Με την ευκαιρία των 250 χρόνων της αμερικανικής ανεξαρτησίας, υπήρξε πλούσια αρθρογραφία για τη σημερινή θέση των ΗΠΑ στον κόσμο και τον μελλοντικό τους ρόλο. Στον μεταδιπολικό κόσμο τροφοδοτήθηκε η ιδέα ότι ο 21ος αιώνας θα είναι αμερικανικός, κάτι που δεν επιβεβαιώνεται. Δεν θα είναι, όμως, ούτε κινεζικός ο αιώνας που διανύουμε, αν και προβλέπεται λίγο μετά το 2030 κινεζική παγκόσμια οικονομική πρωτοκαθεδρία, όχι όμως και στρατιωτική. Εξάλλου, η Κίνα δεν πολεμά την παγκοσμιοποίηση αλλά θέλει να επωφεληθεί από αυτή. Δεν επεμβαίνει στρατιωτικά, διεισδύει οικονομικά, κυρίως στην Αφρική, ποντάροντας και στις σχέσεις με την Ε.Ε., όπως και με την ΕΟΚ στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Άλλοτε η Κίνα του Μάο χαρακτήριζε τις ΗΠΑ «χάρτινη τίγρη», υποστηρίζοντας ταυτόχρονα ότι «οι δύο υπερδυνάμεις» ΗΠΑ και ΕΣΣΔ οδηγούσαν την ανθρωπότητα σε πόλεμο. Θέση που συνοδεύτηκε από τη θεωρία για το «αναπόφευκτο του πολέμου», με αποχώρηση της Επιτροπής Ειρήνης της Λ.Δ. Κίνας από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης και την αναστολή της λειτουργίας της. Διαψεύστηκε, ευτυχώς, η «θεωρία» αυτή και ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε χωρίς να εξελιχθεί σε θερμό, δηλαδή πυρηνικό. Αντιθέτως, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, με Ρέιγκαν και Γκορμπατσόφ αντίστοιχα στο τιμόνι τους, έφτασαν σε συμφωνίες για τον αφοπλισμό, με σπουδαιότερη εκείνη για την απόσυρση και καταστροφή των «ευρωπυραύλων». Η μεταμαοϊκή Κίνα, ήδη μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, προχώρησε στη δική της περεστρόικα, στο οικονομικό, όχι όμως στο πολιτικό πεδίο, ανοίγοντας την πόρτα σε μεγάλες ξένες, κυρίως αμερικανικές, επενδύσεις και καταστέλλοντας παράλληλα κινήματα εκδημοκρατισμού, όπως εκείνο του 1989 στην Πλατεία Τιεν Αν Μεν.
Από μια άποψη, λοιπόν, οι Κινέζοι μεταρρυθμιστές υπήρξαν σοφότεροι του Γκορμπατσόφ, με τη διαφορά ότι από τα χρόνια του Λένιν η ΕΣΣΔ ήταν πολυεθνική ομοσπονδία, όχι αυστηρά μονολιθικό κράτος, όπως η Κίνα. Έτσι, στην πρώτη προβλεπόταν συνταγματικά, όπως και στη Γιουγκοσλαβία, το δικαίωμα αποχώρησης των Ομόσπονδων Δημοκρατιών, ενώ στην Κίνα τέτοιο ζήτημα δεν υπήρξε. Με αυτά τα δεδομένα και τις σύγχρονες μεγάλες διεθνείς αλληλεξαρτήσεις, με συνέπεια έναν πολυπολικό κόσμο, πόλεμος Κίνας-ΗΠΑ δεν πρέπει να θεωρείται πιθανός. Κι ας λένε κάποιοι ότι επίκειται! Άλλωστε, ο σύγχρονος ιμπεριαλισμός δεν στοχεύει στην κατάκτηση εδαφών αλλά αγορών. Οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι έγιναν όταν υπήρχαν ακόμα αυτοκρατορίες, εκ των οποίων η τελευταία, που ήταν η Οθωμανική, διαλύθηκε.
Ο Χίτλερ και ο εθνικοσοσιαλισμός θέλησαν να γυρίσουν τον τροχό της Ιστορίας πίσω αλλά συνετρίβησαν, με επακόλουθο την κατάργηση της αποικιοκρατίας και τη δημιουργία του ΟΗΕ, ο οποίος σήκωσε τη σημαία της εθνικής αυτοδιάθεσης. Θυμίζω ότι ο παγκόσμιος οργανισμός, στου οποίου την ίδρυση συνέβαλε καθοριστικά ο Ρούσβελτ, φιλοξενείται στη Νέα Υόρκη. Πολυπολιτισμική πρωτεύουσα του κόσμου η αμερικανική μεγαλούπολη, της οποίας ο σημερινός δήμαρχος Ζοχράν Μαμντάνι αυτοπροσδιορίζεται ως δημοκράτης-σοσιαλιστής, όπως και ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς, σύμβολο της «άλλης» Αμερικής.
Ο ολιγάρχης Τραμπ που διανύει δεύτερη θητεία στον Λευκό Οίκο ισχυρίζεται ότι θέλει να κάνει την Αμερική μεγάλη ξανά (Make America Great Again-MAGA). Στην πράξη όμως τη μικραίνει, κατεδαφίζοντας τις αρχές και αξίες της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, η οποία είχε εμπνεύσει και την Ελληνική Επανάσταση του 1821, όπως και αντιαποικιοκρατικές επαναστάσεις στη Λατινική Αμερική και Καραϊβική. Γι’ αυτό, ο κορυφαίος των Φιλελλήνων Λόρδος Βύρων έγραφε σε ποίημά του: «Πάνω στις κορφές του Άθω και τις Άνδεις κυματίζει / λάβαρο που ’ναι το ίδιο και δυο κόσμους χαιρετίζει» («Η Εποχή του Ορείχαλκου»).
Μεγάλο φιλελληνικό κίνημα υπήρξε και μέσα στις ΗΠΑ, με φιλελληνικά κομιτάτα το 1822 σε Νέα Υόρκη, Βοστόνη και Φιλαδέλφεια, καθώς και τον τρίτο Πρόεδρο της μεγάλης χώρας Τόμας Τζέφερσον, μεταξύ των επώνυμων φιλελλήνων, με πρώτο τον καθηγητή Έντουαρντ Έβερετ του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, που υπήρξε βουλευτής και κυβερνήτης της Μασαχουσέτης. Μεταγενέστερα, το πάνθεον των Αμερικανών φιλελλήνων κοσμεί η επαναστάτρια χορεύτρια Ισιδώρα Ντάνκαν, που έζησε στον Βύρωνα, συνεργάστηκε με το ζεύγος Σικελιανού και τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ταξιδεύοντας και στη Μόσχα προς υποστήριξη της Οκτωβριανής Επανάστασης. Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ δεν ήταν πάντοτε η ιμπεριαλιστική δύναμη που έγινε τον 20ό αιώνα, ιδιαίτερα στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Σήμερα, με τον Τραμπ Πρόεδρο, δείχνει το πιο αποκρουστικό της πρόσωπο, αρνούμενη την κλιματική κρίση και αξιώνοντας την προσάρτηση της Γροιλανδίας. Υπάρχει όμως και η «άλλη» Αμερική που τρομάζει τον Τραμπ, ο οποίος στην ομιλία του για τα 250 χρόνια έκανε λόγο για «αναβίωση της κομμουνιστικής απειλής» στο έδαφος των ΗΠΑ, αποδίδοντας την «απειλή» σε «νεοφερμένους» Αμερικανούς, τους οποίους θέλει να διώξει.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι υπεύθυνος του Γραφείου Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
