ΤΟΥ ΠΑΝΟΥ ΤΡΙΓΑΖΗ*
Το ζητούμενο σήμερα είναι ένα νέο αντιπολεμικό κίνημα ή ένα νέο κίνημα ειρήνης και πολυδιάστατης ασφάλειας; Θα έλεγα ότι χρειάζεται το δεύτερο και αυτός πρέπει να είναι ο στόχος της Αριστεράς. Ο όρος «αντιπολεμικό» είναι μονοδιάστατος. Αντιθέτως, ο όρος «κίνημα ειρήνης» είναι πολυδιάστατος και παραπέμπει στο μέλλον. Δεν είναι τυχαίο ότι τέτοια κινήματα αναπτύχθηκαν σε όλο τον κόσμο μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο διότι η αντιφασιστική νίκη γέννησε τη μεγάλη ελπίδα: «Ποτέ πια πόλεμος - ποτέ πια φασισμός».
Βεβαίως, οι μεταπολεμικές εξελίξεις δεν ακολούθησαν αυτή την υπόσχεση που δόθηκε από τους νικητές του πολέμου, η οποία συνοδεύτηκε και από την ίδρυση του ΟΗΕ ως οργανισμού της ειρηνικής επίλυσης των συγκρούσεων. Λόγω του Ψυχρού Πολέμου και της οξύτατης αντιπαράθεσης ΗΠΑ - ΕΣΣΔ κάποιοι είχαν μιλήσει για το «αναπόφευκτο του πολέμου», προκειμένου να αντιπολιτευθούν την πολιτική της ειρηνικής συνύπαρξης που ακολουθούσε η Σοβιετική Ένωση, πολιτική που είχε διατυπώσει ο Λένιν αμέσως μετά την νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης.
Αναμφίβολα, πολλοί πόλεμοι μαίνονται και στον 21ο αιώνα, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να επικρατήσουν συνθήκες ειρήνης είτε στην περιοχή αυτή είτε πολύ περισσότερο σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Άλλωστε στην Ευρώπη είχαμε μια μακρά περίοδο χωρίς πολέμους μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, κάτι που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, είτε αυτό αποδίδεται στη λεγόμενη «ισορροπία του τρόμου» ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις είτε στην ευρωπαϊκή ενοποίηση με βάση τον γαλλογερμανικό άξονα.
Το να μιλάμε για κίνημα ειρήνης, λοιπόν, σημαίνει ότι μιλάμε για πολλά πράγματα ταυτόχρονα: για δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα, ασφάλεια μέσω του αφοπλισμού, σε τελευταία ανάλυση για κοινή ασφάλεια και όχι μόνο για εθνική ασφάλεια. Όπως λέει ο Γιάννης Ρίτσος στο πασίγνωστο ποίημά του Ειρήνη, «μεσ' την ειρήνη διάπλατα ανασαίνει // όλος ο κόσμος με όλα τα όνειρά του».
Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ένα πλατύ και πολύμορφο κίνημα ειρήνης, συνδεδεμένο με όλα τα κινήματα, συμπεριλαμβανομένων και των κοινωνικών και οικολογικών. Μια τέτοια προσέγγιση θέτει στο επίκεντρο και το κρίσιμο ζήτημα του ελέγχου και της μείωσης των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών, που εδώ και χρόνια έχουν υπερβεί κατά πολύ τα επίπεδα του Ψυχρού Πολέμου και σήμερα αναλογούν ημερησίως σε περίπου 5 δισ. δολάρια.
Εμείς στην Ελλάδα ξέρουμε τι σημαίνουν οι υπέρογκες στρατιωτικές δαπάνες και η δικαιολόγησή τους από τις προηγούμενες κυβερνήσεις στο όνομα της εθνικής ασφάλειας. Ξέρουμε ότι γύρω από τους πολυδάπανους εξοπλισμούς στήθηκαν «μεγάλα φαγοπότια», τα οποία ωφέλησαν κατά κανόνα τις εταιρείες εμπορίας όπλων είτε ήταν εγχώριες είτε αμερικανικές, γαλλικές και γερμανικές. Ξέρουμε ότι το εμπόριο των όπλων αποτελεί μεγάλη πηγή διαπλοκής και διαφθοράς, ενώ παλαιότερα κάποιοι εκ των κυβερνώντων μιλούσαν για τη λεγόμενη «διπλωματία των εξοπλισμών», που σήμαινε ότι προτιμώντας την αγορά όπλων από συγκεκριμένες χώρες εξασφαλίζαμε διεθνή ερείσματα για τη χώρα μας και τα εθνικά της θέματα. Ελπίζω αυτές οι αντιλήψεις να αποτελούν παρελθόν.
Το πολυδιάστατο του κινήματος ειρήνης μας προφυλάσσει και από τη λανθασμένη αντίληψη να αποδίδουμε όλους τους πολέμους σε συγκεκριμένες χώρες και να μην βλέπουμε περιφερειακές ή και εθνικές αιτίες, όπως η απουσία της δημοκρατίας, η καταπίεση εθνοτήτων και μειονοτήτων, οι θρησκευτικοί φανατισμοί, οι ακραίοι εθνικισμοί. Τα φαινόμενα αυτά έπαιξαν καθοριστικό ρόλο για τη διάλυση και τους πολέμους στην άλλοτε φιλειρηνική ενιαία Γιουγκοσλαβία, η οποία με ηγέτη τον Τίτο είχε πρωταγωνιστήσει στο Κίνημα των Αδεσμεύτων χωρών, μαζί με την Ινδία του Νεχρού, την Αίγυπτο του Νάσερ και την Ινδονησία του Σουκάρνο. Βεβαίως, έπαιξαν ρόλο και οι διεθνείς ανταγωνισμοί, που ευνοήθηκαν από τη διεθνή ανισορροπία μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ και την αποδυνάμωση του ΟΗΕ.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και συντονιστής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Θεμάτων Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ
