Το πολιτικό, μαχόμενο αντιναζιστικό μυθιστόρημα του Γερμανού Χανς Φάλαντα (1893-947) μεταφράζει χαρισματικά η Έφη Ρευματά, διασκευάζουν άριστα δραματικά οι Φώτης Μακρής-Στέλλα Κρούσκα και μεταφέρει αδρά στη σκηνή του Studio Μαυρομιχάλη ο Φώτης Μακρής, που υπογράφει επίσης τους φωτισμούς. Ο Χανς Φάλαντα ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Το μυθιστόρημα και το θεατρικό έργο (μεταφέρω από το πρόγραμμα) «αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο εγκαθίσταται στην ανθρώπινη συνείδηση, με τον τρόμο και με άλλες πιο “εκλεπτυσμένες” μεθόδους, ο ολοκληρωτισμός, απειλώντας με αφανισμό τόσο την ψυχή όσο και το σώμα. Μας υπενθυμίζει ότι ο ναζισμός δεν είναι ένα μουσειακό απολίθωμα αλλά μια υπαρκτή απειλή μέχρι σήμερα». Όταν μάλιστα βλέπουμε ένα επώνυμο χέρι να υψώνεται προκλητικά σε ναζιστικό χαιρετισμό μέσα σε δικαστήριο, μπροστά στην έδρα, χωρίς άμεση αντίδραση, έχουμε όχι μόνο δικαίωμα αλλά και υποχρέωση να αντισταθούμε, να παλέψουμε και να φωνάξουμε ακόμη πιο δυνατά: Ποτέ ξανά! Αλιεύω από το Διαδίκτυο: «Το πνεύμα του ναζισμού είναι ακόμη ζωντανό στην εποχή μας και απλά κρύφτηκε πίσω από γραβάτες, ακριβά κοστούμια, “επιστημονικές αυθεντίες”, δεξαμενές σκέψεις και κατευθυνόμενους διακρατικούς οργανισμούς. Όπως και στη Γερμανία των ναζί έτσι και στους σημερινούς θιασώτες του “Great reset” (μεγάλη επιστροφή), ο επεκτατισμός των δυνατών και η φαλκίδευση της ελευθερίας ξεκίνησε να λειτουργεί πρώτα εντός συνόρων βασισμένη στην αδράνεια της κοινωνίας και στη συνέχεια μεταφέρθηκε εκτός». Οι ρίζες είναι βαθιές.
Κεντρική ιστορία είναι αυτή των Κβάνγκελ, μια αληθινή ιστορία. Ο Ότο Κβάνγκελ είναι εργοδηγός σε εργοστάσιο επίπλων που έχει μετατραπεί σε εργοστάσιο φερέτρων. Η Άννα είναι η γυναίκα του. Είναι γραμμένοι στο ναζιστικό κόμμα, αλλά όταν τους μπαίνει «το μαχαίρι στην κοιλιά», όταν λαβαίνουν την επίσημη ανακοίνωση ότι ο γιος τους σκοτώθηκε στον πόλεμο, αποφασίζουν να αντισταθούν με τον τρόπο που μπορούν. Γράφουν καρτ ποστάλ με αντιχιτλερικό περιεχόμενο και τις αφήνουν σε κεντρικά σημεία για να αφυπνίσουν τον γερμανικό λαό. Με άξονα αυτήν την ιστορία, ο Φάλαντα δημιουργεί μια τοιχογραφία γεγονότων, προσώπων και εποχής. Το έργο κατατάσσεται στο πλαίσιο του κινήματος της «νέας αντικειμενικότητας», δηλαδή ένα θέατρο «λόγου σε εικόνες», που σπάζει τα καλούπια και ξεπερνά τα συμβατικά όριά του, φτάνοντας ώς το γκροτέσκο.
Η παράσταση που σκηνοθέτησε ο Φώτης Μακρής, σε κίνηση και μουσική επιμέλεια της Στέλλας Κρούσκα, είναι ακριβώς αυτό: ένα ικανό και στιβαρό θέατρο λόγου, μοιρασμένο σε δυνατές εικόνες-γροθιές. Οι δεκαέξι ρόλοι ξεπερνούν τον τυπικό ρεαλισμό, φθάνοντας αθόρυβα, με έναν «μαθηματικό κανόνα», στα όρια του γκροτέσκο. Μοιρασμένοι δίκαια σε εννέα ηθοποιούς-εργάτες που ανταποκρίνονται στο κάλεσμα ξεπερνώντας τα καθιερωμένα. Ο Μενέλαος Χαζαράκης ως Ότο Κβάνγκελ, σε τόνους χαμηλούς αλλά μεστούς, κυριολεκτικά συναρπάζει. Η Στέλλα Κρούσκα (Άννα Κβάνγκελ) συμπυκνώνει το μήνυμα του έργου και το μεταδίδει ως κάλεσμα ελευθερίας. Ο Κωνσταντίνος Δημητρακάκης στους μικρούς του ρόλους διαπρέπει. Ο Φώτης Μακρής (δικαστής, επιθεωρητής) είναι μονολεκτικά σπουδαίος. Ο Στέλιος Πετράκης εντυπωσιάζει, η Έφη Ρευματά είναι «μέσα» σε ό,τι κάνει, η Βασιλική Κατερίνη πυρηνική, ο Φοίβος Σαμαρτζής ανάγλυφος, η Κλεοπάτρα Τολόγκου έχει ψυχή. Τα σκηνικά-κοστούμια της Μάγδας Καλορίτη εξαιρετικά, η πρωτότυπη μουσική του Φοίβου Σαμαρτζή «σκέπει» ιδανικά τον λόγο και τον χώρο.
