Το γκριζάρισμα του Αιγαίου δεν έγινε λόγω των Ιμίων. Προηγήθηκαν και ακολούθησαν γεγονότα τα οποία έδωσαν πάτημα στην Τουρκία να ισχυρίζεται ότι στο Αιγαίο υπάρχουν περιοχές αδιευκρίνιστης κυριαρχίας ή ότι δεν μπορεί να γίνεται καμία πράξη αν δεν δώσει τη συγκατάθεσή της και η ίδια. Τα Ίμια όμως είναι ένα παράδειγμα στο πεδίο όπου αποτυπώνονται οι ισχυρισμοί της Τουρκίας.
Τον Μάρτιο του 1987 υπήρξε επίσης μια θερμή ελληνοτουρκική κρίση. Η διορατικότητα και η ικανότητα διαχείρισης κρίσεων του Ανδρέα Παπανδρέου πρόλαβε τα χειρότερα και εμφάνισε μια ελληνική νίκη μετά από ένα επεισόδιο με κινήσεις στρατιωτικού χαρακτήρα. Ο Α. Παπανδρέου έκανε πρώτος τις κινήσεις του ώστε οι Τούρκοι να αναδιπλωθούν.
Το 1996 ήταν οι Τούρκοι που έκαναν πρώτοι κίνηση υποχρεώνοντας την Αθήνα σε αναδίπλωση. Ακόμα χειρότερα, την υποχρέωσαν σε συμφωνία μέσω τρίτου (ΗΠΑ). Η συμφωνία έλεγε ότι στα Ίμια δεν θα υπάρξουν ποτέ ξανά πλοία, σημαίες ή πρόβατα. Και δεν θα επιστρέψουν ποτέ. Κάτι που ισχύει έως σήμερα. Κανένας Έλληνας ή Τούρκος έκτοτε δεν έχει πατήσει στα δυο μικρά βραχάκια.
Και στις δύο περιπτώσεις (1987 και 1996) όλα ξεκίνησαν από ελληνικές κινήσεις. Εξορύξεις πέρα των 6 ν.μ. στη Θάσο (1987) και οικονομική δραστηριότητα σε βραχονησίδες και νησίδες (1995). Και στις δύο περιπτώσεις δεν είχε προβλεφθεί το επόμενο βήμα μετά την τουρκική κίνηση που έπρεπε να είναι αναμενόμενη.
Και στις δύο περιπτώσεις μετά την κρίση ακολούθησε διάλογος Ελλάδας-Τουρκίας. Θετικός για πολλά θέματα το 1988 στο Νταβός, αρνητικός το 1997 στη Μαδρίτη.
Από τη Βέρνη του 1976, στη Μαδρίτη του 1997
Το κλειδί σε όλες τις περιπτώσεις είναι τα όσα συμφωνήθηκαν το 1976 στη Βέρνη. Υπεγράφη από την κυβέρνηση Κ. Καραμανλή «Πρακτικόν επί της ακολουθητέας διαδικασίας διά την οριοθέτησιν της υφαλοκρηπίδας μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας». Στο κείμενο χρησιμοποιείται ο όρος «υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου». Η Τουρκία θεωρεί ότι στον συγκεκριμένο όρο περιλαμβάνεται ολόκληρη η υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, πέραν των χωρικών υδάτων.
Στην παράγραφο 6 του Πρακτικού αναφέρεται η αποχή από κάθε πρωτοβουλία ή πράξη σχετική προς την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου «η οποία θα μπορούσε να παρενοχλήσει τη διαπραγμάτευση».
Η Ελλάδα αμφισβήτησε μετά το 1982 την ισχύ του Πρακτικού, αφού το Δίκαιο της Θάλασσας άλλαξε με τη Συνθήκη του Montego Bay. Η Τουρκία, φυσικά, όχι. Γι’ αυτό και αντιδρά σε όποια κίνηση (εξορύξεις, οικονομική δράση σε βραχονησίδες, πόντιση καλωδίων κ.ά.).
Μετά το 1996 συμφωνήθηκε κάτι επιπλέον επιβαρυντικό.
Στην περίφημη ανακοίνωση της Μαδρίτης μετά τη συνάντηση Σημίτη-Ντεμιρέλ (8 Ιουλίου 1997) αναφέρονται μεταξύ άλλων:
- Σεβασμός στα νόμιμα, ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα της κάθε χώρας στο Αιγαίο τα οποία έχουν μεγάλη σημασία για την ασφάλεια και την εθνική κυριαρχία τους.
- Δέσμευση αποφυγής μονομερών ενεργειών στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και της επιθυμίας ώστε να αποτραπούν συγκρούσεις οφειλόμενες σε παρεξήγηση.
Είναι αυτή η ανακοίνωση που επανέφερε το πνεύμα του Πρακτικού της Βέρνης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά τα Ίμια.
Τα Ίμια δημιούργησαν μια ψυχολογική ήττα, την ώρα μάλιστα που χάθηκαν και τρία στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού. Δεν είναι η βασική αιτία των επιχειρημάτων της Άγκυρας.
Συμπεράσματα από την κρίση στα Ίμια διά χειρός Γεράσιμου Αρσένη
Έχουν ιδιαίτερη αξία κάποια συμπεράσματα του τότε υπουργού Άμυνας Γεράσιμου Αρσένη μετά την κρίση των Ιμίων. Συμπεράσματα που αναδεικνύουν και το ευρύτερο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων και τα οποία μας έχουν δοθεί από τον ίδιο και τους συνεργάτες του.
1) Παρά τα όσα λέγονται, το επεισόδιο των Ιμίων δεν επηρέασε ζητήματα εθνικής ανεξαρτησίας. Το θέμα των «γκρίζων ζωνών» είχε τεθεί πολύ πιο πριν. Από το 1991 αμφισβητούσαν -και εξακολουθούν να αμφισβητούν- την κυριαρχία μας σε ορισμένες νησίδες και βραχονησίδες. Η επαναφορά του status quo ante στην περίπτωση των Ιμίων δεν αλλοιώνει τον χαρακτήρα ούτε της δικής μας θέσης που είναι η επιμονή στην κυριαρχία μας, ούτε βέβαια την τουρκική απαίτηση να τις θεωρεί δικές της. Η υποχώρηση σε θέματα εθνικής κυριαρχίας έγινε αργότερα, όχι ως αποτέλεσμα του επεισοδίου των Ιμίων, αλλά ως συνέπεια της πολιτικής που ακολουθήθηκε μετά το 1996, της επίσκεψης του πρωθυπουργού στην Ουάσιγκτον τον Μάιο του 1996 και, τέλος, του Πρωτοκόλλου της Μαδρίτης τον Ιούλιο του 1997, με την οποία δεχτήκαμε την ύπαρξη ζωτικών συμφερόντων της Τουρκίας στο Αιγαίο.
2) Ο χειρισμός των κρίσεων είναι ιδιαίτερα λεπτός όταν η κυβέρνηση βρίσκεται σε μια μεταβατική περίοδο, έχει χαλαρή εσωτερική συνοχή και δεν συλλειτουργούν τα βασικά κέντρα αποφάσεων που αφορούν τον πρωθυπουργό, τον υπουργό Εθνικής Άμυνας και το υπουργείο Εξωτερικών. Βασικό μου συμπέρασμα είναι ότι η τριανδρία των τριών αυτών κέντρων αποφάσεων θα πρέπει να λειτουργεί σε ένα κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και αλληλεγγύης. Θα πρέπει, επίσης, να υπάρχει ένα ευέλικτο συλλογικό κυβερνητικό όργανο, στο οποίο θα αναφέρονται όλες οι πτυχές μιας αναδυόμενης κρίσης, της στρατιωτικής, της διπλωματικής και της πολιτικής.
3) Επειδή καμία μονοκομματική κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να σηκώσει από μόνη της το βάρος μιας στρατιωτικής σύρραξης ή μιας αναδίπλωσης σε βάρος των εθνικών μας ζητημάτων, είναι απαραίτητο, σε περιπτώσεις κρίσεων, βασικές αποφάσεις που αφορούν θέματα εθνικής ασφάλειας και ανεξαρτησίας να τίθενται και να συζητούνται σε συμβούλιο αρχηγών κομμάτων υπό την προεδρία του Προέδρου της Δημοκρατίας.
4) Η θεωρία της εμπλοκής περιορισμένης κλίμακας αποδεικνύεται χίμαιρα. Η φύση των συνόρων μας, κυρίως στο Αιγαίο με τις διάσπαρτες νήσους και νησίδες, καθιστά αδύνατη την έγκαιρη παρεμπόδιση εχθρικής ενέργειας περιορισμένης κλίμακας, αν ο αντίπαλος το θελήσει. Έτσι, αιφνίδια κατάληψη βραχονησίδας ή ένα μεθοριακό επεισόδιο δεν μπορεί από τη φύση τους να περιοριστούν σε κλίμακα, σε έκταση, με μια συμμετρική ανταπόδοση. Αντίθετα, η αναβαθμισμένη άμυνα μαζί με το πολιτικό μήνυμα ότι αν η πολιτική διευθέτηση θεμάτων δεν είναι εφικτή, το έθνος είναι έτοιμο να υπερασπιστεί και στρατιωτικά τα δικαιώματά του, αυξάνει την πιθανότητα επίτευξης ικανοποιητικών πολιτικών λύσεων.
5) Η προσφυγή στον διεθνή παράγοντα για διαμεσολάβηση και επίλυση εκκολαπτόμενης κρίσης μπορεί τελικά να αποβεί εις βάρος μας εάν σε αυτές τις επαφές δεν μεταφέρουμε την άποψη ότι επιζητώντας μια αποδεκτή πολιτική λύση, δεν είμαστε διατεθειμένοι να αποδεχτούμε την όποια πολιτική λύση.
6) Είναι σαφές ότι το αδύνατο σημείο του επεισοδίου των Ιμίων είναι ότι άνοιξε ένα κεφάλαιο συζητήσεων για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις με έντονη παρεμβατική παρουσία των ΗΠΑ. Φαντάζομαι ότι ο κ. Σημίτης πίστευε ότι μετά την αποκλιμάκωση της κρίσης θα κερδίζαμε την υπόθεση των Ιμίων στα διεθνή δικαστήρια. Όμως η υπόθεση δεν πήγε στα δικαστήρια, αλλά το θέμα των ελληνο-τουρκικών σχέσεων και τα θέματα του Αιγαίου διαμορφώθηκαν σιγά-σιγά από το Ανακοινωθέν της Μαδρίτης και τη «Διακήρυξη του Ελσίνκι» και μετά.
Διαβάστε στο avgi.gr: Τα γεγονότα στα Ίμια διά χειρός Γεράσιμου Αρσένη:
