Του Κώστα Μελά
Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, η ΕΚΤ μελετά συγκεκριμένο σύστημα για να μεταφέρει τους κινδύνους από πιθανή «ποσοτική διευκόλυνση» [quantitative easing (qe)] στα πιο ασθενή κράτη που έχουν και μεγαλύτερη ανάγκη υποστήριξης από τη νομισματική πολιτική , ζητώντας με αυτό τον τρόπο να υπερβεί τις αντιρρήσεις της γερμανικής Bundesbank, που αντιτίθεται απολύτως στην αμοιβαιοποίηση των χρεών των κρατών της Ευρωζώνης. Άλλωστε η αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης έχει κτιστεί πάνω σε αυτή την άποψη. Η ΕΚΤ αποτελεί το κατ' εξοχήν παράδειγμα και το υπόδειγμά της ακολουθεί οποιοσδήποτε νέος θεσμός , όπως π.χ. αρχικά ο EFSF και στη συνέχεια ο ESM. Επισταμένα διατηρείται η διακριτή παρουσία των χωρών - μελών στο ιδρυτικό κεφάλαιο και επομένως σε κάθε πιθανό κίνδυνο. Επιπλέον η Bundesbank θεωρεί ότι μέσω της διαδικασίας της ποσοτικής διευκόλυνσης τα κράτη θα αδράξουν την ευκαιρία για να αυξήσουν τον δανεισμό τους.
Η ιδέα είναι να επιβάλει στα πιο αδύνατα κράτη τη δημιουργία κεφαλαιακού αποθέματος ως αντιστάθμισμα για πιθανές απώλειες από τα ομόλογα που θα αγοράσει η ΕΚΤ. Εναλλακτικά, οι αγορές ομολόγων, στο πλαίσιο της «ποσοτικής διευκόλυνσης», θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν ευθέως από τις Εθνικές Κεντρικές Τράπεζες, φυσικά κάτω από την καθοδήγηση και τις οδηγίες της ΕΚΤ. Στην περίπτωση που υπάρξουν απώλειες σε βαθμό που να επιφέρουν μειώσεις των κεφαλαίων των Εθνικών ΚΤ, αυτές θα καλυφθούν από τη συνεισφορά κάθε χώρας.
Όπως έχει δηλώσει ο πρόεδρος Μάριο Ντράγκι, μελετούνται οι τεχνικές λεπτομέρειες για πιθανή «ποσοτική διευκόλυνση», την οποία οι αγορές αναμένουν το πρώτο τρίμηνο του 2015. Μάλιστα, μετά τις εκτιμήσεις ότι ο πληθωρισμός της Ευρωζώνης αναμένεται να είναι αρνητικός τους προσεχείς μήνες (λόγω της συνεχιζόμενης πτώσης της τιμής του πετρελαίου), φαίνεται ότι οι διαδικασίες επιταχύνονται... Μάλλον το μοναδικό κριτήριο θα είναι το ποσοστό συμμετοχής της κάθε χώρας στο μετοχικό κεφάλαιο της ΕΚΤ. Με αυτό το κριτήριο, για τα πρώτα 500 δισ. ευρώ το αναλογούν μερίδιο της Ελλάδος ανέρχεται σε 24 δισ. ευρώ.
Η ιδέα της δημιουργίας κεφαλαιακού αποθέματος σε κάθε χώρα θέτει σε κίνδυνο τις αναμενόμενες θετικές επιδράσεις της ποσοτικής διευκόλυνσης. Βεβαίως πολλά θα εξαρτηθούν από το πώς θα σχεδιαστεί ο μηχανισμός. Πάντως, αν κάνουμε ένα πρώτο υπολογισμό των απαιτουμένων κεφαλαίων με βάση τις τιμές των CDS π.χ. για την Ελλάδα, φαίνεται ότι απαιτούνται 3,2 εκατ. δολάρια για την εξασφάλιση ενός δανείου 10 εκατ. δολαρίων. Συνεπώς το υψηλό κόστος θα ήταν αποτρεπτικός παράγοντας για την αποδοχή της ποσοτικής διευκόλυνσης.
Εκτός όμως από την προηγούμενη παρατήρηση, υπάρχει ακόμη μια σημαντική διάσταση που χρειάζεται να ληφθεί υπόψη. Σήμερα το 19,8% του ελληνικού δημοσίου χρέους ή 64 δισ. ευρώ βρίσκεται με τη μορφή ομολόγων. Μέρος από αυτό (περίπου το μισό) ήδη το κατέχει η ΕΚΤ. Σε περίπτωση που η Ελλάδα συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα της ποσοτικής διευκόλυνσης (απαιτείται η χώρα να έχει πρόσβαση στις αγορές ή να βρίσκεται σε πρόγραμμα), σχεδόν το σύνολο αυτών των ομολόγων θα βρεθεί πολύ γρήγορα στα χέρια της ΤτΕ. Στην περίπτωση αυτή, το συγκεκριμένο τμήμα του χρέους θα χρηματοδοτείται ξεχωριστά από το υπόλοιπο χρέος της Ευρωζώνης. Με αυτό τον τρόπο η Ευρωζώνη θα προσομοίαζε ακόμη περισσότερο με καθεστώς σταθερών ισοτιμιών, με κάθε χώρα να είναι έτοιμη να ακολουθήσει τον δικό της δρόμο.
