ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΤΕΡΖΗ
"Εχω μέσα στον νου μου ένα εκατομμύριο νότες που πρέπει να τιθασεύσω..."
Μίκης Θεοδωράκης
Ανάμεσα στα πολλά αφιερώματα και τις κάθε είδους εκδηλώσεις για τα 90 χρόνια του Μίκη Θεοδωράκη (με κεντρική αυτή στο Μέγαρο Μουσικής την Τετάρτη 29 Ιουλίου), θα σταθούμε στο αφιέρωμα στον "κινηματογραφικό Μίκη", που βρίσκεται σε εξέλιξη στην ιστορική "Αλκυονίδα", με τίτλο «90 χρόνια Μίκης - 90 ώρες ο Μίκης στον κινηματογράφο». Περιλαμβάνει αρκετές από τις ταινίες για τις οποίες έχει γράψει μουσική ο Μίκης Θεοδωράκης, καθώς και ντοκιμαντέρ που έχουν γυριστεί για το έργο του συνθέτη από τον Αστέρη Κούτουλα, τον Γιάννη Κατωμερή, τους Ηρώ και Γιώργο Σγουράκη.
Τον Μάιο του 2011, ο μόνιμα εγκατεστημένος στο Βερολίνο Αστέρης Κούτουλας, που είναι και παραγωγός του Μίκη Θεοδωράκη για συναυλίες στο εξωτερικό, κινηματογραφεί το ανέβασμα της "Μήδειας" του Ευριπίδη από τον Ρενάτο Ζανέλα - παράσταση βασισμένη στην ομότιτλη όπερα του Μίκη. "Κατόπιν, όμως, με αυτά που συνέβαιναν στην Ελλάδα, η ταινία πήρε άλλη κατεύθυνση, διαφορετική από αυτή που τότε είχα φανταστεί». Οι κινητοποιήσεις των νέων στο Σύνταγμα οδήγησαν τον Αστέρη Κούτουλα να συνδέσει το έργο με τη συγκυρία: «Από τη μία, η μάνα που σκοτώνει τα παιδιά της στο κείμενο του Ευριπίδη, στην όπερα του Μίκη και τη χορογραφία του Ρενάτο Ζανέλα, και από την άλλη, η καθημερινότητα στην Ελλάδα. Έβλεπα ότι η Ελλάδα δεν δίνει περιθώρια στη νέα γενιά να οραματιστεί, να ζήσει... Τους άφηνε μια έρημο από την οποία έπρεπε να φύγουν...".
Σε ειδική προβολή, ως work in progress, θα προβληθεί η νέα ταινία του Κούτουλα που αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2015: Πρόκειται για το "Dance, Fight, Love, Die - Unterwegs mit Mikis" ("Ταξιδεύοντας με τον Μίκη"), που περιλαμβάνει υλικό 600 ωρών κινηματογράφησης από συναυλίες του Μίκη σε πενήντα πόλεις, σε τέσσερις ηπείρους, από το 1987 έως σήμερα. Στο αφιέρωμα θα προβληθούν και δύο δραματοποιημένα ντοκιμαντέρ του Γιώργου Κατωμερή. Το πρώτο, με τίτλο «Μίκης Θεοδωράκης: Το χρώμα της ελευθερίας», καλύπτει τα νεανικά χρόνια του συνθέτη, από το 1925 ώς το 1950. Το δεύτερο, «Μίκης Θεοδωράκης: Ο συνθέτης των ποιητών και των οραμάτων», συνεχίζει και φτάνει ώς τις μέρες μας, με αναφορές στο έργο του συνθέτη και έναν απολογισμό της πορείας του. Τέλος, από το πολύωρο υλικό για τον Μίκη Θεοδωράκη που έχουν κινηματογραφήσει τις τελευταίες δεκαετίες ο Γιώργος και η Ηρώ Σγουράκη, θα προβληθεί στο αφιέρωμα μια πεντάωρη βερσιόν, με τον Μίκη να αφηγείται ο ίδιος τη ζωή του.
"Μου άρεσαν τα μαθηματικά όταν ήμουν μικρός. Ήθελα να γίνω αρχιτέκτων. Μέχρι που κάποια στιγμή, βλέποντας κινηματογράφο, άκουσα την 9η του Μπετόβεν. Και την πάτησα! Πρώτη φορά στη ζωή μου άκουγα συμφωνική μουσική! Είδα έναν άλλον κόσμο. Αρρώστησα πραγματικά, ανέβασα πυρετό. Γυρνούσα στη βροχή! Γύρισα σπίτι και συζήτησα με τον πατέρα μου... Μιλήσαμε για τον Μπετόβεν. 'Μπαμπά, αυτό θέλω να κάνω. Όλα τ' άλλα δεν με ενδιαφέρουν'. 'Ξέρεις ότι ο Μπετόβεν είναι μόνο ένας;', με ρωτάει. 'Ένας εκείνος κι ένας εγώ, δύο', του απαντάω».
«Η μητέρα μου ήταν από τη Σμύρνη, ο πατέρας μου από τα Λευκά Όρη της Κρήτης... Κι έτσι είχαμε στο σπίτι τα ριζίτικα και τα μικρασιάτικα τραγούδια. Η γιαγιά μου, πάλι, ήταν θρησκευόμενη και τραγουδούσε βυζαντινούς ψαλμούς. Με αυτά τα τρία ακούσματα μεγάλωσα».
Για τον "Ζορμπά" (1964), την ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη, ο Θεοδωράκης θα χρησιμοποιήσει ως βασικό θέμα έναν παλιό κρητικό χορό, που ο ίδιος είχε ανασυνθέσει το 1960: "Κάθε φορά που πάω να πλαντάξω, κάτι μου φωνάζει μέσα μου 'χόρεψε και χορεύω'".
Στην ταινία "Συνοικία το όνειρο" (1961), που σκηνοθέτησε ο Αλέκος Αλεξανδράκης, με έντονες τις επιρροές από τον ιταλικό νεορεαλισμό, η μουσική του Θεοδωράκη έχει ως κέντρο βάρους το τραγούδι «Βρέχει στη φτωχογειτονιά», όπου οι στίχοι του ποιητή Τάσου Λειβαδίτη "παντρεύονται" με τη λαϊκή ερμηνεία του Γρηγόρη Μπιθικώτση.
"Δυστυχώς, μετά την 'Ηλέκτρα' και τον 'Ζορμπά', είχα μπει για καλά μέσα στους Λαμπράκηδες και δεν μπόρεσα να ασχοληθώ όσο ήθελα με αυτό το υπέροχο πράγμα που είναι ο κινηματογράφος. Ακόμα και το 'Ζ' το έγραψα στη Ζάτουνα και φυσικά άλλος το ενορχήστρωσε. Μετά, όταν ηχογραφούσα τη μουσική για την 'Κατάσταση Πολιορκίας' του Γαβρά στο Παρίσι, το μυαλό μου δεν ήταν εκεί, αλλά στις συνεδριάσεις για την αντίσταση. Η αντίσταση έφαγε όλη την καριέρα που θα μπορούσα να κάνω στον κινηματογράφο, όχι μόνο εμπορική, αλλά κυρίως μουσική. Γιατί είχα ιδέες, λάτρευα τον κινηματογράφο... Οι Αμερικανοί μού έδιναν όλα τα μέσα. Αυτό είναι το μείον της ζωής μου, το ομολογώ..."
Ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει την πρώτη του κινηματογραφική μουσική το 1953, για την ταινία της Μαρίας Πλυτά "Εύα". Ακολουθούν "Ο γολγοθάς μιας ορφανής» των Δημ. Δαδήρα, Σπ. Νικολαϊδη (1954), "Το ξυπόλητο τάγμα" του Γκ. Τάλλας (1954), «Η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε» (1956) και «Honeymoon» (1958), και οι δύο σε σκηνοθεσία Μ. Πάουελ, «Οι εραστές του Τερουέλ» του Ρ. Ρουλώ (1959), «Μυρτιά» του Κ. Καραγιάννη (1960), «Το μπλόκο» του Άδωνι Κύρου (1965), «Ηλέκτρα» (1963), «Τα ψάρια βγήκαν στη στεριά» (1966), «Τρωάδες» (1971) και «Ιφιγένεια» (1976) -και οι τέσσερις σε σκηνοθεσία του Μ. Κακογιάννη, «Φαίδρα» (1961) και «Δοκιμή» (1974) του Ζυλ Ντασσέν, «Η σκιά της γάτας» του Τζον Γκίλινγκ (1961), «Ζ» (1969) και «Κατάσταση πολιορκίας» (1971) του Κ. Γαβρά, «Serpico» του Σίντνεϊ Λούμετ (1973), «Εδώ Πολυτεχνείο» του Δ. Μακρή (1974), "Στρατάρχης Τίτο" του Στιπ Ντέλιτς (1974), «Actas de Marucia» του Μ. Λίτιν (1975), κ.ά.
"Ζω ακόμα! Πόσες φορές έχω χορέψει με τον Χάρο; Πόσες φορές έχω πιει κρασί μαζί του; Και πόσες φορές τον νίκησα; Θα έρθει και η μέρα που θα με νικήσει! Αυτό το λέει η βιολογία. Όχι εγώ. Στο 'Τραγούδι του νεκρού αδελφού' παρουσιάζω τον Χάρο σαν ένα Κρητικό παλικάρι, με κρητική κατάμαυρη φορεσιά, να χορεύει σε περιβόλια. Τόσα χρόνια πίστευα και πιστεύω ότι μπορώ να παλέψω μαζί του. Για ποιο λόγο όμως; Αφού τα έχω ζήσει όλα. Έχω γνωρίσει όλες τις χαρές και όλες τις λύπες του κόσμου... Πρέπει μια μέρα να τον αφήσω να με νικήσει...".
«90 χρόνια Μίκης - 90 ώρες ο Μίκης στον κινηματογράφο»
(στην "Αλκυονίδα", Ιουλιανού 42)
Κυριακή 26/7
12:00 "Ζορμπάς" του Μ. Κακογιάννη
18.30 «Ανακυκλώνοντας τη Μήδεια» του Αστέρη Κούτουλα
20.30 "Τρωάδες" του Μ. Κακογιάννη
23.00 «Actas de Marusia» του Μιγκέλ Λιτίν
Δευτέρα 27/7
18.30 έως 24.00 Ντοκουμέντα για τον Μίκη κινηματογραφημένα από τους Ηρώ και Γιώργο Σγουράκη
Τρίτη 28/7
18.30 "Dance Fight Love Die - Unterwegs mit Mikis" του Αστέρη Κούτουλα
21.00 Ντοκουμέντα για τον Μίκη κινηματογραφημένα από τους Ηρώ και Γιώργο Σγουράκη
23.00 Ντοκουμέντα για τον Μίκη κινηματογραφημένα από τον Γιάννη Κατωμερή
Τετάρτη 29/7
18.00 "Εδώ Πολυτεχνείο" του Δημήτρη Μακρή
19.30 "Ανακυκλώνοντας τη Μήδεια" του Αστέρη Κούτουλα
21.00 "Ζορμπάς" του Μ. Κακογιάννη
(το υπόλοιπο πρόγραμμα θα ανακοινωθεί τις επόμενες ημέρες)
