«… εγώ με το αόρατο δροσερό ραβδί μου / ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ με το τριαντάφυλλο» (Μίλτος Σαχτούρης, «Φρέκεν Τζουλί»).
Οι μελετητές του έργου του Στρίντμπεργκ συχνά χωρίζουν το έργο του σε δύο φάσεις, τη νατουραλιστική-ψυχολογική και τη μυστικιστική-υπερβατική. Αυτό δεν είναι απόλυτη αλήθεια επειδή τα περισσότερα δράματά του είναι πολυεπίπεδα, διαθέτοντας τα δύο πιο πάνω στοιχεία σε αρμονική σύνθεση. Ο ίδιος ο συγγραφέας συνήθιζε να λέει ότι τα έργα του είναι «κουτιά με διπλό πάτο» και πρέπει ο αναγνώστης ή θεατής να βρει το κρυφό κουμπί που απελευθερώνει το ελατήριο για να τα ανοίξει. Πετάγονται τότε από μέσα όλα τα αρχέγονα τερατόμορφα μυθικά σκανδιναβικά δαιμόνια για να πλημμυρίσουν το ακριβό σαλόνι και να σκανδαλίσουν τους καλοβολεμένους αστούς. Μαζί με τους «Πυρρούς Δαίμονες» από τα έγκατα της γης, του δικού μας Κώστα Καρυωτάκη. Κάτι που παρόμοια ισχύει, τηρουμένων των αναλογιών, και για όλα τα «νατουραλιστικά» δράματα του Ίψεν (βλ. «Βρυκόλακες», «Κουκλόσπιτο», «Έντα Γκάμπλερ», «Μπόρκμαν» κ.ά.). Θυμάμαι μια μοναδική τέτοια παράσταση in progress με το ιψενικό «Κουκλόσπιτο», σε σκηνοθεσία του Αμερικανού Λι Μπρόγιερ, που παρακολούθησα πριν από μιάμιση δεκαετία στη Μαδρίτη, για να έρθει μετά από λίγα χρόνια στην Αθήνα, όπου την είδα ολοκληρωμένη, και ομολογώ ότι ήταν μια τελείως διαφορετική εμπειρία. Ένα τέτοιο έργο, νατουραλιστικό στην όψη και δαιμονισμένο ως περιεχόμενο, είναι η «Δεσποινίς Τζούλια».
Υπόθεση: Τη νύχτα του μεσοκαλόκαιρου, γιορτή του Αϊ- Γιάννη που ανάβονται οι φωτιές, μια άλλη φωτιά ανάβει στο εσωτερικό, στην κουζίνα ενός αρχοντικού σπιτιού. Δύο πρόσωπα, ένας άντρας, ο Ζαν, υπηρέτης, και μια γυναίκα, η Τζούλια, η κυρία του σπιτιού, μπλέκονται έως θανάτου σε μια θανάσιμη ερωτική, υπαρξιακή και ταξική συνάμα πάλη. Η ακατανίκητη έλξη και η τελική τους σύγκρουση είναι σύγκρουση ανάμεσα στο ένστικτο της ζωής και στην ισχυρότερη ενόρμηση του θανάτου. Μια σύγκρουση φροϋδική και συνάμα νιτσεϊκή, ασίγαστη «θέληση της δύναμης», κατακυρίευσης του άλλου από έναν «Θεό», όπως τον έβλεπε το άκαμπτο, κατεστημένο, καλβινιστικό θρησκευτικό δόγμα της Σουηδίας του περασμένου αιώνα. Η πάλη δεν είναι ατομική. Τα πρόσωπα του έργου είναι περισσότερο ανθρώπινες μαριονέττες αιωρούμενες από αόρατα νήματα στα χέρια ενός τρομερού, ανελέητου, τιμωρού πατέρα-αφέντη-δυνάστη-θεού, που οι άνθρωποι δεν βλέπουν παρά μόνο τις μπότες του, τυράννου των ψυχών και των σωμάτων. Απέναντί του να ψελλίζουν, η γυναίκα (Τζούλια) ιδίως, τη λέξη «ελευθερία». Σαν «κήπος μαρτυρίου» από Φλαμανδό ζωγράφο. Αυτό είναι το δαιμονικό και αντι-νατουραλιστικό, όχι καθημερινό, υπερβατικό δραματικό στοιχείο του έργου.
Η σκηνοθεσία του Θεόδωρου Εσπίριτου στο Θέατρο 104 (επιμέλεια κίνησης της Ίριδας Νικολάου), στην ωραία μετάφραση της Μαργαρίτας Μέλμπεργκ, ξεπερνά οριακά τον συμβατικό ρομαντισμό, αγγίζει το ριζιμιό στοιχείο και το περιγράφει ως ιδεατή αντι-προοπτική εικόνα-αντανάκλαση σε θολό καθρέφτη. Με τα εσταυρωμένα σώματα-ρόπτρα της γυναίκας και του άντρα να κρούουν ανήκουστα την επιφάνεια μιας ματαιωμένης ανάστασης και ενός ανέφικτου «παντός».
Με εργαλείο το σώμα της γυναίκας, ενεργό και ενεργούμενο, η Δέσποινα Σαραφείδου (Τζούλια), υποβλητική και επιβλητική ταυτόχρονα, βαθαίνει την υποκριτική δουλειά, φυλακισμένη-ελεύθερη μέσα στο ιδιοφυές κοστούμι της -ένα θηλυκό παγόνι- της Χαράς Κονταξάκη, η οποία υπογράφει επίσης τα σκηνικά. Με τον Κωνσταντίνο Σειραδάκη (Ζαν), δέσμιο στη δική του στολή, ενός μπάτλερ με επίχρυσα κουμπιά, να φέρει ακόμη νωπό το τραύμα της πρόσφατα αποσπασμένης πλευράς του Αδάμ. Με όρθια γυναίκα-οχιά που της πάτησαν την ουρά (Κριστίν), την Τασία Σοφιανίδου. Με το μοιραίο κόκκινο μήλο αδάγκωτο στο τραπέζι ενός επίσης ματαιωμένου Μυστικού Δείπνου (σκηνικά αντικείμενα του Νίκου Δεντάκη). Με την καίρια μουσική του Λάμπρου Πηγούνη και τους λαμπρούς φωτισμούς του Γιώργου Αγιαννίτη.
