Σίγουρα υπήρξαν πιο πρωτότυποι άλτο σαξοφωνίστες στην τζαζ Ιστορία, αλλά ο Paul Desmond μπορούσε να σε βάλει σε έκσταση. Κατά καιρούς ήταν ο πιο πνευματώδης αυτοσχεδιαστής. Το αφτί του και το μυαλό του κινούνταν με τρομερή ταχύτητα. Στη μουσική του -όπως και στη ζωή του- το παράλογο συμβίωνε με το οικείο. Γεννήθηκε πριν από 101 χρόνια, στις 25 Νοεμβρίου 1924.
Πολύ πριν την επιτυχία ως άλτο σαξοφωνίστας, με το κουαρτέτο του Dave Brubeck, ο Paul Desmond αποφάσισε ότι δεν θα γινόταν μιμητής κανενός όποιο κι αν ήταν το τίμημα. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο πάλεψε με την αναποφασιστικότητα και ανέπτυξε την ατομικότητά του, ενάντια στα «κυρίαρχα» τζαζ πνευστά της εποχής. Φίλος και θαυμαστής της ιδιοφυΐας του Charlie «Bird» Parker, από νωρίς ορκίστηκε πως δεν θα γινόταν άλλο ένα πνευστό, στο πλήθος των ακολούθων του.
Ο προστατευτικός πατέρας, η προβληματική μητέρα
Γεννήθηκε ως Paul Emil Breitenfeld στο Σαν Φρανσίσκο του 1924, στην οικογένεια ενός πιανίστα και οργανίστα ο οποίος συνόδευε βωβές ταινίες στις κινηματογραφικές αίθουσες προβολών. Ο μικρός Paul ήθελε να σπουδάσει βιολί, αλλά ο πατέρας του ο Emil, με τον οποίο από πολύ νωρίς μοιράζονταν τα ίδια ενδιαφέροντα στη λογοτεχνία, στη μουσική και στο σκάκι και έκαναν ανοιχτές συζητήσεις για τις ανθρώπινες σχέσεις, τον αποθάρρυνε λέγοντάς του ότι το βιολί θα τον έκανε να... πεινάσει.
Η γραπτή αλληλογραφία με τον πατέρα του κράτησε από την εποχή που ο Paul ήταν οκτώ ετών μέχρι τον θάνατο του Emil Breitenfeld στα μέσα της δεκαετίας του εξήντα. Η αλληλογραφία τους έμοιαζε περισσότερο με αυτή δύο ίσων διανοουμένων, παρά με την τυπική, μεταξύ πατέρα και γιου.
Σημαντικό βαρίδι για την παιδική του ηλικία -που έγινε αρκετά περίπλοκη- ήταν η ψυχική ασθένεια της μητέρας του. Εξαιτίας της τον έστειλαν χιλιόμετρα μακριά στο σπίτι ενός θείου, στα βόρεια της Νέας Υόρκης. Συναισθηματικά διαταραγμένη η ma Shirley, φοβόταν να αγγίξει οτιδήποτε ή οποιονδήποτε. Δεν ήθελε ν’ αγγίξει τα χέρια της στο βρέφος και πάντοτε φορούσε λαστιχένια γάντια, ακόμα και όταν τον έλουζε.
Ο Desmond δεν μίλησε ποτέ γι’ αυτό. Ο πατέρας του τον έμαθε να είναι ευαίσθητος μαζί της και ν’ αποδέχεται ότι η μητέρα του είχε προβλήματα, αντιμετωπίζοντας την κατάστασή της με ψυχραιμία. Η ιδιαίτερα δύσκολη σχέση τους εξισορροπήθηκε από μια υπέροχα στοργική, συναισθηματικά ανταποδοτική σύνδεση με τον πατέρα, από τον οποίο κληρονόμησε μια λεπτή -άλλοτε επιθετική- αίσθηση του χιούμορ και μια συχνά πιο ζοφερή, μελαγχολική πλευρά που έγινε επίσης μέρος του χαρακτήρα του.
Αλλάζοντας επώνυμο
Από 12 ετών ξεκίνησε το μουσικό του ταξίδι παίζοντας κλαρινέτο και αργότερα άλτο σαξόφωνο. Σπούδασε στο Κρατικό Κολέγιο του Σαν Φρανσίσκο και στο Πολυτεχνείο ενώ στη διάρκεια των σπουδών του άρχισε να δείχνει ενδιαφέρον στο στιλ του Lester Young και του Charlie Parker. Αμέσως μετά κλήθηκε να υπηρετήσει στον στρατό.
Ο Paul έλεγε πως εμπνεύστηκε το νέο του επώνυμο απ’ τον τραγουδιστή της μπάντας του Glenn Miller, τον Johnny Desmond. Πως του άρεσε το όνομα Desmond, για τον απαλό και ασυνήθιστο ήχο του. Άλλοτε έλεγε ότι το επώνυμο Breitenfeld ήταν πολύ μακρύ ή ότι πήρε το επώνυμο Desmond στο Sweets Ballroom του Όκλαντ όπου, το 1941, πήγε για ν’ ακούσει την ορχήστρα του Gene Krupa. Ο τραγουδιστής της είχε παλιά ένα μακρύ ιταλικό όνομα, αλλά χρησιμοποιούσε πλέον το επώνυμο Desmond.
Με το Dave Brubeck Quartet
Γνώρισε τον Dave Brubeck το 1944 στη διάρκεια της παράλληλης στρατιωτικής τους θητείας. Το 1947 ο Desmond και ο Brubeck ανακάλυψαν ότι, παρά τις στιλιστικές τους διαφορές, είχαν μια ασυνήθιστη μουσική ενσυναίσθηση. Πριν τη συνάντησή του με τον Brubeck, ο Desmond έπαιξε με πολλά σχήματα και ήταν ένας νεαρός θρύλος μεταξύ των μουσικών της τζαζ, λόγω της ικανότητάς του να αυτοσχεδιάζει. Χωρίς τον Brubeck, σίγουρα θα γινόταν ένας εξαιρετικά επιτυχημένος μουσικός της τζαζ, αλλά μπορεί να μην είχε αποκτήσει την φήμη που γνώρισε δίπλα στον σπουδαίο πιανίστα.
Το Dave Brubeck Quartet με τον κοντραμπασίστα Eugene Wright και τον ντράμερ Joe Morello ταξίδεψε σε όλον τον κόσμο, πούλησε εκατοντάδες χιλιάδες δίσκους και άνοιξε μια νέα, παρθένα συναυλιακή αγορά στις πανεπιστημιουπόλεις της Αμερικής με τη σειρά «Jazz Goes to College». Το 1959 το «Time Out» -που περιείχε το «Take Five»- έφερε παγκόσμια φήμη στο κουαρτέτο. Ελάχιστοι όμως ήξεραν ότι το κομμάτι αυτό ήταν μια σύνθεση του Paul Desmond και όχι του Brubeck.
Το «Take Five» και η τύχη
Μετά την τεράστια επιτυχία του «Take Five», το κουαρτέτο του Dave Brubeck έγινε το πρώτο τζαζ συγκρότημα με πωλήσεις εκατομμυρίων. Το «Take Five», γραμμένο με τη χαρακτηριστική και εντελώς ασυνήθιστη για την τζαζ μουσική εκείνης της εποχής ρυθμική υπογραφή των 5/4 ξεχώριζε για το εμβληματικό λυρικό σόλο σαξόφωνο του Desmond και το εκπληκτικό, πρωτοπόρο κι ιδιαίτερα επιδραστικό στη νέα γενιά των τζαζ μουσικών, πολυρρυθμικό σόλο του ντράμερ Joe Morello, τον οποίο ο Desmond είχε προτείνει ως αντικαταστάτη του αρχικού ντράμερ του κουαρτέτου, Joe Dodge.
Ενάμιση χρόνο μετά την κυκλοφορία του δίσκου, ο πρόεδρος της Columbia, για να τον προωθήσει, αποφάσισε να κυκλοφορήσει ένα σινγκλ. Ο Μπρούμπεκ πρότεινε η πρώτη πλευρά του να είναι το «Blue Rondo A La Turk», αλλά η εταιρεία θεώρησε ότι ο τίτλος ήταν μεγάλος, οπότε επέλεξαν το «Take Five» στην τύχη. Οι ραδιοφωνικοί DJ’s το λάτρεψαν και η επιτυχία έφτασε ραγδαία.
Η διαθήκη
Αστός διανοούμενος, ο Desmond διακρίθηκε για την εξυπνάδα του. Παντρεύτηκε για ένα μικρό χρονικό διάστημα και για το υπόλοιπο της ζωής του παρέμεινε ελεύθερος, αλλά απίστευτα ελκυστικός για τις γυναίκες. Είχε πολλούς γνωστούς και ελάχιστους φίλους. Ποτέ όμως δεν απόδιωξε τη φυσική συστολή ή την έλλειψη αυτοπεποίθησης που τον έκανε έναν άνθρωπο μοναχικό, παρά την παγκόσμια φήμη και καταξίωση.
Στη διαθήκη του ο Paul Desmond ζητούσε όλα τα κέρδη που θα προέκυπταν από το «Take Five» -μετά τον θάνατό του από καρκίνο στις 30 Μαΐου 1977, σε ηλικία 52 ετών- να δωρίζονταν στον Ερυθρό Σταυρό. Αν και γνώριζε πως το τέλος πλησίαζε, δεν έχασε την αίσθηση του χιούμορ. Έπαιξε στην τελευταία του συναυλία με το κουαρτέτο του Dave Brubeck στη Νέα Υόρκη, τον Φεβρουάριο του 1977.
Take Five: Οι δημόσιες και οι ιδιωτικές ζωές του Paul Desmond
Πολύ πριν γίνει ένας κορυφαίος κριτικός της τζαζ, ο Doug Ramsey γνώρισε τον Paul Desmond και η φιλική σχέση τους διήρκεσε πάνω από είκοσι χρόνια. Μοιράζονταν πολλά ενδιαφέροντα -εκτός από τη μουσική- και περνούσαν ώρες με συζητήσεις που συνεχίστηκαν μέχρι λίγο πριν το τέλος του Desmond το 1977. Στο μεταξύ ο Ramsey έγινε ένας πολύ γνωστός δημοσιογράφος σε έντυπα και τηλεοπτικές εκπομπές. Πήρε συνεντεύξεις από ανθρώπους από όλες τις περιόδους της ζωής του Desmond, από το σχολείο μέχρι τις τελευταίες του μοναχικές μέρες.
Γράφοντας αυτό το βιβλίο, ο Ramsey ανακάλυψε πολλούς και διαφορετικούς Paul Desmond. Τον μουσικό, τον συγγραφέα, τον φίλο, τον εξαρτημένο, τον χιουμορίστα, τον ανθρωπιστή και τον εραστή, με τις αμέτρητες σχέσεις με παντρεμένες γυναίκες. Όμως, η πιο αγαπημένη του πτυχή παραμένει η μουσική του. Αποθαρρύνθηκε με την εμμονή του στο αλκοόλ επειδή μερικές φορές έβαζε τον εαυτό του σε κίνδυνο, καθώς ήταν πολύ μεθυσμένος και χωρίς δυνατότητα να ελέγξει τις ικανότητές του.
«Πάντα θα εκτιμώ τη φιλία μου με τον Paul Desmond. Πολύ συχνά σκέφτομαι τις καταπληκτικές συζητήσεις που κάναμε. Πιο πολύ θυμάμαι ότι ήταν ένας θαυμάσιος συνομιλητής, που μπορούσε να μιλήσει για οτιδήποτε: βιβλία, πολιτική, ακόμη και για θέματα στρατιωτικής άμυνας. Ήταν ένας συναρπαστικός άνθρωπος» καταθέτει ο Doug Ramsey ως συγγραφέας του «Take Five: The Public and Private Lives of Paul Desmond». Ενός βιβλίου που ο Ramsey έγραψε όπως ένα ερωτικό γράμμα, γεμάτο από την εκτίμηση του ταλαντούχου κριτικού, για έναν φίλο καλλιτέχνη. Η αφήγηση είναι λυρική, αστεία, νοσταλγική, προκλητική και υπαινικτική, όπως ένα σόλο του Paul Desmond.
«Όταν ο Ramsey μας αφήνει να μοιραστούμε τις συζητήσεις του με ανθρώπους που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη ζωή του Paul, είναι σαν να ήμασταν εκεί μαζί τους, όχι απλώς διαβάζοντας, αλλά ακούγοντας και μαθαίνοντας» έλεγε ο Orrin Keepnews, ο βετεράνος μουσικός παραγωγός και συγγραφέας, ο ιδρυτής της «Riverside» και της «Milestone Records».
Ο Paul Desmond ήταν κρυφά ερωτευμένος με την Audrey Hepburn, την οποία όμως ποτέ δεν γνώρισε από κοντά. Της έγραψε μια μουσική ερωτική επιστολή για να εκφράσει τα συναισθήματά του. Αυτό που δεν γνώριζε, αλλά το αποκάλυψε αργότερα ο γιος της, είναι ότι ο έρωτάς του δεν ήταν χωρίς ανταπόκριση. Συχνά η μαμά του ξυπνούσε και άκουγε αυτό: https://www.youtube.com/watch?v=06u6wwwKlno
