτήματα της βρετανικής συμμετοχής στην Ε.Ε. Το ίδιο ακριβώς έκανε και η Τράπεζα της Αγγλίας. Και κάπως έτσι ο Κάμερον άρχισε να φαίνεται εγκλωβισμένος στην παγίδα που ο ίδιος έστησε για τους αντιπάλους του. Ο Μπόρις Τζόνσον, δήμαρχος του Λονδίνου και πιο προβεβλημένο σήμερα στέλεχος του ευρωσκεπτικιστικού μπλοκ των Τόρις, έκανε την προηγούμενη εβδομάδα ηγετική εμφάνιση υπενθυμίζοντας τα πλεονεκτήματα της βρετανικής αποχώρησης από την Ε.Ε.
Ακόμη και αν τελικά κερδίσει το δημοψήφισμα, ο Κάμερον θα είναι ουσιαστικά χαμένος. Ένα στα τέσσερα μέλη της κοινοβουλευτικής του ομάδας -και ιδιαίτερα οι 50 βουλευτές που πρόσφατα συγκρότησαν την ομάδα Συντηρητικοί για τη Βρετανία- επιθυμεί σήμερα την αποχώρηση με κάθε τίμημα και επομένως δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις παραχωρήσεις που ο ηγέτης του ενδεχομένως να αποσπάσει από τις Βρυξέλλες. Στην πραγματικότητα, για τους σκληροπυρηνικούς Τόρις ίσως να είναι καλύτερα αν ο Κάμερον υποχρεωθεί να υπερασπιστεί μια "κακή" συμφωνία ενώπιον των ψηφοφόρων.
Όπως σημειώνουν οι "Financial Times", με την πρωτοβουλία του δημοψηφίσματος ο Κάμερον επέλεξε την "πολιτική του τεντωμένου σκοινιού" με την ελπίδα "να αναστείλει ένα ιστορικό σχίσμα" στις τάξεις του κόμματος. Η μέχρι τώρα εξέλιξη δεν φαίνεται να δικαιώνει την προσπάθειά του καθώς το χάσμα ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα γίνεται κάθε μέρα βαθύτερο.
Έτσι, στην περίπτωση που η καμπάνια υπέρ του "ναι" που θα διεξαγάγει ο Κάμερον υπερισχύσει στις κάλπες, θα πρέπει να περιμένουμε σοβαρές αναταράξεις στο εσωτερικό του κόμματος με το ενδεχόμενο διάσπασης να παραμένει ανοιχτό. Πολλά θα κριθούν, φυσικά, και από τα τότε ποσοστά του UKIP στις δημοσκοπήσεις.
Αν ο Νάιτζελ Φάρατζ βρεθεί μετά το δημοψήφισμα ως βασικός εκπρόσωπος του ευρωσκεπτικιστικού ρεύματος, ένα μεγάλο μέρος της βάσης των Συντηρητικών και ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό των ψηφοφόρων τους θα μπορούσε να τον ακολουθήσει. Και κάτι τέτοιο αναπόφευκτα θα έφερνε τη Βρετανία στον δρόμο της Πορτογαλίας, με μια δεξιά κυβέρνηση μειοψηφίας που απλώς μετράει μέρες μέχρι την κατάρρευσή της.
