Ο «Αμερικάνικος Βούβαλος» του Ντέιβιντ Μάμετ μας αφηγείται την ιστορία τριών φτωχοδιαβόλων που σχεδιάζουν να κλέψουν μια συλλογή νομισμάτων. Μιας παρέας που την ενώνει σαν φυλαχτό η αναζήτηση ενός σπάνιου νομίσματος-φετίχ, του «Αμερικάνικου βούβαλου», το οποίο πιστεύουν ότι φέρνει την ευτυχία.
Η παρέα υποκύπτει εντέλει στις κεντρόφυγες δυνάμεις του «αμερικανικού ονείρου» και διαλύεται μέσα στη βία. Θα μπορούσα να μιλήσω για την επιρροή του Πίντερ ως προς τον παρόμοιο τρόπο με τον οποίο υφαίνουν οι δύο συγγραφείς τη γλώσσα, όπως η αράχνη τον ιστό της, γύρω από ένα τυχαίο πρωταρχικό συμβάν, για να το μεταμορφώσουν σε αναπαραστάσιμο θεατρικό γεγονός.
Γύρω από ένα «τίποτα» που, όμως, γίνεται «κάτι», μέσα από μια «μαγική» διαδικασία όπου οι λέξεις εμβαπτίζονται στον εαυτό τους για να αποκτήσουν καινούργια σημασία, η οποία δεν είναι καινούργια. Είχε απλώς ξεχαστεί μέσα στην τύρβη της καθημερινότητας και αναπηδά ξαφνικά ως «φως»-σπινθήρας μιας αυθεντικής ποίησης των πραγμάτων.
Ο Μάμετ, βυθισμένος κυριολεκτικά στη γλώσσα, καταδύεται ως το πρωταρχικό της κύτταρο για να ανελκύσει τα ναυάγια των λέξεων μιας επικοινωνίας που διακόπηκε τραυματικά εξαιτίας της πτώσης της γλώσσας ανάμεσα στα πράγματα ενός εκχρηματισμένου κόσμου, που ξέρει να μετρά μόνο τα «αντικειμενικά» μεγέθη. Όπου η οικονομική αξία παράγει, μέσω του απενοχοποιημένου «αμαρτωλού» χρήματος, την απαλλοτρίωση των αγαθών. Όχι το αντίστροφο, να παράγει η ανταλλαγή των αγαθών την αξία τους. Όπως, π.χ., στις προχρηματικές κοινωνίες των αυτοχθόνων της αμερικανικής ηπείρου πριν από τον βίαιο ξεριζωμό απ’ τη γη τους. Ο «Βούβαλος» του τίτλου, εκτός από το νόμισμα, σαφώς παραπέμπει σε αυτές τις κοινωνίες και στο έγκλημα της γενοκτονίας τους. Για όσους ξέρουν να «διαβάζουν» πίσω από την πρόσοψη, το έργο είναι καθαρά πολιτικό, κάτι που η χαρισματική παράσταση στο Θέατρο Φούρνος αναδεικνύει για πρώτη φορά με τόση ενάργεια.
Αυτό είναι το θαυμαστό «κάτι άλλο» του «Βούβαλου» του Ντέιβιντ Μάμετ. Ένα έξυπνο έργο, που αυτονομείται από την κατασκευαστική του ευφυΐα και συγκροτείται ως κείμενο με τέτοιον τρόπο, ώστε να προκαλεί τον σκηνοθέτη του σε μια παράσταση πέραν των λέξεων και των εικόνων. Η «σύστασή» του είναι πυκνής υφής και η ύλη του σχεδόν αδιαπέραστη αν το δούμε ως τυπική ηθογραφία στα περιθώρια των αμερικανικών μεγαλουπόλεων. Χρειάζεται κάτι ακόμη πέραν του κορεσμένου συμβατικού ρεαλισμού: μια αραιωτική, αφαιρετική ματιά, στα όρια ενός αθόρυβου «γκροτέσκο», αλλά δοσμένου με «μαθηματική ακρίβεια» για να αναστηθεί το έργο στη σκηνή.
Αυτό το «κάτι ακόμη», η σκηνοθεσία (και φωτισμοί) του Θανάση Σαράντου (επιμέλεια κίνησης Αυγουστίνου Κούμουλου) στην καλή, δοκιμασμένη μετάφραση του Δημήτρη Τάρλοου, το συλλαμβάνει και το δίνει καίρια υπερβαίνοντας τον νατουραλισμό της επιφάνειας, για να φτάσει έως το βάθος της ανθρώπινης ψυχής, γυμνής, χωρίς τα περιττά στολίδια εξουσίας και δύναμης, πλούτου, δόξας. Ένα κάθετο ταξίδι, μυητικό, στην ιστορία της προϊστορίας, πριν τη μολύνει η «αμαρτία» του χρήματος. Σε έναν χώρο μαγικό, στον οποίο συμβαίνουν όλα όσα η γλώσσα μπορεί να προ(σ)φέρει μετά τη μεγάλη εγκόσμια περιπέτεια του «αμερικανικού ονείρου», όπου ο «μύθος», που σημαίνει στην αρχαία ελληνική την ίδια τη γλώσσα, μετά την ασωτία και πτώση του επιστρέφει στο αφετηριακό του σημείο, την ποίηση.
Την οποία υπηρετούν πιστά, σε ομοιόμορφο ύφος και σε κλίμα μελετημένης απροσδιοριστίας, με άριστη επικοινωνία μεταξύ τους, με αριστουργηματικά σχεδιασμένες σιωπές και παύσεις, με κρυφά περάσματα από τη σιωπή στον λόγο, από την αδράνεια στη δράση και με γνώση της γλώσσας του σώματος, οι τρεις ηθοποιοί της παράστασης: ο αξεπέραστος Θανάσης Σαράντος σε ένα ερμηνευτικό ρεσιτάλ εσωτερικών-εξωτερικών τόνων και οι δημιουργικοί συνοδοιπόροι, ο έμπειρος, μεστός Χριστόδουλος Στυλιανού και ο νεότερος ταλαντούχος Πάρης Σκαρτσολιάς. Με τα ωραία σκηνικά-κοστούμια της Άσης Δημητρολοπούλου, κάτω από την αρμονική μουσική και τους ήχους του Κωνσταντίνου Ευαγγελίδη.
