Οκτώ χρόνια από τις Πρέσπες, αξίζει να θυμηθούμε ότι με Αλέξη Τσίπρα ήδη στο τιμόνι ο ΣΥΝ είχε εισηγηθεί στο Κόμμα Ευρωπαϊκής Αριστεράς, του οποίου υπήρξαμε συνιδρυτές το 2004 στη Ρώμη, τη λειτουργία και Βαλκανικού Δικτύου, προτάσσοντας μια πρώτη διάσκεψη στη Θεσσαλονίκη, 5-7/6/2008. Διάσκεψη που είχε εγκρίνει Σχέδιο Δράσης για τα Βαλκάνια, το οποίο είχαμε συνεισηγηθεί με την τότε ανερχόμενη Αριστερά της Γερμανίας (Die Linke).
Από την ίδρυσή της η διεθνής Αριστερά ασχολήθηκε με τα Βαλκάνια, τα θεωρούμενα ως «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης». Επισημαίνω ότι μετά τον Ρήγα Φεραίο ήταν η δεύτερη Διεθνής που μίλησε για ενότητα των Βαλκανίων. Με αυτή συμπορευόμενος ο εκ των πρώτων Ελλήνων σοσιαλιστών Παύλος Αργυριάδης ίδρυσε το 1894 στο Παρίσι τον Σύνδεσμο για τη Βαλκανική Ομοσπονδία, του οποίου ανέλαβε πρόεδρος. Τι άλλο σήμαινε η Ομοσπονδία από συνανάπτυξη και ασφάλεια, υπόβαθρο και της Συμφωνίας των Πρεσπών; Μεταξύ άλλων, το «σχέδιο δράσης» περιλάμβανε επίλυση των προβλημάτων στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και του απαραβίαστου των διεθνών συνόρων, υποστήριξη της ευρωπαϊκής προοπτικής όλων των χωρών της περιοχής, καθώς και την εκπόνηση Βαλκανικής Οικολογικής Χάρτας, με ευρωπαϊκή στήριξη. Έκτοτε, η πρόταση αυτή συζητήθηκε εκτενώς σε διμερές και πολυμερές πολιτικό επίπεδο, το δε 2014 είχα γράψει σχετικό άρθρο στην Ελευθεροτυπία (12/11), στο οποίο ανέφερα ότι «το πρόβλημα της προστασίας του περιβάλλοντος στα Βαλκάνια είναι από τα πλέον σοβαρά της περιοχής, της οποίας οι χώρες και οι λαοί συνδέονται με ισχυρότατους δεσμούς αλληλεξάρτησης και με κοινούς αγώνες για την ανεξαρτησία, την ειρήνη και την κοινωνική δικαιοσύνη. Από την άποψη της ιστορίας, του πολιτισμού και του φυσικού της πλούτου, η Βαλκανική θα μπορούσε να αποτελεί “βιτρίνα” της Ευρώπης».
Η διεθνώς γνωστή Βουλγάρα συγγραφέας Μαρία Τοντόροβα γράφει στο βιβλίο της «Imagining the Balkans»: «Για μένα τα Βαλκάνια είναι ωραία, προφανώς για συναισθηματικούς λόγους, αλλά και για διανοητικούς, ακόμα και για αισθητικούς. Με συναρπάζει η πολυμορφία και η πολυπλοκότητα και σχεδόν δεν υπάρχει τόπος και ιστορία με εντονότερα αυτά τα στοιχεία από ό,τι τα Βαλκάνια». Κάποιοι στην Ελλάδα -ίσως και σε άλλες χώρες των Βαλκανίων- υποτιμούν τα θέλγητρα της περιοχής στα οποία αναφέρεται η Τοντόροβα. Μας λένε ότι πρέπει να αποποιηθούμε τη βαλκανικότητα και να γίνουμε «Ευρωπαίοι στο Βαλκάνια», χωρίς να διευκρινίζουν επαρκώς τι είδους «Ευρωπαίοι» καλούμαστε να γίνουμε. Διότι αν πρόκειται για Ευρωπαίους που εμπνέονται από τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης ή Ευρωπαίους που υπερασπίζονται τις κοινωνικές κατακτήσεις των εργαζομένων, που εμπεριέχονται στο λεγόμενο «ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο», ουδεμία αντίρρηση.
Βαλκανική Οικολογική Χάρτα
Το Κόμμα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς το 2008 μας είχε προτείνει έναν τρόπο να γίνουμε «Ευρωπαίοι στα Βαλκάνια», διεκδικώντας μια Βαλκανική Οικολογική Χάρτα. «Η θέση μας για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προϊούσα περιβαλλοντική αλληλεξάρτηση -έλεγε το τελικό ντοκουμέντο της Βαλκανικής Διάσκεψης- επιτάσσει την εντατικοποίηση της συνεργασίας στα πεδία της οικολογικής προστασίας, της ενεργειακής πολιτικής και της βιοποικιλότητας. Το ΚΕΑ διεκδικεί την προώθηση νέων στρατηγικών εξοικονόμησης ενέργειας και τον αναπροσανατολισμό της παραγωγής ενέργειας στη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αντί για τη δημιουργία νέων πυρηνικών εργοστασίων. Χρειαζόμαστε την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των φορέων που αναπτύσσουν δράση στον τομέα του περιβάλλοντος. Προς αυτή την κατεύθυνση θέλουμε να συνεργαστούμε με οργανώσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στο πεδίο της οικολογίας. Γι αυτό, προτείνουμε να συνεργαστούμε όλοι μαζί για τη δημιουργία μιας Βαλκανικής Οικολογικής Χάρτας».
Δεδομένου ότι κάθε χρόνο προκύπτουν προβλήματα για τη Βουλγαρία, την Τουρκία και την Ελλάδα από την υπερχείλιση του Έβρου, μήπως θα έπρεπε και η κυβέρνηση της Ελλάδας να ενδιαφερθεί για την προώθηση της πρότασης αυτής, που είναι πρόταση ζωής για όλη τη Βαλκανική; Μήπως θα έπρεπε και οι αιρετές περιφερειακές δημοτικές Αρχές της χώρας μας να υιοθετήσουν την πρόταση αυτή και να τη διεκδικήσουν με αντίστοιχους φορείς των γειτονικών βαλκανικών χωρών; Είναι η ώρα, ως ελληνική κοινωνία, να θυμηθούμε τα οράματα του Ρήγα Βελεστινλή για την ισότιμη συνεργασία και αλληλεγγύη των λαών των Βαλκανίων, να οικοδομήσουμε τη Διαβαλκανική Συνεργασία που δεν αναιρεί η ευρωπαϊκή προοπτική των βαλκανικών χωρών την οποία ο ΣΥΝ και μεταγενέστερα είχε υποστηρίξει από το 1992, όταν πρώτοι εμείς στην Ελλάδα είχαμε υποστηρίξει και την ένταξη της Κύπρου.
Συνεχιστής των σύγχρονων αυτών αντιλήψεων, ο ΣΥΡΙΖΑ του 2015 ως κυβέρνηση εργάστηκε με συνέπεια για την επίλυση του Μακεδονικού, επιτυγχάνοντας την ιστορική Συμφωνία των Πρεσπών τον Ιούνιο του 2018. Συμφωνία βασισμένη στην ιδέα της συνανάπτυξης και της κοινής ασφάλειας στα Βαλκάνια, περιοχή που το 1999 είχε ζήσει βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ. Κορύφωμα των πολέμων μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, στους οποίους η σημερινή Βόρεια Μακεδονία δεν είχε εμπλακεί. Αντιθέτως, ο γιουγκοσλαβικός στρατός είχε αποσυρθεί από τα Σκόπια, αποδίδοντας τιμές στον τότε ηγέτη της χώρας Κίρο Γκλιγκόροφ. Πτυχή της σύγχρονης Βαλκανικής Ιστορίας, που ηθελημένα παρέβλεπαν οι δήθεν μακεδονομάχοι, πολιτικοί και πανεπιστημιακοί, οργανώνοντας εκστρατείες μίσους οι πρώτοι και παραπληροφόρησης οι δεύτεροι.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι υπεύθυνος του Γραφείου Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
