Με τον Θέμο Σκανδάμη γνωριζόμαστε πολλά χρόνια, όταν στους δρόμους της Αθήνας, σε διαδηλώσεις αντιπολεμικές, αντικατασταλτικές ή τις πορείες των Φόρουμ, φτιάχναμε μαζί αστεία και ευφάνταστα συνθήματα.
Ως στιχουργό και τραγουδοποιό τον γνώρισα και τον γνωρίσαμε το 2008, με το «Μακροβούτι». Το 2011 κυκλοφόρησε ο δίσκος «Η Μάρθα Φριντζήλα τραγουδάει Θέμο Σκανδάμη», ενώ πριν από λίγες μέρες κυκλοφόρησε (cd και βιβλίο μαζί, από τις εκδόσεις Εκκρεμές) το «Θ», δεκατρία τραγούδια σε στίχους (ελληνικούς) δικούς του όπως και μουσική (εκτός από ένα, σε στίχους του Κώστα Βραχνού, ενώ στίχοι από το ποίημα του Νίκου Καρούζου «Διάλογος πρώτος» ακούγονται στο πρώτο τραγούδι).
Θα πω μόνο, πριν δώσω τον λόγο στον ίδιο, ότι στο «Θ» ο Σκανδάμης εκφράζει την ευαισθησία, τη μελαγχολία, το χιούμορ, το κέφι, τον λυρισμό, την αμφιβολία που τον διακρίνουν και όχι μόνο τα εκφράζει, αλλά καταφέρνει τα συναισθήματα και τις ποιότητες αυτές να τα μεταπλάσει σε λόγο και μελωδία - και αυτό είναι μεγάλο χάρισμα. Με το «Θ», ο Θέμος μάς χάρισε ένα ακόμα δώρο. Ακούστε τι μας λέει και, κυρίως, τον δίσκο του.
Συνέντευξη στον Στρατή Μπουρνάζο
* Ακούγοντας το «Θ» βρίσκουμε ομοιότητες και διαφορές με την προηγούμενη δουλειά σου. Τι έχει αλλάξει από το 2008, οπότε έβγαλες τον πρώτο σου δίσκο, το «Μακροβούτι»;
Έχουν αλλάξει πολλά και τίποτα. Είμαι μερικά χρόνια, μερικά κιλά, μερικά μπουκάλια, μερικά γέλια και μερικά κλάματα μεγαλύτερος. Και ταυτόχρονα θέλω να πιστεύω (μένει στους ακροατές να αποφανθούν - αλλά ούτε καν αυτοί πλήρως, μια και αυτοί υφίστανται τον χρόνο) ότι ο «δαίμων της δημιουργίας» ως δαίμων έχει το δικαίωμα να κινείται σε χρόνο δικό του.
* Από το 2008 βέβαια έχουν αλλάξει πάρα πολλά και στην ελληνική κοινωνία. Πώς επηρεάζουν αυτές οι αλλαγές εσένα και το έργο σου;
Στην πραγματικότητα, δεν μπορώ να απαντήσω με ασφάλεια, μια και είμαι εγώ ο ίδιος που ταυτόχρονα απαντώ, παράγω το έργο στο οποίο αναφέρεσαι και ζω τις αλλαγές σε όλα τα επίπεδα. Μπορώ να πω όμως ότι λιγοστεύουν πολύ τα περιθώρια για υπεκφυγές και όλα όσα είναι να πω ψάχνουν τον δρόμο να εκφραστούν πιο άμεσα.
* Πώς γράφεις στίχους και τραγούδια; Είναι μια έμπνευση; Προκύπτουν ξαφνικά; Κάθεσαι και λες «τώρα θα γράψω»;
Πρόκειται για μια κατάσταση συνεχούς εγρήγορσης. Όπως κάποιος που έχει μάθει να μαζεύει απ' τα σκουπίδια, βλέπει κάδο και ξαφνικά λέει: «Θησαυρός!». Δεν ξέρω ποτέ από πού θα μου 'ρθει. Ξέρω μόνο ότι πρέπει να είμαι συντονισμένος στο μήκος κύματος του τραγουδιού, άρα πρέπει να εργάζομαι σταθερά πάνω σ' αυτό.
* Γράφεις στίχους και μουσική πολλά χρόνια. Πώς σε έχει επηρεάσει αυτή η διαδικασία, τι έχει αλλάξει στον εαυτό σου μέσα από αυτή;
Με έχει βοηθήσει να συγκροτήσω ένα σύμπαν προσωπικό και αναπόφευκτο, το οποίο με συντηρεί στη ζωή και με κρατάει σε απόσταση ασφαλείας από την τρέλα. Με έχει φέρει σε επαφή με τρομερά ενδιαφέροντες ανθρώπους και καταστάσεις. Μου έχει μάθει να εμπιστεύομαι το κριτήριο και το ένστικτό μου όσον αφορά το τι μπορώ να φτιάξω, και ταυτόχρονα ότι χωρίς τους άλλους αυτό παραμένει δυνάμει τα πάντα, άρα δυνάμει και τίποτα. Κοντολογίς, ότι η απόσταση ανάμεσα στην ιδέα και την πραγματικότητα είναι αβυσσαλέα και λέγεται ζωή.
* Ακούγοντας τη δουλειά σου, ένα όνομα μου έρχεται αμέσως στο μυαλό, είναι ο Βασίλης Νικολαΐδης. Ποιοι δημιουργοί σε έχουν επηρεάσει;
Βασίλης Νικολαΐδης ναι. Και Διονύσης Σαββόπουλος, θέλω δεν θέλω, και Μάνος Χατζιδάκις θέλω και παραθέλω, και Θεοδωράκης, απ' τους ώμους του μπαμπά μου, και Λοΐζος, απ' το πικ- απ του Γιώργου, και Μάρκος και Μπάτης και Τσιτσάνης, απ' τα γλέντια στο σπίτι, και Τζίμης Πανούσης, από τα βάθη της γλώσσας, και Ξυλουραίοι, από τον θρόνο τους, και Nirvana, κάτω απ' τις γέφυρες, και Michael Jackson, διαμάντι και σκλάβος των ορυχείων της τηλεόρασης και Lou Reed, από ένα μυστικό CD που είχα αγοράσει στα 16, και Screamin Jay Hawkins, σαν τον Κουταλιανό, και Jacques Brel, κι ας μην ξέρω γαλλικά, και Φριντζήλα και Μαντζούκης και Panou από πολύ κοντά - και δεν θα μας φτάσει η σελίδα, και τους ευχαριστώ όλους για τις «κλοπές» που μου επιτρέπουν.
* Και όσον αφορά άλλες επιρροές εκτός της μουσικής, διαβάσματα, ταινίες, θέατρο;
Ελληνική μυθολογία, Ιούλιος Βερν, Σαίξπηρ, Μπουκόφσκι, Μίλτος Σαχτούρης, Νίκος Καρούζος, Λουί - Φερντινάν Σελίν, Σεργκέι Παρατζάνοφ, Αντρέι Ταρκόφσκι, Πιέρ Πάολο Παζολίνι, Σαμ Πέκινπα, Θανάσης Βέγγος, Ευγένιος Αρανίτσης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Φοβάμαι ότι αυτή η παράθεση ονομάτων γίνεται κουραστική για τους αναγνώστες.
* Πώς θα σύστηνες τη δουλειά σου σε κάποιον που δεν την ξέρει; Πώς θα την απέδιδες με κάποιες λέξεις;
Αυτοσαρκαζόμενος λυρισμός, εφηβικός ενθουσιασμός, γεροντική άνοια, κοιτάχτε κατάματα τον ήλιο, βοηθήστε τον αόμματο.
«Είναι το σπίτι μου τρελό, σκέτη ακαταστασία
και το κεφάλι μου ξερό, τα λάθη γίναν πάθη μου
μα μάθημα δεν πήρα.
Είναι το βήμα μου αργό, αργό σαν της χελώνας
και το 'χω πει και στο λαγό:
"Αν είναι να βιαζόμαστε, δικός σου ο αγώνας"
Ψάθινο το καπέλο μου, άχυρο το μυαλό μου
ξυπόλυτο το θέλω μου, για σας χορεύει στη σκηνή
για μένα στ' όνειρό μου».
* Πώς είναι η ζωή ενός νέου τραγουδοποιού; Πώς είναι η καθημερινότητά του, ζει κανείς από τη μουσική του;
Χρωστάω της Μιχαλούς, αλλά ελπίζω τα καινούργια μου τραγούδια, τα «παιδιά μου» δηλαδή που έχω στείλει στα φανάρια, να μου φέρουν ένα πρωτογενές πλεόνασμα, να ανοιχτώ κι εγώ στις αγορές, να πάρω κανένα δάνειο, να 'ρθω στα ίσα μου.
* Μαζί με το CD του «Θ» κυκλοφόρησε κι ένα βιβλιαράκι με τους στίχους (από τις εκδόσεις «Εκκρεμές»). Γιατί έκανες αυτή την επιλογή;
Γιατί οι στίχοι ήταν και είναι πάντα το κέντρο της δημιουργίας μου. Γιατί μου αρέσουν τα βιβλία και νομίζω ότι καταφέραμε εγώ και πολλοί άλλοι μαζί να φτιάξουμε ένα ωραίο βιβλίο. Γιατί το χαρτί μυρίζει ωραία και παλιώνει ακόμα πιο ωραία. Γιατί δισκάδικα πια σχεδόν δεν υπάρχουν, ενώ τα βιβλιοπωλεία βαστάνε ακόμα. Γιατί έτσι...
* Το άλμπουμ του Θέμου Σκανδάμη «Θ» κυκλοφορεί σε όλα τα βιβλιοπωλεία και δισκοπωλεία από τις εκδόσεις «Εκκρεμές»
