Η επίσκεψη του γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο στα τέλη Ιουλίου σηματοδοτεί την προσπάθεια που καταβάλλεται για να υπάρξουν ξανά, ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού.
Είναι η πρώτη επίσκεψη γ.γ. του ΟΗΕ μετά το 2010 και την επίσκεψη που είχε πραγματοποιήσει στο νησί ο τότε γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν.
Η επίσκεψη του Γκουτέρες δεν προκύπτει μόνο επειδή ολοκληρώνεται και η δεύτερη 5ετής θητεία του, οριστικά στις 31 Δεκεμβρίου του 2026. Έχει καταβληθεί προσπάθεια να συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού. Στόχος η σύγκληση 5μερούς (εκπρόσωποι των 2 κοινοτήτων και οι 3 εγγυήτριες δυνάμεις: Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία) άτυπης διάσκεψης, η οποία θα διερευνήσει τις δυνατότητες που υπάρχουν για προώθηση των διαπραγματεύσεων.
Το ερώτημα βεβαίως είναι προς ποια κατεύθυνση κινούνται οι προσπάθειες; Διότι τα τελευταία χρόνια η Άγκυρα επιδιώκει να επιβάλλει την άποψη, ως μια de facto πραγματικότητα, ότι στο νησί υπάρχουν δύο κράτη. Η αλήθεια είναι πως η Άγκυρα παραμένει ο κρίσιμος παράγοντας, ο οποίος πρέπει με κάποιον τρόπο να υποχρεωθεί να κάτσει στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης.
Πριν φτάσει στη Λευκωσία ο γ.γ. του ΟΗΕ Α. Γκουτέρες, θα πάει στην Κύπρο η εκπρόσωπός του για το Κυπριακό Μαρία Άνχελα Ολγκίν, προερχόμενη από τις Βρυξέλλες. Επί τάπητος θα τεθούν τα επόμενα βήματα στο Κυπριακό με στόχο τη σύγκληση άτυπης πενταμερούς.
Τον γ.γ. του ΟΗΕ θα συνοδεύουν στην Κύπρο η αναπληρώτρια γενική γραμματέας του ΟΗΕ, αρμόδια για Πολιτικές και Ειρηνευτικές Υποθέσεις, Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο, καθώς και ο αναπληρωτής γενικός γραμματέας αρμόδιος για τις Ειρηνευτικές Επιχειρήσεις Ζαν-Πιερ Λακρουά.
Οι δύο συμπράξεις
H κινητικότητα της εποχής δεν είναι ασύνδετη με τη γενικότερη κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή, μια κατάσταση χάους και αστάθειας εξαιτίας των πολέμων που διεξάγει το Ισραήλ με τις ΗΠΑ. Είναι ο παράγοντας Ισραήλ που επιδιώκει να διαμορφώσει μια νέα ισορροπία μετά από τον πόλεμο με το Ιράν αλλά και την εισβολή στον Λίβανο.
Υπό διαμόρφωση είναι δύο συμπράξεις: Μία της Σαουδικής Αραβίας, της Αιγύπτου, της Τουρκίας αλλά και του Πακιστάν. Η δεύτερη είναι του Ισραήλ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στην οποία όμως ο Νετανιάχου εντάσσει την Κύπρο και την Ελλάδα. Και οι δύο συμπράξεις έχουν ευρύτερη γεωστρατηγική σημασία.
Η Αθήνα και η Λευκωσία δεν κρύβουν από το 2023 και μετά (δηλαδή μετά την επίθεση της Χαμάς και την ισοπέδωση της Γάζας που ακολούθησε) τη στενή σχέση με το Ισραήλ, ειδικότερα με την κυβέρνηση Νετανιάχου. Η σχέση αυτή αιτιολογείται από την ελληνική και την κυπριακή κυβέρνηση και -λόγω της αντιπαράθεσης με την Τουρκία- είναι μια κίνηση με μεγάλο ρίσκο. Και αυτό γιατί η κυβέρνηση Νετανιάχου διαπράττει αυτή την ώρα γενοκτονία στην Παλαιστίνη και προκαλεί εντάσεις στην ευρύτερη περιοχή.
Ενδεικτικό των σχέσεων με το Ισραήλ είναι και η πρόσφατη στάση της Αθήνας σε ό,τι αφορά την απαγόρευση εισαγωγής προϊόντων από τους εποικισμούς στη Δυτική Όχθη προς την Ε.Ε. Η Ελλάδα δεν ψήφισε υπέρ της απαγόρευσης. Με τη δικαιολογία ότι η Ελλάδα έχει θέσεις αρχής κατά της κατοχής εδαφών και του εποικισμού τους, γιατί έτσι υπερασπίζεται την Κύπρο. Όπως έγινε γνωστό, οι υπουργοί Εξωτερικών της Ε.Ε. που συζήτησαν το θέμα των παράνομων εποίκων στη Δυτική Όχθη και το εμπόριο με την Ε.Ε., η Ελλάδα ισχυρίστηκε ότι δεν πρόκειται για εμπορικό ζήτημα αλλά για ζήτημα εξωτερικής πολιτικής που απαιτεί ομοφωνία. Έτσι δεν πέρασε η απαγόρευση, παρά τις προσπάθειες του Βελγίου, της Ισπανίας και της Ολλανδίας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο όμως το ενδιαφέρον του Ισραήλ για στρατηγικό βάθος υλοποιείται μέσω της Κύπρου και της Ελλάδας. Άρα το Κυπριακό έρχεται εκ των πραγμάτων στη σκακιέρα της περιοχής. Ο Ερντογάν εδώ και καιρό έχει αναφερθεί στο θέμα, εντάσσοντας και αυτός με τη σειρά του την Κύπρο στο μπλοκ του Ισραήλ, το οποίο αντιστρατεύεται τα συμφέροντα της Άγκυρας.
Κυπριακό: Η σημερινή ανισορροπία θολώνει τον ορίζοντα
Η «ένταξη» της Κύπρου σε αυτό το νέο χαοτικό παζλ μπορεί να προκαλεί ενδιαφέρον σε παράγοντες όπως η Ευρώπη, που θα ήθελαν μια διευθέτηση· συγχρόνως όμως αποτελεί και εμπόδιο. Διότι η Τουρκία έχει έναν επιπλέον λόγο να μην θέλει καμία διευθέτηση αυτή την ώρα, ενώ αντιθέτως το Ισραήλ μπορεί να επιδιώκει ακόμα και την οριστική διευθέτηση του θέματος, ώστε να μην έχει η Τουρκία επιρροή στις εξελίξεις και με όχημα το Κυπριακό.
