Τρία ζητήματα πρέπει να περιέχει η αριστερή ανάλυση απέναντι στις διεθνείς εξελίξεις, σύμφωνα με τον Κώστα Καρπόζηλο. Το πρώτο αφορά το κοινωνικό μέτωπο, το δεύτερο αν πιστεύουμε ότι απειλεί τις ζωές μας το «τι είδους πολιτικές επιλογές του κατεπείγοντος απαιτεί η συνειδητοποίηση» και το τρίτο «ποια τα περιθώρια δράσης και το περιεχόμενο μιας αριστερής κυβερνητικής πολιτικής στις σημερινές διεθνείς συνθήκες». Μιλώντας στην ΑΥΓΗ για την κρίση στην Αριστερά, ο ιστορικός επισημαίνει ότι βρίσκεται «σε πιο βαθιά κρίση εκεί που αναμετρήθηκε με την ευθύνη της διακυβέρνησης» και ότι η Αριστερά αδυνατεί να ονοματίσει «την επιθυμία της» και αναλώνεται σε γενικά συνθήματα. Ενώ ως προς το προσφυγικό, η Αριστερά πρέπει να μπει στην ιδεολογική και πολιτική σύγκρουση όχι με «έναν αφηρημένο ανθρωπισμό» ούτε φυσικά με «ενοχή», αλλά να προτάξει έναν ηθικό ρεαλισμό.
Η εισβολή των ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν, η κατάλυση του Διεθνούς Δικαίου, οι απειλές του Τραμπ για επεμβάσεις σε ανεξάρτητα κράτη δημιουργούν μια νέα παγκόσμια συνθήκη. Βρισκόμαστε μπροστά στην εγκαθίδρυση μιας παγκόσμιας απολυταρχίας και ενός καθεστώτος τρόμου σε όποιο κράτος διαφωνεί ή στέκεται εμπόδιο στα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα των ΗΠΑ;
Παγκόσμια απολυταρχία όχι, αν αναλογιστούμε ότι η επιθετικότητα των ΗΠΑ σχετίζεται -μεταξύ άλλων- με την ανασφάλεια που προκαλεί ο ανταγωνισμός με άλλους ισχυρούς πόλους, με πιο προφανές το παράδειγμα της Κίνας. Την ίδια στιγμή, όμως, οι επιλογές του Προέδρου Τραμπ επισφραγίζουν την εγκαθίδρυση μιας συνθήκης όπου ο πολιτικός αυταρχισμός αντιμετωπίζει τους κανόνες ως «βαρίδια». Ο στόχος του είναι οι δυναμικές του εκδημοκρατισμού στο εσωτερικό των κοινωνιών και το Διεθνές Δίκαιο, με όλα του τα στραβά, έθεταν όρια στο δίκιο του ισχυρού.
Νομίζω ότι μια αριστερή ανάλυση των εξελίξεων απαιτεί την αναμέτρηση με τρία ζητήματα. Πρώτον, το κοινωνικό μέτωπο - σε ποιον βαθμό, δηλαδή, ο πόλεμος είναι ένα είδος απάντησης στην εγγενή αδυναμία του πολιτικού αυταρχισμού να προσφέρει αυτό που υποσχέθηκε: «καλύτερες μέρες». Δεύτερον, την απάντηση στο αν όντως πιστεύουμε ότι απειλεί τις ζωές μας -όχι ρητορικά, κυριολεκτικά- και αν ναι, τι είδους πολιτικές επιλογές του κατεπείγοντος απαιτεί η συνειδητοποίηση αυτή. Τρίτον -και πιο δύσκολο-, ποια τα περιθώρια δράσης και το περιεχόμενο μιας αριστερής κυβερνητικής πολιτικής στις σημερινές διεθνείς συνθήκες.
Πώς εξηγείτε την κρίση που περνάει η Αριστερά στη χώρα μας εξαιτίας της πολυδιάσπασης, αλλά και σε διεθνές επίπεδο;
Η πολυδιάσπαση είναι σύμπτωμα της κρίσης. Και η κρίση στον πυρήνα της έχει να κάνει με ένα απλό ερώτημα: τι κάνει η Αριστερά για τις ζωές μας; Δεν είναι συμπτωματικό ότι η Αριστερά βρίσκεται σε πιο βαθιά κρίση εκεί που αναμετρήθηκε με την ευθύνη της διακυβέρνησης - είτε μόνη της είτε σε συμμαχικά σχήματα. Ταυτόχρονα, η Αριστερά αδυνατεί να ονοματίσει -δανείζομαι εδώ μια φράση του Μαρκ Φίσερ- «την επιθυμία της». Η Δεξιά και η Ακροδεξιά το έχουν καταφέρει αυτό. Εμείς περιοριζόμαστε σε γενικά συνθήματα περί «δικαιοσύνης» από τα οποία λείπουν οι κοινωνικές αναφορές και κυρίως η αίσθηση ότι ξέρουμε για ποιο πράγμα μιλάμε.
Θα το πω με ένα παράδειγμα. Μπορεί να υπάρξει κοινωνική δικαιοσύνη δίχως φορολόγηση του πλούτου; Εύκολα θα πούμε ότι όχι. Δεν μπορεί να υπάρξει. Ωραία. Ποιος πολιτικός φορέας στη χώρα μας -για να μείνω εδώ- προσδιορίζει ποιος είναι αυτός ο πλούτος, κατονομάζει τους φορείς του πλούτου, τεκμηριώνει τι φόρο θα τους επιβάλλει, εξηγεί πώς θα συγκρουστεί με τις μιντιακές και επιχειρηματικές τους δραστηριότητες και, τέλος, περιγράφει πώς θα μπορούσε να βελτιωθεί η ζωή μας μέσα από αυτήν την πολιτική;
Κύριε Καρπόζηλε, το βιβλίο σας «Ελληνικός Κομμουνισμός, μια Διεθνική Ιστορία (1912-1974)» έλαβε το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το 2025, την ώρα που η Δεξιά επιχειρεί να πείσει ότι είναι μια ιστορία ξεπερασμένη. Πώς το σχολιάζετε;
Τα όσα είδαμε πρόσφατα με τις φωτογραφίες από την Καισαριανή μάς υπενθυμίζουν ότι η Ιστορία, το παρελθόν, είναι ένας κατεξοχήν χώρος ανάπτυξης των σύγχρονων ιδεολογικών και πολιτισμικών πολέμων. Ας σκεφτούμε εδώ τι συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες γύρω από το θέμα της αποικιοκρατίας και της δουλείας. Στην ελληνική περίπτωση, η σύγκρουση αφορά το φορτίο που έχει κληροδοτήσει ο 20ός αιώνας γύρω από τη συμπερίληψη ή τον αποκλεισμό του κομμουνιστικού κινήματος από το σώμα του έθνους. Το ερώτημα αυτό, με τη σειρά του, διακλαδώνεται με όλα εκείνα τα ζητήματα που συγκροτούν ένα διαιρετικό παρελθόν: τη νομιμότητα ή μη της καταστολής και των αυταρχικών πολιτικών, τον ιδεολογικό χαρακτήρα του κράτους μέχρι το 1974, τη σχέση της Αριστεράς με το «έθνος».
Το βιβλίο μου βασίζεται σε ένα ερμηνευτικό σχήμα: ότι η ιστορία του ελληνικού κομμουνισμού του 20ού αιώνα -αλλά και του αντικομμουνισμού- περιλαμβάνει μια διαρκή ένταση γύρω από τα όρια του «έθνους». Κυριολεκτική, και για αυτό επιμένω στην «κίνηση» των κομμουνιστών πέρα από τα εθνικά σύνορα, αλλά και μεταφορική. Είναι αμήχανο να σχολιάζω τη βράβευσή του. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι ίσως τέτοιες στιγμές μάς θυμίζουν τη δυνατότητα να διευρύνουμε τον «χώρο» μέσα από τη δουλειά μας. Και αυτό, προφανώς, δεν αφορά μόνο το πεδίο της συγγραφής ενός βιβλίου.
Ενδέχεται να είμαστε μπροστά στο μεγαλύτερο κύμα προσφύγων των τελευταίων δεκαετιών. Αντί να γίνει πιο ορατό το εμφανές ότι οι άνθρωποι μεταναστεύουν εξαιτίας των πολέμων ή της φτώχειας, βλέπουμε την Ε.Ε. και τη χώρα μας να ετοιμάζονται για περαιτέρω σκλήρυνση της αντιμεταναστευτικής του ατζέντας. Ποια είναι η άποψή σας;
Ότι απέναντι στον ηθικό πανικό της Δεξιάς η Αριστερά πρέπει να προτάξει τον ηθικό ρεαλισμό. Η κίνηση των ανθρώπων δεν θα σταματήσει, ο πόλεμος και η εκμετάλλευση δημιουργούν προσφυγικά κύματα και η ανανέωση της «Δύσης» περνάει και μέσα από τη μετανάστευση. Αυτή η ιδεολογική και πολιτική σύγκρουση δεν μπορεί να περιορίζεται σε έναν αφηρημένο ανθρωπισμό, ούτε φυσικά μπορεί να δοθεί αν εσωτερικεύσουμε την «ενοχή» ότι αυτό που λέμε είναι παράλογο.
Θα σας πω ένα παράδειγμα που μου έκανε εντύπωση. Φέρνει η Δεξιά την πρότασή της για τους απόδημους και το πώς θα ψηφίζουν. Οk. Καλό, κακό - εντέλει αδιάφορο. Η Αριστερά δεν αντέστρεψε τη συζήτηση στο πώς θα αποκτήσουν το δικαίωμα να ψηφίζουν -δηλαδή να γίνουν Έλληνες πολίτες- οι δεκάδες χιλιάδες μετανάστες που ζουν εδώ και χρόνια, σε νόμιμο καθεστώς, στη χώρα μας. Κάπου εκεί βλέπω εγώ έναν τρόπο απάντησης στην αντιμεταναστευτική ατζέντα. Στη διαρκή υπονόμευσή της με μια εναλλακτική, χειροπιαστή ατζέντα που προκύπτει από τις κοινωνικές πραγματικότητες που μας περιβάλλουν.
