Ρεπορτάζ: Κάκη Μπαλή
Δεν είναι πολλοί οι σύγχρονοι διανοητές που καταφέρνουν να κάνουν τους κοινούς θνητούς να σκεφτούν κάτι πέρα από τις βεβαιότητές τους, ενίοτε και να παθιαστούν. Από την Πρωτοχρονιά είναι ένας λιγότερος. Ο Γερμανός κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ, ο πατέρας της θεωρίας της «Κοινωνίας του ρίσκου» πέθανε στα 70 του χρόνια στο Μόναχο από την καρδιά του.
Ο Μπεκ συνδύαζε πάντα την επιστημονική ακρίβεια με τα δημοσιογραφικά αντανακλαστικά, αναγνώριζε πότε οι μικρές ρωγμές στην κοινωνία είχαν τα χαρακτηριστικά να γίνουν ρήξεις. Παγκόσμια γνωστός έγινε το 1986, όταν δημοσίευσε την έρευνα για την «Κοινωνία του ρίσκου», εμπνευσμένος σε μεγάλο βαθμό από την πυρηνική καταστροφή του Τσέρνομπιλ. Η διάγνωσή του ήταν ότι οι κοινωνικές τάξεις που γεννήθηκαν με τη βιομηχανική κοινωνία, αν δεν πεθαίνουν μαζί της, αλλάζουν ριζικά.
Η κατά Μπεκ νέα διαχωριστική γραμμή δεν είναι πια μόνο αυτή μεταξύ των φτωχών και των πλούσιων, αλλά ενισχύεται από τη διαφορά έκθεσης στον κίνδυνο. «Η φτώχεια είναι ιεραρχική, το νέφος δημοκρατικό» έλεγε τότε. Η βασική ιδέα του Μπεκ ήταν ότι οι σύγχρονες κοινωνίες πρέπει να αναζητούν τρόπους να αποτρέπουν τις παράπλευρες απώλειες που προκύπτουν από την καινοτομία τους.
Με τα βιβλία και την αρθρογραφία του σε μεγάλες εφημερίδες της Ευρώπης εξηγούσε τον πολύπλοκο παγκοσμιοποιημένο κόσμο του σήμερα, ξεκαθαρίζοντας ότι το ρίσκο δεν σημαίνει απαραίτητα καταστροφή, αλλά επιτρέπει την αποτροπή μιας μελλοντικής καταστροφής, μέσω της έγκαιρης πρόβλεψής της. Σύμφωνα με τον Μπεκ, η «Κοινωνία του ρίσκου» λειτουργεί μόνο με τη διεθνή συνεργασία και όχι με τον ελεύθερο ανταγωνισμό μεταξύ κρατών και συστημάτων.
Μείζον θέμα έρευνας για τον Μπεκ ήταν η «ατομικότητα». Σε μια κοινωνία όπου ξεθωριάζουν οι παραδόσεις, το άτομο αναγκάζεται να βρει ξανά τον εαυτό του. Αυτή η προσπάθεια μπορεί και να αποτύχει, αλλά για τον Μπεκ αυτή η νέα «ατομικότητα» πρωτίστως είναι ευκαιρία.
Το άλλο θέμα που τον απασχόλησε πολύ ήταν το τέλος του παραδοσιακού εθνικού κράτους και η μετάβαση των κοινωνιών σε υπερεθνικές. «Η κοινωνιολογία που παραμένει στα στεγανά του εθνικού κράτους δουλεύει με κατηγορίες ζόμπι, που στοιχειώνουν τα μυαλά μας» έλεγε.
Για τον Μπεκ η ενωμένη Ευρώπη ήταν μόνο η αρχή. Έβλεπε σε αυτή τις βασικές προϋποθέσεις για την προώθηση του κοσμοπολιτικού οράματος, έκανε προτάσεις για την εμβάθυνση της δημοκρατίας στην Ε.Ε. και ήλπιζε ότι με τον καιρό θα μπορούσαν να δημιουργηθούν ανάλογα σχήματα και στον υπόλοιπο κόσμο.
Το 2012 κυκλοφόρησε το τελευταίο του βιβλίο, «Η νέα Ευρώπη: νέες δυνάμεις στον αστερισμό της κρίσης», ενώ μαζί με τον Πράσινο Ντάνιελ Κον Μπεντίτ έγραψαν το μανιφέστο «Εμείς είμαστε η Ευρώπη».
Ο Μπεκ, ως θεωρητικός του κοσμοπολιτισμού και του υπερεθνικού και ένθερμος θιασώτης της ευρωπαϊκής ιδέας, ήταν ορκισμένος εχθρός του νεοφιλελευθερισμού και ο σκληρότερος επικριτής τα τελευταία χρόνια της ευρωπαϊκής πολιτικής της καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ, την οποία και χαρακτήρισε «Μερκιαβέλι» για τον «αναποφάσιστο» τρόπο που διαχειρίζεται την ευρωκρίση: «Αντί να προσπαθήσει να αποτρέψει τον κίνδυνο διάλυσης της Ευρώπης, ακολουθεί μια στρατηγική δισταγμού και χρησιμοποιεί τον δισταγμό της για να δαμάσει τους άλλους», έγραψε το 2012.
Ο Μπεκ ήταν γνωστός για τους ανοιχτούς ορίζοντές του, για την προθυμία και την ικανότητά του να ακούει τα επιχειρήματα των άλλων, για το πάθος του να γράφει για τους κοινούς θνητούς και όχι μόνο για τους συναδέλφους του. Επιπλέον, ήταν ένας θετικός άνθρωπος, που γοητευόταν πάντοτε από τις ικανότητες του ανθρώπινου πνεύματος.
