"Έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προφύλαξη του μνημείου" έλεγε στους δημοσιογράφους η εκπρόσωπος τύπου του υπουργείου Πολιτισμού Άννα Παναγιωταρέα για την ανασκαφή της Αμφίπολης, απούσης της ανασκαφέως, θέλοντας να τους καθησυχάσει που έβλεπαν πλημμυρισμένους τους δρόμους γύρω από το τοπικό μουσείο που φιλοξένησε τη χθεσινή συνέντευξη Τύπου. Την ίδια ώρα, όμως, παρά τις επανειλημμένες ερωτήσεις, η εκπρόσωπος Τύπου αδυνατούσε να απαντήσει με σαφήνεια στο πλέον καίριο ζήτημα που αφορά τον Τύμβο Καστά. Τη χρονολόγησή του.
«Υπάρχουν δύο απόψεις», είπε, αλλά αναφέρθηκε στη μία. "Η ανασκαφέας, εκτιμώντας τα ανασκαφικά δεδομένα, εκφράζει στην άποψη ότι το μνημείο χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα. Άλλωστε έχει παρουσιάσει την επιστημονική θέση της κάνοντας δύο ανακοινώσεις σε αντίστοιχα αρχαιολογικά συνέδρια". Τι κι αν αυτά τα συνέδρια ανήκουν στο παρελθόν, τι κι αν έχει περάσει καιρός από τότε...
Χορηγίες με... ονοματεπώνυμο
Η ενημέρωση ξεκίνησε με τον άκρατο ενθουσιασμό του υπουργείου Πολιτισμού, που εκφράστηκε διά στόματος Α. Παναγιωταρέα, για τον παγκόσμιο αντίκτυπο της ανασκαφής. Ζητήθηκε υπομονή για να μπορέσουν να εξαχθούν τα επόμενα συμπεράσματα, ενώ παρουσιάστηκε η πορεία των έργων και το οικονομικό background. Περί τις 210.000 ευρώ για τα έργα φέτος έχουν δοθεί σε είδος, το μεγαλύτερο μέρος από εταιρείες ιδιωτικών συμφερόντων. "Τις οποίες δεν θέλουμε να διαφημίσουμε" τόνισε η Α. Παναγιωταρέα, κλείνοντάς τους όμως και το μάτι, καθώς δεν ξεκαθάρισε τι μέλλει γενέσθαι με τον προϋπολογισμό:
"Συνυπολογίζοντας τις κρατικές και ιδιωτικές χορηγίες καλύπτονται οι δαπάνες, δεν μπορούμε όμως να ξέρουμε τι μας ξημερώνει αύριο". Άρα, πιθανά μεγαλύτερα έξοδα, εφόσον προκύψει μια νέα ανακάλυψη, θα άνοιγαν τον δρόμο και σε άλλους ιδιώτες επενδυτές, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Η εμπλοκή ιδιωτών στην ανασκαφή εντάσσεται στη γενικευμένη υποβάθμιση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και γενικότερα του Πολιτισμού από την κυβέρνηση, που περιλαμβάνει περικοπές κονδυλίων και διαθεσιμότητα εργαζομένων.
Πάντως, όπως είπε χθες η κ. Παναγιωταρέα με βάση τη μελέτη που ανατέθηκε από το ΥΠΠΟΑ και παρουσιάστηκε από τη γ.γ. του υπουργείου Λίνα Μενδώνη στις 28 Αυγούστου, "ένα ευρώ επένδυση σε έργα Πολιτισμού σημαίνει 3,44 ευρώ στην πραγματική οικονομία". Αποτελεί όμως οξύμωρο σχήμα η χρησιμοποίησή της από κυβερνητικά στελέχη.
Σε ό,τι αφορά τώρα τον απολογισμό των τελευταίων έργων, η κ. Παναγιωταρέα ανέφερε ότι από τις 18.9 μέχρι τις 26.9 έγιναν έγιναν οι ακόλουθες τεχνικές ενέργειες:" 1) Απομακρύνθηκε πλήρως η επίχωση από τον πρώτο χώρο, έτσι αποκαλύφθηκε στο σύνολό του το δάπεδο με τα μικρά τεμάχια μαρμάρου. Το αποκαλυφθέν δάπεδο σκεπάστηκε με φύλλα ενισχυμένης πολυστερίνης και κόντρα πλακέ. 2) Ολοκληρώθηκε η τελική προσωρινή υποστύλωση και αντιστήριξη στον πρώτο χώρο, πίσω από τις Σφίγγες. 3) Προχώρησε το χωματουργικό έργο για απάλυνση των πρανών από τη δυτική πλευρά του μνημείου. 4) Μειώθηκε η στάθμη της επίχωσης στον δεύτερο χώρο πίσω από τις Καρυάτιδες ώστε να δημιουργηθεί κατάλληλο δάπεδο πρόσβασης για τον επόμενο χώρο. 5) Ολοκληρώθηκε η υπολογιστική τεκμηρίωση των μέτρων αντιστήριξης και υποστύλωσης, που θα χρησιμοποιηθούν στον τρίτο χώρο, πίσω από τη θύρα".
Απαντήσεις με... παραπομπές για τη χρονολόγηση του μνημείου
Αντιστρόφως ανάλογη με την ταχύτητα εκτέλεσης των έργων είναι η διαδικασία χρονολόγησης του μνημείου, που εξακολουθεί να μην έχει προσδιοριστεί. Το στάδιο της αναζήτησης αντικατοπτρίζεται και στο χάσμα μεταξύ των επιστημονικών προσεγγίσεων, της ανασκαφέως δηλαδή, που το τοποθετεί στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα π.Χ., και άλλων επιστημόνων που το τοποθετούν σε υστερότερη περίοδο, μεταξύ των οποίων και η Όλγα Παλαγγιά που το τοποθετεί στη Ρωμαϊκή εποχή.
Η Αννα Παναγιωταρέα, συνεπικουρούμενη από το περισσότερο οικογενειακό παρά δημοσιογραφικό κλίμα στην αίθουσα, απέφυγε να απαντήσει συγκεκριμένα στη σχετική ερώτηση της "Αυγής" λέγοντας "να απευθυνθείτε γι' αυτό στην κ. Περιστέρη την επόμενη εβδομάδα που θα είναι εδώ" και παραπέμποντας σε παλιότερα δελτία Τύπου "που αναφέρονται αναλυτικά επί του θέματος".
"Κατά τη γνώμη μου", πρόσθεσε, "ο επιστημονικός διάλογος έτσι προωθείται. Με την έκθεση πολλαπλών απόψεων και στο τέλος κάπου καταλήγει όλο αυτό". Ενώ, παρότι της επισημάναμε τη διαφορά... αιώνων που χωρίζουν τις δύο απόψεις σχετικά με τη χρονολόγηση, επέμεινε στην ίδια διφορούμενη θέση. "Υπάρχει πράγματι διαφορά δύο αιώνων" είπε.
Στην εύλογη ερώτηση της "Αυγής" αν έχει βρεθεί κεραμεική ή άλλα στοιχεία για τη χρονολόγηση του μνημείου απάντησε ότι: "Δεν θα μας έδινε ένα μικρό αγγείο χρονολόγηση. Η χρονολόγηση μπορεί να γίνει με αρχαιομετρία και γι' αυτό έχουμε τον σπηλαιολόγο μαζί μας". Πρόσθεσε επίσης πως "δεν έχουν βρεθεί επιγραφές. Αν είχαν βρεθεί, θα 'χαμε βγει στα μπαλκόνια". Αναφερόμενη στο τι επιφυλάσσει ο τέταρτος θάλαμος του μνημείου, είπε: "Όλα είναι δυνατά στην αρχαιολογία. Φανταστείτε να βρει νεκρό και να μην μπορεί ν' αποδώσει σε ποιον είναι, να μην υπάρχουν ούτε επιγραφές ούτε αντικείμενα".
Τα επόμενα βήματα της ανασκαφής
Συνολικά 40 άτομα δουλεύουν πυρετωδώς, με στόχο να έχουν το συντομότερο δυνατόν περισσότερα αποτελέσματα. Τα επόμενα βήματα της ανασκαφής χωρίζονται σε δύο σκέλη. Το ένα είναι η αφαίρεση του χώματος από τον τρίτο θάλαμο. Το δεύτερο η υποστύλωση του τρίτου διαφραγματικού τοίχου και η εισαγωγή των αντιστηρικτικών στοιχείων για την πρώτη φάση υποστήριξης και αντιστήριξης των κατακόρυφων τοίχων. "Το ίδιο το μνημείο, πέραν πάσης αμφιβολίας, είναι εξαιρετικά σημαντικό. Και όλοι συμφωνούν ότι τα μέχρι στιγμής αποκαλυφθέντα στοιχεία του το καθιστούν μοναδικό", επεσήμανε η Α. Παναγιωταρέα θέλοντας μάλλον να διασκεδάσει τις εντυπώσεις.
Κώστας Παπαντωνίου
