Του Λέανδρου Πολενάκη
Στο Studio Μαυρομιχάλη, σε σκηνοθεσία Ρουμπίνης Μοσχοχωρίτη (κίνηση Κάλλιας Θεοδοσιάδη, κείμενο της ομάδας, δραματουργική επεξεργασία της Κυριακής Σπανού), δίνεται η παράσταση του έργου «Έξοδος», αφιερωμένη στους αγώνες των Ελληνίδων από το 1821 μέχρι τον εμφύλιο. «Η Ιστορία», γράφει η σκηνοθέτιδα στο σημείωμα του προγράμματος, «μοιάζει να έχει αδικήσει τις Ελληνίδες -ειδικά εκείνες του 1821 που στάθηκαν γενναία δίπλα στους άνδρες- και να μην τις έχει συμπεριλάβει στις σελίδες της...
Τα πράγματα γίνονται λίγο καλύτερα με τη συμμετοχή των γυναικών στην Εθνική Αντίσταση 1940 -1945. Ο αγώνας του ελληνικού λαού κατά του φασισμού και για μια επαναστατική αλλαγή της κοινωνίας βρήκε τις γυναίκες σε αρκετές περιπτώσεις να ηγούνται των απελευθερωτικών προσπαθειών και οι πράξεις τους έγιναν γνωστότερες...
Το κείμενο της παράστασης συντίθεται από μονόλογους γνωστών ηρωΐδων του 1821, αλλά και αληθινές μαρτυρίες γυναικών που έδρασαν στον πόλεμο του 1940, στον εμφύλιο, μέχρι σήμερα. Στο σήμερα ερχόμαστε με τη ζωντανή μαρτυρία της 98χρονης Κατίνας Σηφακάκη...
Στόχος της παράστασης είναι να διαβάσουμε με καινούργιο τρόπο το 1821 και το 1940, ώστε τα κείμενα αυτά να αποκτήσουν σάρκα και οστά και να φέρουν πραγματικά επίκαιρα διλήμματα. Έτσι, η Μπουμπουλίνα, η Λέλα Καραγιάννη, η Μόσχω Τζαβέλα, η Ηλέκτρα Αποστόλου, η Μαντώ Μαυρογένους με τις επιστολές της στις Αγγλίδες / Γαλλίδες και πολλές ακόμη ανώνυμες γυναίκες, συναντιούνται πέρα από τον χρόνο σε αυτό το προσκλητήριο νεκρών...
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τη δράση τους, για να ορίσουμε καλύτερα, στη δύσκολη συγκυρία όπου βρισκόμαστε, το αξιακό υπόβαθρο της συλλογικής μας αυτογνωσίας, χρησιμοποιώντας το ως πυξίδα της ιστορικής μας πορείας στο μέλλον».
Συμφωνώ και επαυξάνω, προσθέτοντας ονόματα γυναικών που από τύχη δεν περιλήφθηκαν στο έργο. Ελπίζω σε μια προσεχή επεξεργασία... Όπως της Ναυπλιώτισσας Καλλιόπης Παπαλεξοπούλου, «ψυχής» της τελευταίας, καθοριστικής, εξέγερσης κατά του Όθωνα. Στο ιταμό τελεσίγραφο του Βαυαρού συνταγματάρχη Χαν ότι θα έκανε στάχτη με κανονιές το σπίτι της αν δεν παρέδιδε τους αγωνιστές που είχαν καταφύγει σε αυτό, απάντησε με ένα λιτό σημείωμα: «Η κυρία Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου γνωρίζει εις τον αξιότιμον συνταγματάρχην ότι δεν φοβείται ει μη μόνον τους ποντικούς!». (Βλ. το βιβλίο της Κούλας Ξηραδάκη «Η γυναίκα που γκρέμισε τον θρόνο του Όθωνα»). Ξέσπασε, τότε, τέτοιο ομαδικό γέλιο μέσα στο Ναύπλιο, καθώς η απάντησή της έγινε αστραπιαία σε όλους γνωστή, που ο Βαυαρός, ντροπιασμένος, πήρε τα κανόνια του και ανεχώρησε!
Επίσης, τα ονόματα της Γυφτογιάνναινας και της Σάνας, από τις ελάχιστες που επέζησαν πολεμώντας με το σπαθί στο χέρι στη Έξοδο του Μεσολογγίου. Η πρώτη, πεθαίνοντας πολλά χρόνια αργότερα, έδωσε εντολή στις «τσούπρες» της να τη θάψουν με την καλή της φορεσιά, που θα έβρισκαν στον πάτο του σεντουκιού της. Άνοιξαν το σεντούκι και βρήκαν τα ανδρικά ρούχα που φορούσε στην έξοδο!
Η δεύτερη ήταν η Ελληνίδα «ψυχοκόρη» του Ελβετού φιλέλληνα Μάγιερ, που τον έσφαξαν μπροστά στα μάτια της, μαζί με όλη τη φαμίλια του. Εκείνη, έκτοτε, φύλαγε και φορούσε πάντα με καμάρι, σε όλη της τη ζωή, στις δημόσιες εμφανίσεις της, τα ματωμένα ανδρικά ρούχα της Εξόδου.
Παραπέμπω, τέλος, στη σπουδαία και τολμηρή μελέτη της Δέσποινας Μαζαράκη, που φωτίζει την οικτρή, από κάθε άποψη, κατάσταση και την αισχρή εκμετάλλευση των φτωχών Ελληνίδων στις παραμονές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. (Περιοδικό «Αιών», τεύχος Ιανουαρίου 1940). Κάτι που δεν τις εμπόδισε να μπουν στην πρώτη γραμμή του αγώνα για ένα καλύτερο μέλλον.
Η παράσταση, με θαυμαστούς ρυθμούς, σε ύφος μπαλάντας, χωρίς καμία διάθεση διδακτισμού, μεταδίδει ένα επικό ρίγος και μια σφαιρική, ολική, αίσθηση της Ιστορίας, εμψυχωμένη από πέντε ισάξιες πρωταγωνίστριες που «τα δίνουν όλα». (Νικολίνα Καραθύμιου, Κατερίνα Μπιλάλη, Λυγερή Ταμπακοπούλου, Γιώτα Τσιότσκα, Άντρη Χατζηχριστοδούλου),με αποκορύφωμα τη συγκλονιστική, ζωντανή μαρτυρία - κατάθεση της Κατίνας Σηφακάκη. Χωρίς άλλα, περιττά λόγια, δείτε την.
Τα ωραία σκηνικά - κοστούμια (Μάρθα Φωκά), η λιτή μουσική (Κώστας Νικολόπουλος), οι απέριττοι φωτισμοί (Παναγιώτης Λαμπής), τα άρτια τρέιλερ (Αλέκος Κυράνης), τα video (Κυριάκος Πανόπουλος) κοσμούν την παράσταση.
