Πριν έξι μήνες, η αμερικανική γκανγκστερική επέμβαση στη Βενεζουέλα παρουσιάστηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ ως προοίμιο μιας νέας εποχής σταθερότητας, δημοκρατίας και οικονομική ανάκαμψης. Σήμερα, τα συντρίμμια που αφήνει πίσω του ο καταστροφικός σεισμός θέτουν ένα διαφορετικό ερώτημα. Τι συμβαίνει όταν μια φυσική καταστροφή βρίσκει μια χώρα εξαντλημένη από χρόνια οικονομικής ασφυξίας, αποδυναμωμένες δημόσιες υποδομές και μια κρατική μηχανή διαλυμένης από τις επεμβάσεις που υποτίθεται ότι θα την έσωζαν;
Οι σεισμοί δεν σκοτώνουν όλοι το ίδιο. Η ίδια δόνηση μπορεί να προκαλέσει περιορισμένες ζημιές σε μια χώρα με σύγχρονες υποδομές και να εξελιχθεί σε εθνική τραγωδία σε μια κοινωνία που έχει στερηθεί επί χρόνια τους πόρους για να συντηρήσει νοσοκομεία, δίκτυα ηλεκτροδότησης, δημόσια κτίρια και μηχανισμούς πολιτικής προστασίας. Οι εικόνες από τη Βενεζουέλα, με κατοίκους να σκάβουν με γυμνά χέρια, λοστούς και γρύλους αυτοκινήτων αναζητώντας επιζώντες κάτω από τα ερείπια, δεν περιγράφουν μόνο το μέγεθος μιας φυσικής καταστροφής. Αποτυπώνουν και το αποτέλεσμα της καταστροφής που είχε προηγηθεί.
Για περισσότερο από μία δεκαετία, οι αμερικανικές κυρώσεις παρουσιάζονταν ως «ειρηνικό» μέσο πίεσης απέναντι στην ενοχλητική κυβέρνηση της Βενεζουέλας. Στην πράξη, όμως, συνέβαλαν στην περαιτέρω αποδυνάμωση μιας οικονομίας που ήδη βρισκόταν σε βαθιά κρίση, περιορίζοντας τη δυνατότητα εισαγωγής εξοπλισμού, ανταλλακτικών, φαρμάκων και πρώτων υλών. Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο η οικονομική κατάρρευση. Ήταν και η σταδιακή διάβρωση της ικανότητας των κρατικών μηχανισμών να ανταποκριθούν σε στοιχειώδεις ανάγκες των πολιτών του.
Η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση που ακολούθησε τον Ιανουάριο με την ανατροπή της κυβέρνησης και την απαγωγή του προέδρου Νίκολας Μαδούρο κατέληξε στην εγκαθίδρυση μιας νέας εξουσίας υπό την άμεση επιρροή της Ουάσιγκτον. Μιας κυβέρνησης που, όπως αποδεικνύεται τώρα,, όχι μόνο δεν αποκατέστησε αυτή την ικανότητα αλλά επιδείνωσε την αποδιοργάνωση. Το κράτος που βρέθηκε αντιμέτωπο με τον σεισμό ήταν ένα κράτος σε κατάσταση μετάβασης, με διοικητικούς μηχανισμούς που είχαν αποδυναμωθεί και μια κοινωνία που είχε εξαντληθεί από χρόνια συγκρούσεων και αβεβαιότητας.
Και όμως, ακόμη και μέσα σε αυτή την τραγωδία, οι γεωπολιτικές σκοπιμότητες δεν παραμερίστηκαν έστω και προσωρινά. Οι ΗΠΑ απέστειλαν στρατιωτικές δυνάμεις, αεροσκάφη και πολεμικά πλοία για να αναλάβουν κρίσιμες λειτουργίες γύρω από το διεθνές αεροδρόμιο και τις επιχειρήσεις συντονισμού. Η εικόνα θύμισε αναπόφευκτα την Αϊτή μετά τον σεισμό του 2010, όταν η ανθρωπιστική κρίση συνδυάστηκε με την επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη μικρή νησιωτική χώρα
Η Βενεζουέλα δεν υπήρξε ποτέ μια χώρα χωρίς προβλήματα. Η διαφθορά, η κακοδιοίκηση και οι αδυναμίες του ίδιου του τσαβικού μοντέλου συνέβαλαν καθοριστικά στη μακρόχρονη κρίση. Όμως αυτό δεν αναιρεί μια εξίσου προφανή πραγματικότητα. Οι κυρώσεις δεν είναι τελικά μια αναίμακτη μορφή πίεσης, όπως συχνά παρουσιάζονται. Αφήνουν πίσω τους νοσοκομεία χωρίς εξοπλισμό, δίκτυα χωρίς συντήρηση, κρατικούς μηχανισμούς χωρίς πόρους. Και όταν έρθει η ώρα μιας φυσικής καταστροφής, αυτός ο λογαριασμός πληρώνεται σε ανθρώπινες ζωές.
Οι νεκροί του σεισμού αποτελούν επομένως μια ακόμη υπενθύμιση ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, σε αίθουσες συνεδριάσεων και κυβερνητικά γραφεία, αφήνουν τελικά το αποτύπωμά τους πάνω στις πιο ευάλωτες κοινωνίες. Η περίπτωση της Βενεζουέλας – και οι εξουθενωτικές ελλείψεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο λαός της γειτονικής της, Κούβας – δείχνουν πως οι κυρώσεις μπορούν να μετατρέψουν μια φυσική καταστροφή σε πραγματική τραγωδία. Και αυτό βέβαια είναι κάτι που δεν αποτυπώνεται ποτέ στους επίσημους απολογισμούς της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
