Του Βασίλη Μουλόπουλου
Δεν είναι τυχαίο. ότι η ιστορική και η πολιτική μνήμη δέχονται σήμερα μια άγρια επίθεση. Και δεν μιλάω για την ευνόητη επίθεση των ναζιστών της Χρυσής Αυγής εναντίον της αντιδικτατορικής αντίστασης, της εξέγερσης του Πολυτεχνείου ή της Μεταπολίτευσης. Αλλά για ένα κλίμα υπόσκαψης και συσκότισης των πάντων που περνάει μέσα από τα μνημονιακά μίντια και πολύ συχνά από τον λόγο των πολιτικών εκείνων οι οποίοι θεμελίωσαν την άνοδό τους στην αξιοποίηση της συναισθηματικής πανούκλας περί ηρώων, αγώνων, θυμάτων κ.λπ. στις περιόδους αυτές.
Η ουσία αυτής της επίθεσης είναι, είτε όλοι οι δράστες το κατανοούν είτε όχι, προφανής. Αποτελεί μέρος του νεοφιλελεύθερου Δόγματος του Σοκ και, όπως κάθε ηλεκτροσόκ, επιζητεί να καταστήσει τον ασθενή είτε τον ανακρινόμενο φυτό, ανίκανο να αντιδράσει.
Αυτός είναι πιστεύω και ο λόγος που τον τελευταίο καιρό βλέπουν το φως μια σειρά από έργα που ανατρέχουν στην προσωπική συλλογική μας μνήμη και πρωτίστως στην πολιτική. Και όταν γίνεται λόγος για ιστορική μνήμη ο νους μας ας μην πηγαίνει υποχρεωτικά στον Θεμιστοκλή, τον Παλαιολόγο, τον Κολοκοτρώνη ή έστω στον Άρη.
Η ιστορική μνήμη αφορά το χθες ή μάλλον το σήμερα. Είναι γραμμένη στο σώμα μας ακόμα και όταν το σώμα και το μυαλό μας την αγνοούν ή την «απωθούν». Είναι αυτό που ζήσαμε πριν από είκοσι, δέκα χρόνια, πριν είκοσι λεπτά. Και που χρειάζεται να το θυμηθούμε, να το καταλάβουμε ιδίως σε ώρες σαν τις σημερινές, όταν τα πράγματα, τα πολιτικά, τα οικονομικά, είναι ζόρικα και η πράξη αναγκαία.
Το βιβλίο της Πέπης Ρηγοπούλου «Θάλαμος ανανήψεως. Μικρά Ασία, Πολυτεχνείο, Κύπρος, Μνημόνια» μας λέει κάτι περισσότερο. Δείχνει μέσα από τη γραφή του ότι η Ιστορία και η Μνήμη δεν χρειάζεται να γράφονται πάντοτε με κεφαλαίο. Ότι όσα λέγονται γι' αυτές είναι πιο πειστικά όταν ξεκινούν από τις μικρές, «ασήμαντες» ιστορίες όσων δεν φτάνουν ποτέ στη δημοσιότητα και -για να χρησιμοποιήσω μια σύγχρονη διατύπωση- δεν θα γίνουν ποτέ «αναγνωρίσιμοι».
Τα πρόσωπα που περνούν από τις σελίδες της Ρηγοπούλου είναι σε μόνιμη περίπου βάση οι αγνοούμενοι. Αιχμάλωτοι που δεν γύρισαν ποτέ από τη Μικρά Ασία, νεκροί του Πολυτεχνείου που δεν καταγράφηκαν πουθενά, άνθρωποι που αρνήθηκαν να γίνουν «επώνυμοι» με την έννοια του λάιφ στάιλ και της γκλαμουριάς, αγνοούμενοι της εισβολής στην Κύπρο, αυτόχειρες των Μνημονίων που οι ίδιες οι οικογένειες φοβήθηκαν ή ντράπηκαν να πουν τα ονόματά τους. «Μικροί» άνθρωποι, που φωτίζουν αλλιώς τα γεγονότα που συνηθίσαμε να αποκαλούμε "μεγάλα".
Πλοηγός στη διαδρομή αυτή είναι το βίωμα. Η εγγραφή της μνήμης στην ψυχή, στο μυαλό, στο σώμα. Η συγγραφέας νιώθει συνεχώς την ανάγκη να επαληθεύσει τα γεγονότα μέσα από τη δική της προσωπική μνήμη, τη δική της εμπειρία. Όπως το δράμα του Νεβέρ και της Χιροσίμα είναι γραμμένα στα κορμιά των δύο πρωταγωνιστών στο έργο «Χιροσίμα αγάπη» μου του Αλαίν Ρενέ, έτσι και η Ρηγοπούλου ανατρέχει σε όσα με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τη σφράγισαν.
Στις παιδικές αναμνήσεις πλάι στη Μικρασιάτισσα γιαγιά, στις ώρες της εξέγερσης και της δίκης του Πολυτεχνείου, στην πορεία στα Κατεχόμενα της Κύπρου και στη σημερινή πορεία μέσα στον ζόφο των Μνημονίων. Διαδικασία ανάνηψης ενός βιβλίου / σώματος που ακολουθεί μια «οριζόντια» -σε φορείο- διαδρομή από και προς τα ατομικά και συλλογικά χειρουργεία.
Η ανάνηψη αυτή εξηγεί και τη φόρμα του έργου της, που, ενώ σέβεται και ερευνά τα γεγονότα, έχει τη δομή μυθιστορήματος. Το όλο αφήγημα δεν ακολουθεί μια ευθύγραμμη χρονική διαδρομή. Για την ακρίβεια είναι ένα φλας μπακ, από εκείνα που δεν αποτελούν συγγραφικό «κόλπο», αλλά παράγονται όταν κάτι ακραίο ξυπνά μνήμες.
Λογοτεχνικό και ταυτόχρονα ντοκουμέντο είναι το βιβλίο και για έναν άλλο λόγο: Διότι μέσα στην αφήγηση παρεμβαίνουν αυτοπροσώπως και άλλες φωνές. Ένας πατέρας / παιδί που με σπαρακτικό κλαυσίγελω αφηγείται το δράμα της Μικράς Ασίας, ένας δεκαπεντάχρονος τότε Γαβριάς που σκαρφαλώνει στα οδοφράγματα γύρω από το Πολυτεχνείο, ένας τραυματιοφορέας και ένας γιατρός που καταλήγουν να κάνουν αντιστασιακή ομάδα στο νοσοκομείο, η Κύπρια κοπέλα, που τα χρόνια μετά την εισβολή πρωταγωνίστησε στην κίνηση «Οι γυναίκες επιστρέφουν» στα Κατεχόμενα.
Προσωπική λοιπόν και συλλογική ανάνηψη. Που αρνείται τις ρητορικές της ηρωοποίησης και της θυματοποίησης. Και που συνιστά πρόταση και πρόκληση για έναν σημερινό αγώνα θεμελιωμένο στη μνήμη.
info:
Το βιβλίο της Πέπης Ρηγοπούλου "Θάλαμος Ανανήψεως. Μικρά Ασία, Πολυτεχνείο, Κύπρος, Μνημόνια" (εκδ. Ταξιδευτής) παρουσιάζεται τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου, στις 9 μ.μ. στον κινηματογράφο Τριανόν (Κοδριγκτώνος 21). Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι: Νένα Βενετσάνου, Κάτια Γέρου, Ηλίας Νικολακόπουλος, Γιώργος Σταματόπουλος και η συγγραφέας. Παρεμβάσεις θα κάνουν οι Θανάσης Κολλιτσίδας, γιατρός, και Γιάννης Συμιακάκης, απόδημος. Διαβάζει η Κάτια Γέρου. Τραγούδι Νένα Βενετσάνου και Βασιλική Καρακώστα
