Στον κοινό συντονισμό και τις ενιαίες δράσεις μεταξύ των κρατών μελών, τη συνέχιση των πολιτικών για την ενεργειακή μετάβαση και σε κάποια προσωρινά μέτρα για τους καταναλωτές, μικρούς και μεγάλους, με βάση κυρίως το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο αλλά και τις δυνατότητες των εθνικών προϋπολογισμών, εστιάζει κυρίως το πρόγραμμα Accelerate EU, η εργαλειοθήκη της Επιτροπής για την αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους, λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, που δημοσιοποιήθηκε πριν λίγο.
Τα σχέδια της Επιτροπής ιδίως σε σχέση με τους καταναλωτές αφορούν μη δεσμευτικούς τρόπους με τους οποίους οι κυβερνήσεις μπορούν να παράσχουν “άμεση ανακούφιση”, ενώ επαφίεται στις εθνικές κυβερνήσεις να λάβουν μέτρα όπως μείωση φορολογίας-εισφορών, επιδοτήσεις, φορολόγηση υπερκερδών κτλ, σε κάθε περίπτωση, προσωρινά, ενώ ελέγχεται και ο δημοσιονομικός τους αντίκτυπος.
Το πρόγραμμα AccelerateEU παρουσιάζει τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και διαρθρωτικά μέτρα με πιο μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα για την περαιτέρω μείωση της εξάρτησης από ασταθείς αγορές ορυκτών καυσίμων και την οικοδόμηση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης έναντι μελλοντικών κινδύνων με βάση την εγχώρια καθαρή ενέργεια και τον εξηλεκτρισμό.
Ειδικότερα για τους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανίας, αναφέρεται ότι η αντιμετώπιση των υψηλών τιμών μπορεί να περιλαμβάνει στοχευμένα καθεστώτα εισοδηματικής στήριξης, ενεργειακά κουπόνια και συστήματα κοινωνικής μίσθωσης, μειώνοντας τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Η Επιτροπή θα εγκρίνει επίσης προσωρινό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις, το οποίο θα παρέχει πρόσθετη ευελιξία στις εθνικές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων μέτρων έκτακτης ανάγκης για τη στήριξη των πλέον εκτεθειμένων οικονομικών τομέων.
Καταναλωτές
Σε σχέση με τους καταναλωτές επισημαίνεται ότι η Επιτροπή θα παρουσιάσει, στην προσεχή άτυπη συνάντηση των Υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε στην Κύπρο στις 13 Μαΐου 2026, έναν κατάλογο μέτρων που μπορούν να αναπαραχθούν για την επίτευξη εξοικονόμησης ενέργειας και βελτίωσης της αποδοτικότητας του συστήματος, καθώς και μέτρων για την υποκατάσταση των ορυκτών καυσίμων με εγχώρια καθαρή ενέργεια, τα οποία τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόσουν γρήγορα για τη μείωση της κατανάλωσης πετρελαίου και φυσικού αερίου βραχυπρόθεσμα. Ο κατάλογος θα βασίζεται σε μια αξιολόγηση των πιο αποτελεσματικών μέτρων που έχουν ληφθεί από το 2022 και θα περιλαμβάνει παραδείγματα συγκεκριμένων δράσεων που εφαρμόστηκαν με επιτυχία, με δυνατότητα αναπαραγωγής σε μεγάλη κλίμακα σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς και τον αντίκτυπό τους.
Μετά τον Απρίλιο η Επιτροπή θα δημιουργήσει ένα ψηφιακό αποθετήριο για τη συλλογή και την ανταλλαγή μη εμπιστευτικών πληροφοριών σχετικά με τα εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης των κρατών μελών, τη βοήθεια στον συντονισμό μεταξύ γειτονικών κρατών μελών και τη διευκόλυνση της ανταλλαγής και προώθησης ορθών πρακτικών.
Η Επιτροπή θα θεσπίσει ένα προσωρινό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις που θα περιγράφει διατάξεις για τα κράτη μέλη ώστε να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν στοχευμένα προσωρινά μέτρα έκτακτης ανάγκης για την υποστήριξη ορισμένων από τους οικονομικούς τομείς που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στις αυξήσεις των τιμών.
Επιπλέον θα παράσχει συνεχή βοήθεια στα κράτη μέλη στον σχεδιασμό στοχευμένων, έγκαιρων και προσωρινών μέτρων -συμπεριλαμβανομένης της παρέμβασης στις τιμές, των συστημάτων στήριξης εισοδήματος και των φορολογικών κινήτρων-, με στόχο την υποστήριξη ιδίως των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, των ενεργοβόρων βιομηχανιών και των νοικοκυριών, διατηρώντας παράλληλα το κίνητρο για εξοικονόμηση ενέργειας και ενθαρρύνοντας τη μείωση των ορυκτών καυσίμων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρέχουν αξιολόγηση των αντίστοιχων αναμενόμενων επιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένου του δημοσιονομικού κόστους τους και να αποφεύγουν τον κατακερματισμό της ενιαίας αγοράς.
Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να λάβουν μέτρα για τη φορολόγηση των απροσδόκητων κερδών (ιδίως των ενεργειακών επιχειρήσεων) για να διασφαλίσουν την κοινωνική δικαιοσύνη. Η Επιτροπή θα σεβαστεί τις αποφάσεις των κρατών μελών και θα βοηθήσει και θα παράσχει βέλτιστες πρακτικές σχετικά με τα εθνικά μέτρα, ενώ θα αξιολογήσει και τον αντίκτυπό τους στην ενιαία αγορά.
Δηλώνει δε έτοιμη να υποστηρίξει οποιαδήποτε κράτη μέλη χρειάζεται, βραχυπρόθεσμα, να εφαρμόσουν συντελεστές φόρου ενέργειας κάτω από τα ισχύοντα ελάχιστα επίπεδα της ΕΕ, αποφεύγοντας παράλληλα την αύξηση της ζήτησης ορυκτών καυσίμων και την επιδείνωση των ανισορροπιών προσφοράς και ζήτησης.
Παράλληλα, αναφέρεται ότι η Επιτροπή θα συνεχίσει να διευκολύνει την εφαρμογή της ενδυνάμωσης και προστασίας των καταναλωτών σε όλα τα κράτη μέλη μέσω κατευθυντήριων γραμμών για την προστασία των ευάλωτων πελατών από τις αποσυνδέσεις, την ταχεία και απλούστευση της αλλαγής προμηθευτή ενέργειας και συμβάσεων ενέργειας, τη συμμετοχή σε ενεργειακές κοινότητες και την αυτοκατανάλωση, τη βελτίωση της διαχείρισης κινδύνου προμηθευτών και την προστασία των καταναλωτών κατά τη διάρκεια της ενεργειακής μετάβασης.
Από τον Μάιο και μετά η Κομισιόν θα προωθήσει και θα βοηθήσει στην ανάπτυξη, μεταξύ άλλων μέσω του Συμβουλίου Επενδύσεων για την Ενεργειακή Μετάβαση και του Συνασπισμού Χρηματοδότησης της Ενεργειακής Απόδοσης, κοινωνικών προγραμμάτων μίσθωσης για καθαρές και αποδοτικές τεχνολογίες, τα οποία τα κράτη μέλη ενθαρρύνονται να χρησιμοποιήσουν για να υποστηρίξουν την ταχεία υιοθέτηση, π.χ., ηλεκτρικών οχημάτων, οικιακών αντλιών θερμότητας και μικρής κλίμακας συσσωρευτών. Επίσης θα βοηθήσει τα κράτη μέλη στη θέσπιση οικονομικών κινήτρων, όπως στοχευμένες φορολογικές πιστώσεις, για την ταχεία ανάπτυξη τεχνολογιών καθαρής ενέργειας, όπως ηλεκτρικά οχήματα, βιομηχανικές και οικιακές αντλίες θερμότητας, συσσωρευτές πίσω από τον μετρητή και βιομηχανική θερμική αποθήκευση, διασφαλίζοντας παράλληλα τη συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τους δημοσιονομικούς κανόνες. Εξάλλου, η Επιτροπή ενεργοποίησε τον μηχανισμό στήριξης κρίσεων που παρέχεται στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας, επιτρέποντας στα κράτη μέλη να αποζημιώσουν τους φορείς εκμετάλλευσης στον τομέα της αλιείας, της υδατοκαλλιέργειας και της μεταποίησης για αυξημένο λειτουργικό κόστος και διαφυγόν εισόδημα που προκύπτει άμεσα από την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Περαιτέρω δράσεις
Εκτός των ανωτέρω, η Κομισιόν προτείνει τις ακόλουθες δράσεις:
-Ο συντονισμός είναι το κλειδί. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι τα μέτρα σε επίπεδο κρατών μελών θα ληφθούν σε πλήρη συντονισμό. Αυτό περιλαμβάνει την επαναπλήρωση υπόγειων εγκαταστάσεων αποθήκευσης φυσικού αερίου, τη χρήση ευελιξιών στους κανόνες πλήρωσης ή τυχόν έκτακτες εκλύσεις αποθεμάτων πετρελαίου. Οι συντονιστικές ομάδες για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο συνεδριάζουν συχνά για να διασφαλίσουν την πλήρη επίγνωση της κατάστασης μεταξύ των κρατών μελών. Τα εθνικά έκτακτα μέτρα και τα μέτρα που αποσκοπούν στη διασφάλιση της διαθεσιμότητας καυσίμου αεριωθουμένων και ντίζελ, συμπεριλαμβανομένης της διαθεσιμότητας δυναμικότητας παραγωγής διυλιστηρίων πετρελαίου, θα πρέπει να συντονίζονται στενά.
-Θα δημιουργηθεί νέο Παρατηρητήριο Καυσίμων για την παρακολούθηση της παραγωγής, των εισαγωγών, των εξαγωγών και των επιπέδων αποθεμάτων καυσίμων κίνησης στην ΕΕ. Αυτό θα επιτρέψει τον ταχύ εντοπισμό πιθανών ελλείψεων και, σε περίπτωση απελευθέρωσης αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης, θα τροφοδοτήσει στοχευμένα μέτρα για τη διατήρηση ισορροπημένης διανομής καυσίμων. Για να μετριαστεί ο αντίκτυπος των υψηλών τιμών των καυσίμων και των πιθανών ελλείψεων καυσίμων στον τομέα των αερομεταφορών της ΕΕ, η Επιτροπή θα παράσχει επίσης σαφήνεια σχετικά με τις υφιστάμενες δυνατότητες ευελιξίας στο πλαίσιο των αερομεταφορών της ΕΕ.
-Επιτάχυνση της μετάβασης σε εγχώρια καθαρή ενέργεια για την αντικατάσταση του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των ορυκτών καυσίμων κίνησης. Έως το καλοκαίρι, η Επιτροπή θα υποβάλει σχέδιο δράσης για τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας. Θα περιλαμβάνει έναν φιλόδοξο στόχο εξηλεκτρισμού και μέτρα για την άρση των φραγμών στον εξηλεκτρισμό του βιομηχανικού, του μεταφορικού και του κατασκευαστικού τομέα. Η ταχεία εφαρμογή του επενδυτικού σχεδίου για βιώσιμες μεταφορές είναι καίριας σημασίας για την επιτάχυνση της ανάπτυξης βιώσιμων καυσίμων αεροσκαφών.
-Ενδυνάμωση του συστήματος. Ο εξηλεκτρισμός πρέπει να συνοδεύεται από δίκτυο κατάλληλο για τον επιδιωκόμενο σκοπό. Τα πρώτα βήματα διασφαλίζουν την πλήρη εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας και την ταχεία ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων σχετικά με τη δέσμη μέτρων για τα ευρωπαϊκά δίκτυα. Η μεγιστοποίηση των υφιστάμενων υποδομών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι μια άλλη δράση. Η ταχεία ανανέωση μεγάλων αιολικών πάρκων και σταθμών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων αιολικών πάρκων και των υδροηλεκτρικών σταθμών, μπορεί να προσφέρει γρήγορα την τόσο αναγκαία πρόσθετη ανακούφιση.
Η Επιτροπή θα υποβάλει επίσης νομοθετική πρόταση σχετικά με τα τέλη δικτύου και τη φορολογία, διασφαλίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται λιγότερο από τα ορυκτά καύσιμα.
-Ενίσχυση των επενδύσεων. Σημαντικοί πόροι είναι διαθέσιμοι σε επίπεδο ΕΕ, όπως εκείνοι στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (219 δισ. ευρώ) και τα ταμεία της πολιτικής συνοχής. Η Επιτροπή θα βοηθήσει τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν στο έπακρο τη διαθέσιμη χρηματοδότηση της ΕΕ. Ωστόσο, το δημόσιο χρήμα από μόνο του δεν θα καλύψει τις σημαντικές επενδυτικές ανάγκες (660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030) για την ενεργειακή μετάβαση. Ως εκ τούτου, για την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων, η Επιτροπή ενέκρινε επενδυτική στρατηγική για καθαρή ενέργεια τον Μάρτιο του 2026. Η Επιτροπή θα διοργανώσει σύνοδο κορυφής για τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, στην οποία θα συμμετάσχει ο κλάδος των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών θεσμικών επενδυτών, βιομηχανικών ηγετών, φορέων ανάπτυξης έργων και δημόσιων χρηματοδοτών, με σκοπό την επιτάχυνση της ιδιωτικής χρηματοδότησης.
