Χωρίς καμία αλλαγή στις ρυθμίσεις οι οποίες έχουν ξεσηκώσει κατακραυγή εντός και εκτός Ελλάδας εισάγεται σήμερα, Τρίτη 27.1.26, στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής, το σχέδιο νόμου του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου υπό τον τίτλο: «Προώθηση πολιτικών νόμιμης μετανάστευσης, ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1233 […] τροποποιήσεις του Κώδικα Μετανάστευσης και άλλες διατάξεις» (αναμένεται να ψηφιστεί την επόμενη εβδομάδα στην Ολομέλεια).
Στην προσπάθεια της να επανασυνδεθεί με εκλογικά ακροατήρια που έχουν στραφεί προς τα (ακρο)δεξιά της, η κυβέρνηση έχει αναθέσει στον Θ. Πλεύρη να υπερπροβάλλει την αυστηροποίηση της της μεταναστευτικής πολιτικής, ενώ παράλληλα επιχειρεί να ισορροπήσει με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και τη συμμόρφωση προς το ενωσιακό δίκαιο.
Το σχέδιο νόμου εισάγεται με φόντο τις πρόσφατες αυξημένες αφίξεις μεταναστών σε νέες οδούς (λ.χ. στην Κρήτη μέσω Λιβύης), γεγονός που επικαλέστηκε το Υπουργείο ως αιτία αναμόρφωσης των πολιτικών επαναπροωθήσεων/επιστροφών. Αλλά και μετά από μια περίοδο έντονης κριτικής από διεθνείς οργανισμούς και την κοινωνία των πολιτών προς την κυβέρνηση Μητσοτάκη για απάνθρωπες πρακτικές (όπως τα παράνομα και δολοφονικά pushbacks).
Στοχοποιεί ωμά την ανθρωπιστική δράση
Συγκεκριμένα, το εν λόγω σχέδιο νόμου περιλαμβάνει διατάξεις που εγκληματοποιούν σε υπέρμετρο βαθμό την εμπλοκή μελών ΜΚΟ σε μεταναστευτικές/προσφυγικές υποθέσεις. Οι ρυθμίσεις αυτές έχουν ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Ενδεικτικά, 56 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών κατήγγειλαν ότι «με τις προτεινόμενες αλλαγές στα άρθρα 24 και 25 του Κώδικα Μετανάστευσης, το να είσαι εργαζόμενος/η σε οργάνωση εγγεγραμμένη στο Μητρώο ΜΚΟ καθίσταται ποινικά κολάσιμο» και ζήτησαν την άμεση απόσυρσή τους.
Για «ποινικοποίηση της αλληλεγγύης» έχει κάνει λόγο σε δήλωσή του και ο Τομεάρχης Μετανάστευσης και Ασύλου της Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Γιώργος Ψυχογιός, σημειώνοντας ότι «οι διατάξεις των άρθρων 24 και 25 εγείρουν ζητήματα κράτους δικαίου που εκθέτουν τη χώρα, παραβιάζουν θεμελιώδη δικαιώματα και προσβάλλουν τον ελληνικό λαό».
Με στροφή στον αυταρχισμό που θα ζήλευε και ο Ντόναλντ Τραμπ, η κυβέρνηση στοχοποιεί ευθέως τις ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στο προσφυγικό. Με τα άρθρα 15 και 16, μετατρέπει την ιδιότητα του μέλους ανθρωπιστικής οργάνωσης σε επιβαρυντική περίσταση από μόνη της, αναβαθμίζοντας πλημμελήματα σε κακουργήματα με ποινές έως και 10 ή 25 χρόνια κάθειρξης. Δεν τιμωρείται πια η πράξη, αλλά το «ποιος είσαι».
Εθελοντές, διασώστες και εργαζόμενοι σε ΜΚΟ εξομοιώνονται αυθαίρετα με επαγγελματίες διακινητές, χωρίς καμία πρόβλεψη ανθρωπιστικής εξαίρεσης, σε κατάφωρη σύγκρουση με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο. Η απλή παροχή στέγης, μεταφοράς ή βοήθειας σε αιτούντες άσυλο μπορεί να οδηγήσει σε δεκαετίες φυλακής – ειδικά αν ο κατηγορούμενος είναι μέλος ΜΚΟ.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η πρόβλεψη συλλογικής τιμωρίας: με την απλή άσκηση δίωξης κατά ενός μέλους, ολόκληρη η οργάνωση διαγράφεται από το Μητρώο του υπουργείου, χάνει τη δυνατότητα δράσης, πρόσβασης σε δομές και χρηματοδότηση, πριν καν να υπάρξει δικαστική κρίση. Πρόκειται για ευθεία παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας και της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι, με de facto διάλυση οργανώσεων χωρίς δικαστική απόφαση.
Η στοχοποίηση, μάλιστα, οργανώσεων εγγεγραμμένων στο ίδιο το Μητρώο του Υπουργείου είναι κραυγαλέα: οι επιβαρύνσεις δεν συνδέονται με κάποια συγκεκριμένη παράνομη πράξη των οργανώσεων, αλλά εφαρμόζονται συλλήβδην σε όλες – την ώρα που εξαιρούνται «προνομιούχοι» εταίροι του ελληνικού κράτους, όπως η Εκκλησία, η οποία πίσης παρέχει βοήθεια σε μετανάστες, αλλά δεν υπόκειται στο Μητρώο.
Το νομοσχέδιο αγνοεί πλήρως ότι ήδη υπάρχει επαρκές νομικό οπλοστάσιο για την καταπολέμηση της πραγματικής διακίνησης με σκοπό το κέρδος. Αντί γι’ αυτό, επιλέγει να δημιουργήσει ένα κλίμα φόβου και φίμωσης, την ώρα που δεν έχει παρουσιαστεί ούτε ένα τεκμηριωμένο στοιχείο εμπλοκής εγγεγραμμένων ΜΚΟ σε εγκληματικά δίκτυα.
Η κριτική είναι σαρωτική: ανεξάρτητες αρχές, διεθνείς οργανισμοί, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ο ΟΗΕ προειδοποιούν ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να ακολουθήσει τον δρόμο χωρών όπως η Ουγγαρία, που καταδικάστηκαν για παρόμοιες ρυθμίσεις.
Αφαιρεί ακόμα και την «ανθρωπιστική ρήτρα»
Σε αντίθεση με το ενωσιακό και διεθνές πλαίσιο, δεν προβλέπεται καμία εξαίρεση για πράξεις ανθρωπιστικής βοήθειας. Η Οδηγία 2002/90/ΕΚ (“Facilitators’ Package”) επιτρέπει στα κράτη να μην ποινικοποιούν όσους βοηθούν μετανάστες για ανθρωπιστικούς λόγους. Ομοίως, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ ξεκαθαρίζει ότι πρόσφυγες που οδηγούν οι ίδιοι τη βάρκα τους ή βοηθούν άλλους να μπουν για να ζητήσουν άσυλο δεν πρέπει να τιμωρούνται.
Η Ελλάδα όμως ήδη δεν είχε τέτοια ρήτρα, και τώρα σκληραίνει περαιτέρω το πλαίσιο. Στην πράξη, πολλοί πρόσφυγες που εξαναγκάστηκαν να οδηγήσουν λέμβους έχουν καταδικαστεί ως διακινητές σε εκατοντάδες χρόνια φυλάκισης. Το πρόβλημα αυτό (γνωστό και ως «criminalization of boat drivers») επισημαίνεται διεθνώς, καθώς τιμωρούνται ακριβώς αυτοί που βρίσκονται σε κατάσταση ανάγκης. Η αύξηση των ποινών που φέρνει ο Θ. Πλεύρης (κάθειρξη έως 25 έτη αντί «έως 10» πριν) επιδεινώνει αυτή την ήδη προβληματική κατάσταση.
Τα άρθρα που ποινικοποιούν την αλληλεγγύη αναμένεται τα επόμενα 24ωρα να βρεθούν στο επίκεντρο της κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης, με την προοδευτική αντιπολίτευση να αξιοποιεί όσα εργαλεία διαθέτει (ένσταση αντισυνταγματικότητας, τροπολογίες, διεθνοποίηση του θέματος) για να πετύχει την απόσυρσή τους.
Απλοποιούνται οι διαδικασίες για τη νόμιμη διαμονή αλλά δεν ξεχνιέται η ρατσιστική ρητορική
Την ίδια ώρα, στο εκτενές νομοθέτημα (των συνολικά 63 άρθρων) περιλαμβάνονται και κάποιες αυτονόητες πρωτοβουλίες, όπως η απλούστευση των διαδικασιών για νόμιμη διαμονή, η εισαγωγή νέων κατηγοριών αδειών (π.χ. για υψηλή εξειδίκευση), διευκολύνσεις για φοιτητές και απόφοιτους, καθώς και διατάξεις ενσωμάτωσης (προενταξιακά προγράμματα κ.λπ.).
Παρόλα αυτά, το ρατσιστικό γινάτι δεν μπορεί να ξεριζωθεί: στο άρθρο 10 που αφορά στην επικαιροποίηση των κατηγοριών αδειών στον Κώδικα Μετανάστευσης χρησιμοποιείται ο ξενοφοβικός όρος «λαθρομετανάστευση» (αντί για τον ηπιότερο όρο «παράτυπη μετανάστευση») που στο παρελθόν είχε σταματήσει να χρησιμοποιείται λόγω του στιγματισμού των μεταναστών.
Για προφανείς λόγους, ο ρατσισμός… υποχωρεί όταν προέχει η ανάγκη για νόμιμη προσέλκυση εργατικού δυναμικού από τρίτες χώρες.
Με το σχέδιο νόμου: (α) Δίνεται δυνατότητα αλλαγής εργοδότη μετά την είσοδο στη χώρα, ώστε ο εργαζόμενος να μην δεσμεύεται απόλυτα από τον αρχικό εργοδότη (αυξημένη ευελιξία). (β) Θεσπίζεται ελάχιστο όριο ηλικίας για τους μετακαλούμενους εργαζόμενους, για την αποτροπή φαινομένων εκμετάλλευσης πολύ νεαρών εργατών. (γ) Εταιρείες Προσωρινής Απασχόλησης (ΕΠΑ) μπορούν πλέον να λειτουργούν ως εργοδότες στη διαδικασία μετάκλησης, κάτι που διευρύνει τις δυνατότητες νόμιμης εισόδου μέσω εγχώριων εταιρειών εύρεσης εργασίας. (δ) Προβλέπεται Fast-track διαδικασία για μεγάλης κλίμακας έργα: σε περιπτώσεις στρατηγικών επενδύσεων ή δημοσίων έργων, η έγκριση εισόδου εργατικού δυναμικού θα γίνεται ταχύτερα. (ε) Προβλέπεται η ενίσχυση διμερών συμφωνιών με χώρες προέλευσης, κυρίως για την επανεισδοχή/επιστροφή όσων διαμένουν παρατύπως.
Η κυβέρνηση επιδιώκει συμφωνίες (όπως ήδη κάνει με το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές) ώστε να παρέχει νόμιμες θέσεις εργασίας με αντάλλαγμα την αποδοχή επιστροφών των «παράτυπων».
Είναι δεδομένο, σύμφωνα με την προοδευτική αντιπολίτευση, ότι η προσέγγιση του νομοσχεδίου περιορίζεται αποκλειστικά στην εργασιακή ένταξη. Δεν υπάρχει μια συνεκτική στρατηγική για τη γλωσσική, πολιτισμική και κοινωνική ένταξη, ούτε πρόβλεψη για ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών που θα «απορροφήσουν» νέους πληθυσμούς.
Στερούνται δικαιώματα ακόμα και άνθρωποι με σοβαρά προβλήματα υγείας
Το ξενοφοβικό πνεύμα δεν υποχωρεί ακόμα και όταν πρόκειται για στοιχειώδη δικαιώματα ευάλωτων κατηγοριών. Για παράδειγμα, εξαιρούνται πλέον από το δικαίωμα σε άδεια διαμονής με πρόσβαση στην εργασία τα άτομα που πάσχουν από σοβαρά προβλήματα υγείας, τα οποία μέχρι τώρα μπορούσαν να λάβουν άδεια διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους υγείας.
Δηλαδή, ένας άνθρωπος με σοβαρή ασθένεια θα μπορεί ίσως να παραμείνει για θεραπεία, αλλά χωρίς δικαίωμα εργασίας, γεγονός που τον καθιστά εξαρτημένο από βοήθεια.
Παραπλεύρως, η κυβέρνηση Μητσοτάκη αποδυναμώνει την ήδη περιορισμένη διάταξη περί άδειας διαμονής για εξαιρετικούς λόγους. Συγκεκριμένα, τίθεται φραγμός σε άτομα που είχαν ενταχθεί στη διαδικασία ασύλου, ώστε να μην δικαιούνται πλέον άδεια εξαιρετικών λόγων.
Μέχρι τώρα, εφόσον ένας πρόσφυγας δεν λάμβανε τελικά διεθνή προστασία αλλά είχε παραμείνει για πολλά χρόνια στη χώρα, υπήρχε ένα «παράθυρο» για να πάρει άδεια για ανθρωπιστικούς λόγους (λόγω μακράς παραμονής). Με τις επερχόμενες αλλαγές, τέτοια πρόσωπα φαίνεται να αποκλείονται πλήρως από κάθε δυνατότητα νομιμοποίησης και οδηγούνται σε απέλαση παρά τους ισχυρούς δεσμούς που μπορεί να έχουν αναπτύξει.
Το σχέδιο νόμου Πλεύρη, αφού συζητηθεί αυτήν την εβδομάδα στην Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης της Βουλής, θα εισαχθεί κατά πάσα πιθανότητα την άλλη Τετάρτη στην Ολομέλεια, όπου και θα κορυφωθεί η κοινοβουλευτική αντιπαράθεση.
