Μέχρι πότε θα ρίχνονται χρήματα σε μια «μαύρη τρύπα» κατανάλωσης, αντί να χτίζεται μια οικονομία που παράγει; Μέχρι πότε θα μοιράζονται ψίχουλα όταν υπάρχουν 40 δισ. ευρώ «μαξιλάρι» και 6 δισ. υπερπλεόνασμα που χαρακτηρίζονται από επικριτές ως «αχρείαστα»;
Ασπιρίνες σε μια οικονομία που αιμορραγεί
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε με στόμφο ως «ανάσα» την έκτακτη ενίσχυση των 150 ευρώ ανά παιδί για τον Ιούνιο και θέλει να τη χειροκροτήσουμε. Τα 240 εκατ. ευρώ που παρουσιάζονται ως «γενναία παρέμβαση» μετατρέπονται, όταν επιμεριστούν, σε ποσά που δεν καλύπτουν ούτε το κόστος μιας πλαστικής σακούλας. Για ένα παιδί τα 150 ευρώ αντιστοιχούν σε μόλις 0,41 ευρώ την ημέρα, δηλαδή 0,14 ευρώ ανά άτομο σε μια τριμελή οικογένεια. Με δύο παιδιά η ενίσχυση πέφτει στα 0,20 ευρώ ανά άτομο ημερησίως, λιγότερο από ένα κουλούρι Θεσσαλονίκης. Σε οικογένειες με τρία παιδιά, το ποσό φτάνει τα 0,25 ευρώ την ημέρα ανά μέλος, ενώ ακόμη και στους πολύτεκνους με πέντε παιδιά η αναλογία δεν ξεπερνά τα 0,29 ευρώ ημερησίως.
Παράλληλα, η αύξηση του επιδόματος των συνταξιούχων από 250 σε 300 ευρώ μεταφράζεται σε 25 ευρώ τον μήνα και σε 0,82 ευρώ την ημέρα, με την πραγματική αύξηση να είναι μόλις 0,13 ευρώ ημερησίως, ποσό που δεν καλύπτει ούτε μισό κουλούρι. Η «γενναία παροχή» της κυβέρνησης επιχειρεί να χρυσώσει το χάπι, αλλά η απλή αριθμητική εκθέτει το πραγματικό μέγεθος της ενίσχυσης.
Ρυθμίσεις-παγίδες και επιδόματα-βιτρίνα
Η πολυδιαφημισμένη ρύθμιση των 72 δόσεων συνοδεύεται από επιτόκιο 5,84% και χωρίς καμία διαγραφή προσαυξήσεων. Για να ενταχθεί κάποιος, πρέπει πρώτα να έχει εξοφλήσει ή ρυθμίσει όλες τις υποχρεώσεις του 2024-2025. Όσοι, δηλαδή, έχουν πραγματική ανάγκη αποκλείονται. Όσοι μπορούν να μπουν δεν τη χρειάζονται. Πρόκειται επομένως για μια ρύθμιση που λειτουργεί περισσότερο ως παγίδα παρά ως λύση.
Στις συντάξεις, η αύξηση του επιδόματος στα 300 ευρώ συνοδεύεται από ηλικιακό «κόφτη» στα 65 έτη, αφήνοντας εκτός περίπου 300.000 χαμηλοσυνταξιούχους, σύμφωνα με την ΕΝΥΠΕΚΚ. Χήρες, άτομα με αναπηρίες, άνθρωποι με μειωμένες συντάξεις αποκλείονται από μια ενίσχυση που υποτίθεται ότι στοχεύει στους πιο αδύναμους.
Στα ενοίκια, η επιστροφή ενός μηνιαίου μισθώματος τον χρόνο δεν λύνει κανένα πρόβλημα. Αντί να αυξήσει την προσφορά κατοικιών, το κράτος επιδοτεί εμμέσως τους ιδιοκτήτες, επιτρέποντας στις τιμές να παραμένουν στα ύψη. Σε μια αγορά που ήδη φλέγεται, η επιδότηση λειτουργεί σαν καύσιμο στη φωτιά. Ακόμη και το υποτιθέμενο «ξεμπλοκάρισμα» λογαριασμών γίνεται υπό όρους. Ο οφειλέτης πρέπει να πληρώσει πρώτα το 25% της οφειλής του! Αυτό είναι πρακτικά αδύνατο για όσους έχουν δεσμευμένους λογαριασμούς.
Μέτρα που συντηρούν την ακρίβεια, όχι την οικονομία
Τα 796 εκατ. ευρώ που ανακοινώθηκαν δεν πρόκειται να φέρουν ανάπτυξη. Όχι μόνο επειδή είναι λίγα, αλλά επειδή δίνονται με λάθος τρόπο. Τα επιδόματα κατανάλωσης έχουν τον χαμηλότερο οικονομικό πολλαπλασιαστή. Δεν παράγουν πλούτο, δεν δημιουργούν θέσεις εργασίας και δεν ενισχύουν την παραγωγή. Επίσης μεγάλο μέρος τους καταλήγει σε εισαγωγές, καύσιμα, τρόφιμα, ενέργεια. Αντί να επενδύσει στην ενεργειακή θωράκιση των σπιτιών, σε υποδομές, σε παραγωγικές δραστηριότητες, η κυβέρνηση επιδοτεί την κατανάλωση ακριβής, εισαγόμενης ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα παραμένει υψηλότερος από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Η διεθνής εμπειρία, όπως αναφέρεται από οργανισμούς όπως το ΔΝΤ και ο ΟΟΣΑ, λέει:
* όχι οριζόντια μέτρα,
* στοχευμένες ενισχύσεις μόνο στους ευάλωτους,
* μετατόπιση φόρων από την εργασία στην παραγωγή,
* επενδύσεις στην ενεργειακή αποδοτικότητα για μόνιμη μείωση του κόστους.
Υπερπλεονάσματα που στραγγαλίζουν την κοινωνία
Τα τελευταία τρία χρόνια τα υπερπλεονάσματα ξεπερνούν τα 12,5 δισ. ευρώ. Πρόκειται για «κρυφή φορολογία» εις βάρος της κοινωνίας. Από αυτά, επιστρέφεται λιγότερο από 5%. Την ώρα που η ακρίβεια σαρώνει, οι τιμές στα καύσιμα παραμένουν υψηλότερες από την περίοδο πριν την κρίση στη Μέση Ανατολή και η μέση οικογένεια δυσκολεύεται να ανταποκριθεί.
Η πρόταση Φάμελλου και ο Πιερρακάκης-Ντάισελμπλουμ
Η πρόταση του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. είναι να διατεθεί ολόκληρο το φετινό υπερπλεόνασμα των 3 δισ. ευρώ για αναστολή ΦΠΑ σε τρόφιμα και φάρμακα, μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο χαμηλότερο επίπεδο της Ε.Ε. και επαναφορά της 13ης σύνταξης για όλους τους συνταξιούχους. Πρόκειται για μια πρόταση που στοχεύει άμεσα στην ακρίβεια και στο διαθέσιμο εισόδημα, αντί να ανακυκλώνει προσωρινές ενισχύσεις.
Η δήλωση του Κυριάκου Πιερρακάκη ότι πρόκειται περί «παρανομίας» της αξιοποίησης του πρωτογενούς πλεονάσματος δεν στέκει, όταν η ίδια η χώρα εμφανίζει υπερπλεονάσματα που προκύπτουν από υπερφορολόγηση και υπερέσοδα στους έμμεσους φόρους. Το ότι η Ελλάδα συγκεντρώνει δισεκατομμύρια πέραν του προϋπολογισμού γιατί να θεωρείται παράνομη η επιστροφή τους στους πολίτες όταν η ίδια η υπέρβαση του προϋπολογισμού θεωρείται αποδεκτή και νόμιμη.
Πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη μειώσει τον ΕΦΚ στο κατώτατο επιτρεπτό επίπεδο, έχουν εφαρμόσει προσωρινές αναστολές ΦΠΑ σε βασικά αγαθά και έχουν διαθέσει έως και 1% του ΑΕΠ σε έκτακτα μέτρα στήριξης, όπως π.χ. η περίπτωση της Ισπανίας. Η πρόταση του Σωκράτη Φάμελλου για επαναφορά της 13ης σύνταξης, μείωση του ΕΦΚ, η εξάμηνη αναστολή ΦΠΑ και η αξιοποίηση του συνόλου του υπερπλεονάσματος αποτελούν «απλά και εφαρμόσιμα μέτρα» που θα επέστρεφαν άμεσα πόρους στην κοινωνία. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. ανέφερε ότι ο ρόλος του προέδρου του Eurogroup είναι να συμβάλλει στη διαμόρφωση λύσεων για τα κράτη-μέλη και όχι να λειτουργεί τιμωρητικά, όπως συνέβη στο παρελθόν με πρόσωπα όπως ο Γερούν Ντάισελμπλουμ.
* Η Ιωάννα Λιούτα είναι πολιτική και οικονομική αναλύτρια
