Η ελληνική παράδοση βρίθει διδακτικών και επιμορφωτικών ιστοριών που στόχο έχουν να προϊδεάσουν και να προειδοποιήσουν τους κοινούς θνητούς για τους κινδύνους της ζωής. Η εικόνα του παππού να κάθεται στην ψάθινη καρέκλα και τα εγγόνια του σπαρμένα γύρω του να τον κοιτούν στα μάτια όταν αφηγείται τις ιστορίες της ζωής θα μπορούσε να είναι ένας πίνακας ζωγραφικής φιλοτεχνημένος με τα βαθιά και σκοτεινά χρώματα του Γύζη.
Άλλωστε, αυτή είναι και η καλλιτεχνική πορεία του Νικόλαου Γύζη που ξεκίνησε με παραστάσεις σκληρού ρεαλισμού της σχολής του Μονάχου, όπως η δύσκολη ζωή των παππούδων που ήταν γεμάτη από δοκιμασίες, πολέμους, λοιμούς και εκμετάλλευση των κολίγων από τους γαιοκτήμονες.
Έτσι όπως οι γέροντες και οι πρόγονοί μας έζησαν τη ζωή τους
Έπειτα ο Νικόλαος Γύζης ακολούθησε τη σχολή του οριενταλισμού. Χρησιμοποίησε, δηλαδή, φωτεινά χρώματα και ζεστές γραμμές για να περιγράψει εκκεντρικά και σπάνια θέματα που οι άνθρωποι δεν έβρισκαν ως εικόνες μπροστά τους εκείνη την εποχή. Εξιδανίκευε τις εικόνες του και προσέφερε μία πιο διαθλαστική ματιά στα γεγονότα στρογγυλεύοντας την ασχήμια της εποχής.
Η Ευρώπη, όπως και η Ελλάδα εκείνης της εποχής, έβγαινε από τους απελευθερωτικούς πολέμους, την ήττα του Ναπολέοντα και τον επεκτατισμό της νέας ανερχόμενης τάξης στην Ευρώπη. Βλέπετε, το σύστημα πάντοτε βρίσκει τρόπους να αποκαταστήσει την τάξη των πραγμάτων και να επανέλθει στην κεφαλή.
Έτσι και οι παππούδες στις ιστορίες τους στρογγυλεύουν τις γωνίες και δείχνουν πάντοτε τη θετική πλευρά ως αποτέλεσμα επίμονης προσπάθειας για μια καλύτερη ζωή. Πώς στάθηκαν όρθιοι, πώς έκαναν απογόνους, πώς απέκτησε η ζωή τους νόημα μέσα από τα εγγόνια τους στην αποστρατεία της ζωής τους.
Αργότερα ο Γύζης ακολούθησε τη σχολή του ιδεαλισμού. Εκεί ο σπουδαίος Έλληνας ζωγράφος άρχισε να απεικονίζει αλληγορικά και φιλοσοφικά ζητήματα που είχαν να κάνουν με τις βαθύτερες αξίες της ζωής και τα κρυφά μηνύματά της. Όπως κάνουν και οι παππούδες, που στο τέλος της ιστορίας τους σχεδόν πάντα κλείνουν με μια φράση που ακολουθεί τους ανθρώπους και όποτε κρίνεται αναγκαία, αυτόματα και αντανακλαστικά την ανακαλούμε στη σκέψη μας.
Έτσι κάπως γεφυρώνεται και το χάσμα των γενεών, που έχει την περίεργη συνήθεια να αποσυνδέει τα παιδιά από τους γονείς αλλά να τα συνδέει ως αντίβαρο με τους παππούδες.
Αυτή η τεχνική του Γύζη όμως, όπως και των παππούδων, δεν ήταν δική του ανακάλυψη.
Η ανθρωπότητα είχε χρησιμοποιήσει αυτές τις τεχνικές προετοιμασίας των επόμενων γενεών μέσα από τις προφορικές ιστορίες και τις αφηγήσεις, αλλά αργότερα και μέσα από το θέατρο.
Όλες οι μεγάλες δραματουργικές ιστορίες ήδη από τα αρχαία χρόνια είχαν αυτό το χαρακτηριστικό, της αλληγορίας, της προειδοποίησης και εντέλει της γνώσης.
Βέβαια, πάντοτε οι άνθρωποι διάβαζαν με διαφορετικό τρόπο τις ιστορίες αυτές και φυσικά κατανοούσαν με διαφορετικό τρόπο την αφήγηση και το τελικό συμπέρασμα ή την προειδοποίηση.
Είτε τα έργα ήταν ποιήματα είτε θεατρικά.
Και κάπως έτσι, άλλοι έβλεπαν στην ιστορία του Οδυσσέα την ευφυΐα του και την επιμονή του να φτάσει στον προορισμό του και άλλοι έβλεπαν πώς έβρισκε πονηρούς τρόπους να διαφεύγει από τις παγίδες.
Το ίδιο συνέβαινε και συμβαίνει και με τον Οιδίποδα. Άλλοι βλέπουν πως απλά τα πόδια του ήταν πρησμένα και άλλοι πως η μοίρα και το πεπρωμένο είναι αδύνατο να αποφευχθεί.
Άλλοι πως, παρά την ατυχία του να τον διώξει ο πατέρας του από το παλάτι της Θήβας, τελικά μεγάλωσε μέσα σε παλάτι· αυτό της Κορίνθου. Άλλοι πως άμοιρος και άβουλος τυφλώθηκε και άλλοι πως στο κάτω κάτω της γραφής μόνος του έβαλε τα χέρια του και έβγαλε τα μάτια του.
