Τα απαρχαιωμένα συστήματα επιτήρησης και επικοινωνιών φαίνεται πως είναι η αιτία του πρωτόγνωρου σε έκταση black out στο FIR Αθηνών, που ήρθε ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα της κυβερνητικής αποτυχίας εδώ και εξίμισι χρόνια να προχωρήσει στην αναβάθμισή τους.
Τα έργα και οι συμβάσεις μάλιστα για την υλοποίηση της αναβάθμισης των συστημάτων ασφαλείας στην αεροναυτιλία είναι μια χρονίζουσα ιστορία που θυμίζει κάτι από... σιδηρόδρομο. Για τον λόγο αυτόν εξάλλου η χώρα έχει καταδικαστεί ήδη μια φορά το 2024 από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, ενώ είναι πάλι υπόλογη ενώπιόν του μετά τη νέα προσφυγή σε βάρος της Ελλάδας στις 11 Δεκεμβρίου και την αποστολή αιτιολογημένης γνώμης στο πλαίσιο έτερης ξεχωριστής διαδικασίας επί παραβάσει.
Μέχρι και σήμερα κανένα από τα εκσυγχρονισμένα συστήματα ασφαλείας που υποτίθεται ότι θα έπρεπε ήδη να διαθέτει η Ελλάδα δεν έχει ολοκληρωθεί, με την υλοποίησή τους μάλιστα να προβλέπεται σε βάθος... τριετίας, συντηρώντας τις συνθήκες που καθιστούν ευάλωτη τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας σε φαινόμενα κατάρρευσης, όπως αυτό της Κυριακής 4/1/2026.
Καινούργια ραντάρ το... 2029
Από τα μεγαλύτερα προβλήματα, φυσικά, είναι τα απαρχαιωμένα ραντάρ για τα οποία έχει στείλει ήδη αιτιολογημένη γνώμη η Κομισιόν, με τον περίφημο διαγωνισμό για την προμήθεια νέων να δημοσιεύεται μόλις στις αρχές του περασμένου Δεκεμβρίου, καθώς ο προηγούμενος ματαιώθηκε εξαιτίας προσφυγών υποψήφιων αναδόχων που εκμεταλλεύτηκαν αστοχίες στη σύνταξη της προκήρυξης. Ο σημερινός διαγωνισμός με αριθμό 62/2025 αφορά την προμήθεια και εγκατάσταση οκτώ νέων συστημάτων ραντάρ Mode S σε αεροδρόμια και σταθμούς περιοχής, με αυξημένο προϋπολογισμό 53,6 εκατ. ευρώ (ο προηγούμενος ήταν 34,7 εκατ. ευρώ) και καταληκτική ημερομηνία υποβολής προσφορών την 31η Ιανουαρίου 2026. Μάλιστα, σύμφωνα με ενημερωτικό έγγραφο του διοικητή της ΥΠΑ Γ. Σαουνάτσου με ημερομηνία 13/10/2025 που κατέθεσε στη Βουλή, «η ολοκλήρωση του έργου δύναται να επιτευχθεί εντός τριετίας από τη συμβασιοποίηση, η οποία θα γίνει εντός του 2026, με ολοκλήρωση αναβάθμισης ραντάρ το 4ο τρίμηνο του 2028 ή το 1ο 2029».
Σε τρία με τέσσερα χρόνια αναμένεται να υλοποιηθεί και ο εκσυγχρονισμός του Κεντρικού Συστήματος Διαχείρισης της Εναέριας Κυκλοφορίας, το λεγόμενο Pallas 3G, το οποίο χρήζει εδώ και χρόνια άμεσης αναβάθμισης, μιας και τεχνολογικά βρίσκεται πολύ πίσω σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Εντούτοις, όπως παραδέχτηκε σε δελτίο Τύπου η ΥΠΑ (1/9), μόλις τον περασμένο Αύγουστο η κατασκευάστρια γαλλική εταιρεία Thales υπέβαλε την τελική της προσφορά για την πλήρη αναδιαμόρφωση και επικαιροποίηση της αρχιτεκτονικής του συστήματος και των προδιαγραφών στο αναβαθμισμένο σύστημα TOP SKY ATC ONE, χωρίς όμως μέχρι σήμερα να έχουν πέσει υπογραφές, παρά τον σχεδιασμό της ΥΠΑ για συμβασιοποίηση του έργου προϋπολογισμού 128.936.992 ευρώ εντός του 2025.
Άλλα λέει η ΥΠΑ, άλλα το υπ. Μεταφορών
Ο λόγος είναι ότι η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων παρείχε μόλις πριν από λίγες βδομάδες την έγκρισή της για προσφυγή στη «διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης διαγωνισμού», με την επίσημη πρόσκληση προς τη γαλλική εταιρεία να σχεδιάζεται να αποσταλεί μέσα στον Ιανουάριο σύμφωνα με το υπ. Μεταφορών, με στόχο την οριστικοποίηση της προσφοράς και την υποβολή του φακέλου στο Ελεγκτικό Συνέδριο. Το χρονικό ορόσημο για την υπογραφή της σύμβασης είναι η 31η Μαρτίου 2026, ενώ η πλήρης ενσωμάτωση υλικού και λογισμικού προβλέπεται έως την 1η Νοεμβρίου 2028 σύμφωνα με την ενημέρωση του υπουργείου.
Εντούτοις, ο διοικητής της ΥΠΑ στο έγγραφό του προς τη Βουλή κάνει λόγο για τη σταδιακή πλήρη λειτουργία του νέου συστήματος «εντός 45 μηνών από την υπογραφή της σύμβασης». Δηλαδή, καλό...2030.
Άρωμα 717 και στην αεροναυτιλία
Φιάσκο με άρωμα 717 μπορεί να χαρακτηριστεί η σύμβαση Νο 03/2019, αρχικού κόστους 4.7 εκατ. ευρώ, για την αναβάθμιση του συστήματος επικοινωνιών (Voice Communication and Recording System-VCRS) του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής Αθηνών/Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) που παραμένει σε αναστολή για χρόνια εξαιτίας λειτουργικών προδιαγραφών που χρήζουν τροποποίησης, την οποία όμως ακόμη δεν έχει καταφέρει να υλοποιήσει η ΥΠΑ. Το σύστημα φωνητικών επικοινωνιών και καταγραφής, όπως είναι η ελληνική του μετάφραση, είναι το τεχνικό σύστημα μέσω του οποίου οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας μιλούν με τους πιλότους αλλά και μεταξύ τους.
Και ενώ λοιπόν στις 16 Απριλίου 2025 η ΥΠΑ με τυμπανοκρουσίες ανακοίνωνε ότι «επανεκκίνησε και τροποποιείται η σύμβαση για τα συστήματα VCS/RCS του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής, κατόπιν της αναθεώρησης των λεπτομερών λειτουργικών προδιαγραφών και στοιχείων της σύμβασης, με την κατασκευάστρια εταιρία Frequentis και την ανάδοχο Space Hellas, με σκοπό τη βέλτιστη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του νέου συστήματος και την επίλυση τεχνικών ζητημάτων που είχαν οδηγήσει σε αναστολή την εκτέλεση της σύμβασης επί σειρά ετών», εντούτοις, με πράξη του Ελεγκτικού Συνεδρίου στα τέλη Οκτωβρίου απορρίφθηκε με συνοπτικές διαδικασίες το αίτημα για τροποποίηση της σύμβασης. Στην απόφασή του το Ε.Σ. αναφέρει ότι δεν είναι δυνατή η μετέπειτα τροποποίησή της καθώς η σύμβαση που υπογράφηκε τον Απρίλιο 2019 με ορίζοντα υλοποίησης το τέλος του 2021 έχει τυπικά λήξει. Είχε προηγηθεί όλα αυτά τα χρόνια ένας κυκεώνας ασυνεννοησίας και διαφωνιών μεταξύ ΥΠΑ και συναπτών υπουργών Μεταφορών της Ν.Δ. (Καραμανλής, Γεραπετρίτης, Σταϊκούρας) οι οποίοι δεν ενέκριναν (για ποιον λόγο άραγε;) τις απαραίτητες τροποποιήσεις, με την έγκριση να δίνεται μόλις στις 16/10/2025 από τον Χρ. Δήμα υπό την πίεση προφανώς της Κομισιόν.
Το υπουργείο Μεταφορών, πάντως, έχει καταθέσει προσφυγή κατά της αρνητικής Πράξης 300/2025 του ΣΤ’ Κλιμακίου του Ε.Σ. και η απόφαση αναμένεται εντός του Ιανουαρίου.
Παγωμένος ο διαγωνισμός για τις διαδικασίες PBN
Στο μεταξύ, παγωμένος παραμένει και ο διεθνής διαγωνισμός για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των λεγόμενων διαδικασιών προσέγγισης PBN σε 31 αεροδρόμια (Performance Based Navigation-σύγχρονες μέθοδοι καθοδήγησης των αεροσκαφών που βασίζονται κυρίως σε δορυφορικά συστήματα GNSS/GPS, ιδίως σε συνθήκες χαμηλής ορατότητας), η έλλειψη των οποίων στην ελληνική αεροναυτιλία προκάλεσε την παραπομπή της χώρας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Παρότι ο διαγωνισμός αξίας 12,71 εκατ. ευρώ ολοκληρώθηκε το προηγούμενο διάστημα, με απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών στα τέλη Δεκεμβρίου έπειτα από προσφυγή γιατί δεν τηρήθηκαν αυτούσια τα πρότυπα της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων η διαδικασία πάγωσε και η υπόθεση αναπέμφθηκε στην ΥΠΑ για επανέλεγχο των δικαιολογητικών κατακύρωσης.
Σε αναμονή το σύστημα ψηφιακής επικοινωνίας
Την ίδια στιγμή, το ελληνικό κράτος δεν έχει συμμορφωθεί ακόμη μετά την καταδικαστική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στις 18 Απριλίου του 2024 για την απουσία συστήματος Υπηρεσιών Ζεύξης Δεδομένων (DLS-data link services). Πρόκειται για ένα σύστημα ψηφιακής επικοινωνίας δεδομένων (με γραπτά μηνύματα, συμπληρωματικά της φωνητικής επικοινωνίας) μεταξύ αεροσκαφών και ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας το οποίο η χώρα μας δεν έχει προμηθευτεί ακόμη, καθώς η σχετική σύμβαση 33/2025 προϋπολογισμού 5.124.151 εκατ. ευρώ υπογράφηκε τον Μάιο του 2025, μετά την καμπάνα της Κομισιόν δηλαδή. Ως εκ τούτου, η ολοκλήρωση του συστήματος αναμένεται με βάση τη σύμβαση εντός του πρώτου τριμήνου του 2026.
