Με μια ανάσα από το βήμα στο κενό· μετέωροι ανάμεσα στην εφηβεία και την ενηλικίωση οι εξεταζόμενοι στις Πανελλαδικές Εξετάσεις αυτές τις μέρες.
Τα μέχρι χθες παιδιά, σήμερα ενήλικες σε μια διαφορετική διάσταση.
Η εφηβεία είναι μία εποχή μεταβάσεων εκ της φύσης της και εκ των πραγμάτων. Μα τούτη η δοκιμασία είναι πρωτοφανής, υπερμεγεθυμένη υπό τον φακό της αριστείας και της επιτυχίας απέναντι σε ένα σύστημα που δεν είναι καθόλου ίδιο με κάθε γνωστό τους περιβάλλον. Εξού και το κενό, το άγνωστο, το καινό.
Σε μια νέα αίθουσα, με νέους καθηγητές, με διαφορετική διαρρύθμιση και άλλες αποστάσεις. Το περιβάλλον, λένε, καθορίζει και το πλαίσιο, καθορίζει και τις σχέσεις. Όπως οι μεγάλοι τρούλοι στις εκκλησίες και οι υψηλές κερκίδες στα γήπεδα. Άλλη τεχνοτροπία αλλά ίδια τεχνική.
Ο εξεταζόμενος πρέπει να ξυπνήσει νωρίτερα από πριν, να ετοιμαστεί, να περιμένει έξω από την καγκελόπορτα του σχολείου μέχρι να ανοίξει.
Έπειτα να ανέβει τα ίδια σκαλιά, που μέχρι χθες τα ανέβαινε παίζοντας και γελώντας, με σοβαρότητα, αυτοσυγκράτηση και αυτοσυγκέντρωση. Χωρίς αστεία με τους φίλους που είχε από όταν πήγαινε στο σχολείο. Βλέπετε, το σχολείο τελείωσε πριν από 5 ημέρες.
Έπειτα να καθίσει σε μία αίθουσα που την ήξερε από παλιά αλλά σήμερα δεν είναι η ίδια. Έχει διαφορετική διαρρύθμιση, άλλες αποστάσεις, μεγαλύτερες από αυτές που είχε πριν και, κυρίως, ακόμα μεγαλύτερες αποστάσεις από τους δασκάλους, σε σχέση με πριν. Ο δάσκαλος αυτές τις ημέρες δεν έχει τον ρόλο του παιδαγωγού ή του ανθρώπου που βρίσκεται εκεί να βοηθήσει τον μικρό μαθητή να μορφωθεί. Έχει τον ρόλο του χωροφύλακα. Εκείνου που δεν απαντά στις ερωτήσεις, εκείνου που μελετά τις κινήσεις και δεν ψάχνει το καλό για να το ποτίσει. Ψάχνει το κακό για να το πατάξει.
Πόσο άδικη είναι αυτή η τελευταία εικόνα για τους δασκάλους μας και τους δασκάλους των παιδιών μας. Και πόσο κόντρα ρόλος, επίσης.
Κι έπειτα, ακολουθεί και η γύμνια. Χωρίς το παγούρι με το νερό, χωρίς τα βιβλία και τα τετράδια, χωρίς τη σάκα που κουβαλούσε στην πλάτη από τότε που ήταν 5 χρονών και το σακούλι του που χώραγε μονάχα ένα τοστάκι και το παγουρίνο του.
Πόσο απροστάτευτοι νιώθουν όλοι όταν βρίσκονται χωρίς μπουφάν στον κακό καιρό, πόσο ακάλυπτοι όταν ξεχνούν το κινητό ή τα κλειδιά τους;
Κι έπειτα, το μέγεθος. Πόσο μεγάλες είναι αυτές οι εξετάσεις. Από την οικογενειακή αγκαλιά και την ασφάλεια της θαλπωρής, στην αρένα του ανταγωνισμού, σε δύο μέτωπα. Από τη μία, η ευγενής άμιλλα μεταξύ τους στις εξετάσεις. Ποιος θα γράψει καλύτερα και από την άλλη οι εξετάσεις απέναντι στο σύστημα των εξετάσεων. Σε ένα σύστημα με τη δική του φόρμα, με τις δικές του απαιτήσεις και τη δική του λογική. Εξετάσεις στις οποίες, μεταξύ άλλων, θα πρέπει το παιδί -που σε μία ημέρα θα πρέπει να σταματήσει να είναι παιδί- να αποδείξει πως η νόρμα και η φόρμα της κοινωνίας και των μηχανισμών της έχουν γίνει κατανοητοί και ο άνθρωπος έχει κατορθώσει να προσαρμοστεί. Διότι το να φτάσει κάποιος μέχρι το θρανίο των Πανελλαδικών Εξετάσεων, από μόνο του αποτελεί ένα κατόρθωμα. Από εκείνα, βέβαια, που οι κοινωνίες δύσκολα αναγνωρίζουν. Βλέπετε, είναι κι εκείνο το κουσούρι που έχουν οι κοινωνίες: να μετρούν τους ανθρώπους με τις επιτυχίες και τα επιτεύγματά τους. Να βάζουν τον προορισμό πάνω από το ταξίδι. Πόσο βολική, άραγε, αυτή η προσέγγιση· μπορεί να δικαιολογήσεις τα πάντα στη διαδρομή. Κολυμβρήθρα του Σιλωάμ.
Το παλιό ερώτημα: πόσο ήρωας είναι ο εργαζόμενος που με έναν μισθό ανασταίνει μια οικογένεια και πόσο εκείνος που ανδραγαθεί. Κι εδώ ένα ακόμα δείγμα πατριαρχικής… ηγεμονίας ή, πιο σωστά, εκμεταλλευτικής κοινωνίας. Ο πρώτος, πρώτος και οι άλλοι στον σωρό. Σαν να μιλάμε δηλαδή για τον καπιταλισμό ως αποτέλεσμα και όχι ως ιδεολογία.
