του Στίβεν Φόρτι
Τα τελευταία δύο χρόνια η ευρωπαϊκή Αριστερά ταυτίζει την Ισπανία με το Podemos. Η δημιουργία του πολιτικού σχηματισμού υπό την ηγεσία του Πάμπλο Ιγκλέσιας ήταν κεραυνός εν αίθρια στην Ιβηρική Χερσόνησο, που ασφυκτιούσε εξαιτίας της μεγάλης οικονομικής κρίσης.
Το κίνημα 15M (Indignados) γέννησε τις συνθήκες μέσα από τις οποίες βγήκε το Podemos, το οποίο έφερε στην επιφάνεια τις βαθιές ρωγμές του πολιτικού συστήματος που διαμορφώθηκε στα τέλη του '70, περίοδο μετάβασης στη Δημοκρατία. Η στρατηγική του Podemos για τη γρήγορη κατάληψη της εξουσίας δεν ευοδώθηκε: Οι εκλογές της 26ης Ιουνίου επιβεβαίωσαν την ύπαρξη ενός σημαντικού αριστερού πολιτικού πόλου (πάνω από 5 εκατομμύρια ψηφοφόροι), όπως και ότι το PSOE δεν είναι ΠΑΣΟΚ και ότι η έφοδος στον ουρανό απαιτεί ακόμη πολλή δουλειά. Έχει πλέον ανοίξει μια νέα φάση, όπου τα πάντα συζητούνται εξαρχής - η στρατηγική, βεβαίως, αλλά και η δομή του κόμματος. Το φθινόπωρο θα φανούν τα πρώτα αποτελέσματα.
Το κίνημα 15M, ωστόσο, έχει ανοίξει πολλές άλλες ρωγμές στο πολιτικό σύστημα. Εκτός από αυτήν που αντιπροσωπεύουν το Podemos, προκαλεί ρήγματα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, στους δήμους.
Παρ' ότι δεν συζητείται ευρέως στο εξωτερικό, σε τοπικό επίπεδο έχει γίνει σημαντική πρόοδος. Στις πόλεις όμως έχουν γίνει ακόμα σημαντικότερα βήματα. Πράγματι, εδώ και έναν χρόνο η διακυβέρνηση Μαδρίτης, Βαρκελώνης, Βαλένθιας, Σαραγόσα, αλλά και Κάντιθ, Λα Κορούνια, Σαντιάγκο ντε Κομποστέλα, Παμπλόνα και Μπανταλόνα βρίσκεται στα χέρια πολιτικών σχηματισμών που δημιουργήθηκαν από τη βάση: Εμπειρίες σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αποτέλεσμα συσπειρώσεων κοινωνικών κινημάτων και αριστερών κομμάτων (από το Podemos στην Izquierda Unida και το Iniciativa per Catalunya Verds κ.λπ.), των οποίων οι άξονες είναι η ενεργή συμμετοχή των πολιτών, η συλλογικότητα στις δράσεις και η διαφάνεια. Πρόκειται για ριζική αλλαγή στην Ιβηρική: Μέχρι τον Μάιο του 2015, η διακυβέρνηση των μεγάλων πόλεων βρισκόταν στα χέρια του κομματικού κατεστημένου, του PP και του PSOE. Τώρα, όχι πια.
Καθεστωτικά ΜΜΕ και κέντρα εξουσίας, στην προσπάθειά τους να απαξιώσουν αυτές τις προσπάθειες, τις πολέμησαν σκληρά, προβάλλοντας στην αρχή την έλλειψη εμπειρίας στη διαχείριση των δημοσίων πραγμάτων και στη συνέχεια διογκώνοντας οποιοδήποτε πρόβλημα προέκυπτε.
Τα αποτελέσματα όμως αυτού του πρώτου χρόνου διακυβέρνησης, με όλες τις αναπόφευκτες δυσκολίες και τις προφανείς διαφοροποιήσεις από πόλη σε πόλη, αποδεικνύουν το ακριβώς αντίθετο. Στη Βαρκελώνη, για παράδειγμα, όπου τη διακυβέρνηση έχει ο σχηματισμός Barcelona en Comú, υπό την ηγεσία τής πρώην ακτιβίστριας κατά των εξώσεων Άντα Κολάου, καταγράφεται αύξηση στη συσπείρωση και την εμπιστοσύνη της τοπικής κοινωνίας σε σχέση με το 2015. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι, παρότι πρόκειται για διακυβέρνηση μειοψηφίας, ο τρόπος άσκησής της αξιολογείται πολύ θετικά. Αρχής γενομένης από την καταπολέμηση των ανισοτήτων -που από το 2007 αυξήθηκαν προοδευτικά σε όλη την Ισπανία- έως την εφαρμογή διαδικασιών διαφάνειας, με την υιοθέτηση κώδικα δεοντολογίας (μείωση των μισθών των αιρετών) καθώς και με την ανάρτηση στο Διαδίκτυο των οικονομικών απολογισμών του δήμου. Η άσκηση της εξουσίας γίνεται με συμμετοχικές διαδικασίες και μέσω Διαδικτύου, όπως το decidim.Barcelonai, στο οποίο συμμετείχαν πάνω από 39.000 άτομα με 10.000 προτάσεις, το 70% των οποίων ενσωματώθηκε στο δημοτικό πρόγραμμα δράσης για την επόμενη τριετία.
Η εμπειρία της Βαρκελώνης, αλλά και των άλλων ισπανικών πόλεων, καταδεικνύει πώς, σε μια περίοδο ουσιαστικής απαξίωσης της πολιτικής και αυξανόμενου εθνικισμού και ξενοφοβίας, η δράση σε τοπικό επίπεδο μπορεί να εξασφαλίσει την επαναπροσέγγιση των πολιτών στα δημόσια πράγματα, καθιστώντας τους πρωταγωνιστές στην αντιμετώπιση προβλημάτων που τους αφορούν άμεσα. Σε έναν κόσμο παγκοσμιοποιημένο, αυτό ασφαλώς δεν σημαίνει απομόνωση, αλλά το αντίθετο: Η εμπειρία της Βαρκελώνης είναι διαφωτιστική, με δράσεις όπως εκείνες των “πόλεων καταφύγιο” ή της δημιουργίας του ευρωπαϊκού δικτύου “ανοιχτών πόλεων”, όπου η ίδια η βάση δημιουργεί έναν παγκόσμιο μεταρρυθμιστικό ιστό με αφετηρία μια Ευρώπη στην άκρη της αβύσσου, διευρύνοντας τις παρεμβάσεις του σε παγκόσμιο επίπεδο. Η αλλαγή στην Ισπανία ξεκίνησε από τις πόλεις. Από τις πόλεις μπορεί να ξεκινήσει η αλλαγή και στην Ευρώπη. Ας το σκεφτούμε.
Μετάφραση: Μαρία Γαβαλά
i. decidim.Barcelona: Διαδικτυακή πλατφόρμα του Δήμου Βαρκελώνης με τις δράσεις και τα οικονομικά στοιχεία σε συνεχή ροή
* Ο Στίβεν Φόρτι είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας (Universidade Nova de Lisboa)
