Στο Καράκας βρέθηκε πρόσφατα η βουλευτής Β' Αθήνας Άννα Χατζησοφιά, συμμετέχοντας εκ μέρους του ΣΥΡΙΖΑ στο Παγκόσμιο Συνέδριο του Δικτύου Διανοούμενων και Καλλιτεχνών, που διεξήχθη στην πρωτεύουσα της Βενεζουέλας από 10 έως 16 Δεκεμβρίου. Με την ευκαιρία αυτή, είχε επαφές με τον αντιπρόεδρο Jorge Arreaza και τον υπουργό Πολιτισμού Reinaldo Iturriza. Της ζητήσαμε να μας μεταφέρει την εικόνα που αποκόμισε από το ταξίδι της.
Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
* Τι είναι το Δίκτυο Διανοούμενων και Καλλιτεχνών και ποια ήταν η θεματολογία του Παγκόσμιου Συνεδρίου του;
Το Δίκτυο ιδρύθηκε πριν από δέκα χρόνια και εξαπλώνεται διαρκώς, με στόχο την υπεράσπιση της ανθρωπότητας από τη σύγχρονη βαρβαρότητα. Στο φετινό συνέδριο, που διεξήχθη στο Καράκας, πήραν μέρος αντιπρόσωποι από 35 χώρες, όπως ενδεικτικά οι Ιταλία, ΗΠΑ, Καναδάς, Νορβηγία, Σλοβενία, Παλαιστίνη, Σενεγάλη, φυσικά από όλες τις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Από την Ισπανία, ανάμεσα στους άλλους αντιπροσώπους, συμμετείχαν και δύο μέλη των Podemos. Από την Ελλάδα ήμασταν τρεις αντιπρόσωποι, δύο παιδιά από τα κινήματα, ο Αντώνης Μπρούμας από την Αθήνα και ο Θόδωρος Καριώτης από την Θεσσαλονίκη. Η δική μου συμμετοχή ήταν η επίσημη εκπροσώπηση του ΣΥΡΙΖΑ.
Ανάμεσα στα θέματα που συζητήθηκαν ήταν η κλιματική αλλαγή και οι εναλλακτικές προτάσεις για μια καλύτερη ζωή, η οικονομία ως μορφή πολέμου, ο φεμινισμός και οι προκλήσεις τού σήμερα, τα κινήματα LGBD και η συμβολή τους στη ριζοσπαστικοποίηση, οι κοινωνικές και εκπαιδευτικές προκλήσεις στη Λατινική Αμερική.
* Έχοντας συναντηθεί με μέλη της κυβέρνησης της Βενεζουέλας, μπορείτε να μας πείτε, σε γενικές γραμμές, ποια πολιτική ακολουθείται για τη στήριξη των γραμμάτων και των τεχνών; Μέσα από ποιες δομές γίνεται αυτό;
Η ερώτηση που έθεσα στον υπουργό Πολιτισμού, ήταν αν το κράτος στηρίζει τις τέχνες και οικονομικά. Η απάντηση ήταν θετική, αλλά συμπλήρωσε ότι δεν πρόκειται για υπέρογκα ποσά, απλώς στα χρόνια της Μπολιβαριανής Επανάστασης το ποσοστό στον προϋπολογισμό της χώρας διπλασιάστηκε. Το κράτος ενισχύει κυρίως σε δομές, οι οποίες διακρίνονται σε κρατικές, περιφερειακές και κοινοτικές. Φανταστείτε κάτι σαν πυραμίδα, η οποία λειτουργεί και από κάτω προς τα πάνω και αντίστροφα. Δηλαδή υπάρχουν πολιτιστικές δομές, κρατικές ή συμμετοχικές σε κοινοτικό επίπεδο, αντίστοιχα σε περιφερειακό και σε εθνικό. Λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά σε ένα συνολικό πλαίσιο πολιτιστικής πολιτικής που καθορίζεται πρώτα σε συνελεύσεις τοπικού επιπέδου, στη συνέχεια περιφερειακού και μια φορά το χρόνο σε συνέδριο εθνικού επιπέδου.
Φυσικά υπάρχουν ιδιωτικές δομές που λειτουργούν είτε ανεξάρτητα είτε με συνέργειες. Η ελευθερία της έκφρασης είναι θέσφατο και προϋπόθεση. Στο καλλιτεχνικό και αισθητικό επίπεδο υπάρχει πλήρης ελευθερία και πολυμορφία.
* Ποιο είναι το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη των τεχνών; Παγκοσμίως είναι γνωστό το «Σύστημα», σε ό,τι αφορά τη μουσική εκπαίδευση. Υπάρχει κάτι παρόμοιο στις άλλες τέχνες;
Το γνωστό διεθνώς «El Sistema» δημιουργήθηκε σχεδόν σαράντα χρόνια πριν και όλες οι κυβερνήσεις το στήριξαν, αλλά επί Τσάβες απογειώθηκε. Το "Σύστημα" χρηματοδοτείται από το υπουργείο και εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα με τη συμμετοχή άνω των 250.000 παιδιών σε εκατό και πλέον ορχήστρες κλασικής μουσικής. Η εκπαίδευση και τα όργανα παρέχονται από το κράτος. Πολλές από αυτές τις ορχήστρες έχουν τύχει διεθνούς αναγνώρισης και η ορχήστρα Σιμόν Μπολίβαρ κατατάσσεται στις καλύτερες του κόσμου. Στόχος του "Συστήματος" δεν είναι να φτιάξει μουσικούς, αλλά να διαπλάσει συνειδήσεις μέσω της συμμετοχής στην ορχήστρα και της παιδείας που παρέχει η μουσική. Αυτή είναι η ιδιαιτερότητα και η μεγάλη επιτυχία του, ότι κάθε παιδί εντάσσεται σε μια ορχήστρα και έτσι αναπτύσσεται και το αίσθημα συντροφικότητας και συνευθύνης αλλά μαθαίνει και στην πράξη. Φυσικά υπάρχει και άλλη μουσική κουλτούρα και παράδοση στη χώρα.
Αντίστοιχα με το «El Sistema», υπάρχει σύστημα εκπαίδευσης για τον κινηματογράφο. Τα παιδιά εντάσσονται σε μια δημιουργική ομάδα και μαθαίνουν την έβδομη τέχνη στην πράξη. Από σενάριο μέχρι μοντάζ, φωτογραφία, εγγραφή ήχου, σκηνοθεσία, τα πάντα. Ο εξοπλισμός και η εκπαίδευση βαραίνει το κράτος. Το ίδιο ισχύει για το θέατρο, τον χορό κ.λπ. Όλα αυτά είναι δίπλα στη συνολική εκπαίδευση. Αν κάποιος θέλει να γίνει επαγγελματίας καλλιτέχνης, υπάρχει το Πανεπιστήμιο Τεχνών, πενταετούς φοίτησης, και περιλαμβάνει όλες τις τέχνες, θέατρο, κινηματογράφο, χορό, καλές τέχνες, μέχρι και το τσίρκο.
* Στην Ελλάδα, αντίστοιχα, πού βρίσκεται η καλλιτεχνική παιδεία;
Με τον χαμό που έγινε τα τελευταία μνημονιακά, χρόνια τα καλλιτεχνικά μαθήματα πετάχτηκαν στον Καιάδα της μεταρρύθμισης - απορρύθμισης. Στο δημοτικό σχολείο δόθηκε η δυνατότητα στον δάσκαλο να διδάσκει θεατρικό παιγνίδι, αν έχει παρακολουθήσει κάποιο σεμινάριο. Για να καταλάβουμε πόσο ολέθριο είναι αυτό για την αντίληψη που δημιουργείται για τη θεατρική τέχνη, είναι σαν να μπορούσαμε εσείς κι εγώ να διδάξουμε άλγεβρα αν απλώς είχαμε παρακολουθήσει κάποιο σεμινάριο μαθηματικών. Βέβαια έρχεται να κουμπώσει σε μια αντίληψη που διατρέχει την κοινωνία τα τελευταία χρόνια, ότι η τέχνη είναι απλώς ζήτημα μιας μεταφυσικής έννοιας που ονομάζεται ταλέντο. Το ταλέντο είναι η προϋπόθεση μιας φυσικής κλίσης και αγάπης προς μια μορφή τέχνης και πιθανά κάποιες ευκολίες ή δεξιότητες του ατόμου, αλλά χωρίς την εκπαίδευση παραμένει κενό περίβλημα.
Στο πρόγραμμα Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ, για το οποίο έγινε τόσος λόγος και πετάχτηκε τόση λάσπη, το οποίο τελεί ακόμα υπό διαβούλευση, ένα σημαντικό θέμα που συζητείται είναι η δημιουργία Πανεπιστημίου Παραστατικών Τεχνών, για το θέατρο, τον χορό και τον κινηματογράφο. Παραμένει ακόμα υπό συζήτηση, γιατί περιμένουμε και το Τμήμα Παιδείας να αποφανθεί περί του ζητήματος, αλλά είναι πάγιο και χρόνιο αίτημα της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Φυσικά, επειδή η ελευθερία της επιλογής είναι μείζον ζήτημα, ειδικά όταν αναφερόμαστε σε ζητήματα αισθητικής, θα πρέπει να συνεχίσουν να λειτουργούν οι εποπτευόμενες από το υπουργείο Πολιτισμού Δραματικές Σχολές, Σχολές Κινηματογράφου και Χορού που υπάρχουν και σήμερα. Και αυτό που πρέπει να κάνει η αυριανή κυβέρνηση της Αριστεράς, και που έχει μηδενικό κόστος, είναι να θεσμοθετήσει τη διαβάθμιση των πτυχίων αυτών των σχολών, γιατί τα τελευταία χρόνια οι απόφοιτοι των καλλιτεχνικών σχολών θεωρούνται απόφοιτοι Λυκείου, πράγμα απαράδεκτο και άδικο επαγγελματικά.
Στον ΣΥΡΙΖΑ, όπως ανέφερα και στην ομιλία μου για τον προϋπολογισμό στην Βουλή, για να εισπράξω την ειρωνεία του υπουργού Πολιτισμού κ. Τασούλα, που ζήτησε τον λόγο αμέσως μετά, αγωνιζόμαστε και θα αγωνιζόμαστε πάντα συγχρόνως για ψωμί και τριαντάφυλλα, όχι μόνο για την επιβίωση δηλαδή, αλλά και για τη χαρά της ζωής, τη δημιουργία και την τέχνη. Και αυτό πιστεύω ότι θα πρέπει να κάνει και η αυριανή κυβέρνηση της ανατροπής. Να βοηθήσει όλα τα λουλούδια να ανθίσουν.
Εύχομαι στους αναγνώστες μας καλή χρονιά και καλή... Ανάσταση.
