Ταινία εφηβείας, δρόμου και ενηλικίωσης, ρομάντζο και περιπέτεια, με αγωνία, τρυφερότητα, χιούμορ και συγκίνηση, ιταλικά τραγούδια του '60 και μια αισιόδοξη στάση απέναντι στη ζωή, η "Xenia" του Πάνου Χ. Κούτρα διαθέτει κυρίως αγάπη και έγνοια για τον κυνηγημένο και τον ανυπεράσπιστο.
Με έντονα βιωματικά στοιχεία, παίρνει θέση σε ουσιώδη και ανοιχτά θέματα, όπως ο ρατσισμός, η ομοφυλοφιλία, η μετανάστευση. Μια ταινία υποστήριξης όσων διαβιούν στις παρυφές της ζωής και στα περιθώρια, ενώ έχουν πάψει να αποτελούν μειονότητες. Μια ταινία από έναν σκηνοθέτη που θυμώνει, διαμαρτύρεται, υποστηρίζει και υπερασπίζεται αδικημένους, αλλά σαν καλός παραμυθάς μετουσιώνει την οργή και την τρυφερότητά του σε μια ιστορία που συνομιλεί καίρια με την εποχή μας.
Γυρισμένη σε δρόμους και μεγάλες πόλεις, δάση και ποτάμια, σταθμεύει και σε ένα εγκαταλελειμμένο Ξενία, που ζωντανεύει ξανά από τους δυο κυνηγημένους ενοίκους του, δίνει τον τίτλο στην ταινία και την αφορμή για τη συζήτησή μας με τον σκηνοθέτη Πάνο Χ. Κούτρα.
Συνέντευξη στη Μάνια Ζούση
* Τι σηματοδοτεί το Ξενία;
Είναι μια περίοδος, μνήμες, μια Ελλάδα που καταστράφηκε και χάθηκε όπως η νιότη μου. Είναι και ένας μη χώρος που δεν ανήκει πουθενά. Ένας χώρος που είναι εκτός χρόνου και εκτός ιδιότητας, ο οποίος δεν λειτουργεί μέσα εκεί οι δυο ήρωες, τα δυο αδέρφια φτιάχνουν το βασίλειό τους και δυναμώνουν τη σχέση τους.
* Το σινεμά μοιάζει να ήταν από πολύ νωρίς ο καλύτερός σας φίλος.
Ναι, είναι αλήθεια. Ο κινηματογράφος υπήρξε συνοδοιπόρος μου από τα μικρά μου χρόνια.
* Αν δεν είχατε δει τόσο πολύ σινεμά, ίσως και μην γινόσασταν τόσο καλός παραμυθάς και εσείς.
Χαίρομαι που μου του λέτε. Δεν μου το λένε πολλοί αυτό, ίσως να είναι έτσι.
* Είστε όλο φαντασία, όπως λέει και στην ταινία ο ένας αδελφός στον άλλον;
Ναι, είμαι. Όπως λέει ο ένας στον άλλον: Πάντα θα φαντάζεσαι πράγματα.
* Ωστόσο η ταινία παίρνει θέση σε ουσιώδη και ανοιχτά θέματα, όπως ο ρατσισμός, η ομοφυλοφιλία, η μετανάστευση.
Μιλάω μόνο για πράγματα που ξέρω. Σαφώς και υπάρχουν πολλά θέματα μέσα σε κάθε ταινία μου, αλλά δεν θα βασιστώ σε κάτι που δεν γνωρίζω ή δεν πιστεύω.
* Αυτό είναι έντιμο.
Έντιμο όσο και πονηρό, γιατί είναι πιο εύκολο. Θέλει λιγότερη δουλειά. Για να μιλήσεις για θέματα που πραγματικά σε αγγίζουν έχει μια άλλου είδους δυσκολία.
* Σε έναν χώρο βαριάς βιομηχανίας όπως, είναι ο κινηματογράφος, δεν θα μπορούσε ένα εξειδικευμένο επιτελείο ειδικών συνεργατών, να δίνει λύσεις και να παρέχει εμπεριστατωμένο υλικό;
Στην Ελλάδα; (γελάει). Ωραίο επιχείρημα, αλλά δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα, εδώ γίνεται ακριβώς το ανάποδο!
* Συνήθως μπορείς να διηγηθείς και να παραστήσεις μια ιστορία ακριβώς επειδή έχεις ζήσει αυτή ή παρόμοια ιστορία. Το βίωμα στην τέχνη είναι η γλώσσα που δεν λανθάνει;
Σε κάθε τέχνη δανείζεσαι προσωπικά στοιχεία για να μπορέσεις να διεκπεραιώσεις την ιστορία που λες, τον πίνακα που ζωγραφίζεις, τη μουσική που γράφεις. Σε αυτήν την ταινία ουσιαστικά ήθελα να μιλήσω για την εφηβεία. Ήταν η στιγμή να το κάνω πριν την ξεχάσω ολότελα, γιατί μεγαλώνουμε και ξεχνάμε. Επίσης ήθελα να μιλήσω πολύ για τη φιλία και την αδελφική αγάπη. Αλλά και την αγάπη μεταξύ δυο αγοριών. Αλλά κυρίως ήθελα να μιλήσω για το μεταναστευτικό πρόβλημα που με αγγίζει και με απασχολεί πάρα πολύ, καθώς είναι τεράστιο, έχει πολλές εκφάνσεις. Διάλεξα τα παιδιά δεύτερης γενιάς. Κάτι που είναι σαφώς λιγότερο δραματικό από το Φαρμακονήσι και τη Λαμπεντούζα. Αλλά για μένα είναι η μεγάλη τραγωδία του αιώνα μας. Υπάρχει, θα υπάρχει και θα διογκώνεται.
* Το έχετε αισθανθεί, το έχετε βιώσει ζώντας αρκετά και στο εξωτερικό;
Ναι, με πολλαπλούς τρόπους, όπως κάθε Έλληνας. Η οικογένεια της μητέρας μου ήρθε από τον Πόντο το '22, σε δύσκολες συνθήκες. Υπάρχουν πολύ άγριες και σκληρές μνήμες στην οικογένεια, η εχθρότητα από τους γηγενείς και πολλά ακόμα. Ο πατέρας μου ήταν από τους Έλληνες της Αιγύπτου, ο οποίος δεν έζησε εκεί που γεννήθηκε. Εγώ έχω ζήσει πολύ στο εξωτερικό, αλλά ως εμιγκρές λουξ, όπως λέω. Ωστόσο ξέρω τι σημαίνει να είσαι ξένος. Οι σημερινοί μετανάστες δεν είναι απλώς ξένοι, είναι οι λεπροί της εποχής μας που δεν πρέπει να υπάρχουν. Να ζουν απομονωμένοι και μακριά.
* Γιατί επικεντρώνετε στα παιδιά δεύτερης γενιάς;
Γιατί αυτή τη στιγμή υπάρχουν διακόσιες χιλιάδες παιδιά μεταναστών, που έχουν γεννηθεί εδώ, έχουν μεγαλώσει εδώ, μιλάνε ελληνικά, ονειρεύονται στα ελληνικά και έχουν τα ίδια δικαιώματα με όλους μας. Και επειδή στην Ελλάδα ισχύει το δίκαιο του αίματος και όχι το δίκαιο του εδάφους, όπως στην υπόλοιπη Ευρώπη, δεν μπορούν να έχουν ποτέ χαρτιά.
* Οι ιστορίες σας φωτίζουν ανθρώπους που διαβιούν στις παρυφές της ζωής, είναι κυνηγημένοι, απόκληροι, βασανισμένοι. Είναι όμως η πλειοψηφία για να αφορούν και τη μεγαλύτερη μερίδα ενός κοινού;
Είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας. Τα παιδιά αυτά είναι πάρα πολλά. Μεταξύ 14 και 18 ετών, όπως οι ήρωές μου, τα δυο αδέρφια. Και αυτοί οι νέοι είναι που θα κουβαλήσουν την Ελλάδα τα επόμενα χρόνια στην πλάτη τους.
* Αυτή είναι και μια συγκλονιστική σκηνή της ταινίας με τα παιδιά να τρέχουν να κρυφτούν από την αστυνομία μέσα στο δάσος. Και ο ένας αδελφός, ο μεγαλύτερος, κουβαλά τον μικρότερο στην πλάτη του.
Δύσκολη σκηνή, επέμενα πολύ γι' αυτήν. Πήρε πάρα πολύ χρόνο και κόπο. Και γι' αυτό έχει μια συμβολική σημασία.
* Μια συμβολική σημασία γι' αυτή τη γενιά των εφήβων που πρέπει να πάρει την Ελλάδα στους ώμους της για να τη βγάλει από την κρίση;
Ναι, πιστεύω ότι αυτή η γενιά θα πάρει την Ελλάδα στους ώμους της. Και είναι τρομερό γιατί μοιάζει να αυτοπυροβολούμαστε, καθώς δεν τους δίνουμε το λιγότερο που μπορούμε, δηλαδή ιθαγένεια. Σε όλες τις χώρες αυτή η δεύτερη γενιά μεταναστών ήταν που εκτόξευσε τα πράγματα. Αυτά τα δυο παιδιά έπαιζαν στην ταινία, δούλευαν παράλληλα και πήγαιναν και σε σχολή θεάτρου. Ήταν μεγάλη περιπέτεια, πήρε πέντε χρόνια από τη ζωή μου.
* Δεν είναι πολύ μεγάλο το διάστημα;
Έτσι είναι όλες μου οι ταινίες, ο τρόπος που δουλεύω, αλλά και ο τρόπος που γίνονται οι ταινίες στην Ελλάδα. Παίρνουν χρόνο, πρόκειται λίγο για χειρωνακτική υπόθεση.
* Είναι απαραίτητα κακό κάτι τέτοιο;
Όχι, δεν είναι. Αλλά αυτή τη στιγμή το ελληνικό σινεμά έχει μια πολύ μεγάλη δυναμική και δεν στηρίζεται. Είναι κρίμα και δεν κοστίζει και πολύ. Είναι σπουδαίο όταν πηγαίνεις σε ένα διεθνές φεστιβάλ και ανάμεσα στις μεγάλες χώρες με την κινηματογραφική παράδοση είναι και η Ελλάδα. Πρόκειται για μεγάλη υπόθεση, την οποία δεν ξέρω αν έχουμε συνειδητοποιήσει.
* Πιστεύετε ότι έχουν συνειδητοποιήσει οι πολιτικοί αυτή τη δυναμική, αφού συνεχίζουν να παρέχουν στον πολιτισμό μόλις το 2% του εθνικού προϋπολογισμού;
Η απαξίωση φαίνεται πάντα από ποιους βάζουν υπουργούς Πολιτισμού. Ο ένας πιο άσχετος από τον άλλο. Ο πολιτισμός ήταν πάντα για τους πολιτικούς κάτι επιπόλαιο και επιφανειακό. Ακόμα και ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός χρησιμοποιείται για δημαγωγικούς λόγους, όπως τώρα η υπόθεση της Αμφίπολης.
Η ιστορία της "Xenia" από τις 2 Οκτωβρίου στους κινηματογράφους
Μετά τον θάνατο της μητέρας τους, δύο αδέλφια, ο 16χρονος Ντάνυ και ο 18χρονος Οδυσσέας, ταξιδεύουν από τη μια άκρη της Ελλάδας στην άλλη για να εντοπίσουν τον πατέρα τους, που τους εγκατέλειψε πριν από χρόνια. Σκοπός τους να εξασφαλίσουν την ελληνική ιθαγένεια, αλλά και τη συμμετοχή του ταλαντούχου Οδυσσέα σε έναν διαγωνισμό τραγουδιού. Στην πορεία, θα αντιμετωπίσουν εχθρούς και φίλους, θα κυνηγήσουν μια καλύτερη ζωή και θα ενηλικιωθούν χωρίς ποτέ να παραιτηθούν από το δικαίωμα να ονειρεύονται.
