Για μεγάλο χρονικό διάστημα η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ επέλεξε μια στρατηγική που στηριζόταν σε δύο βασικούς άξονες. Από τη μία, να εμφανιστεί ως η «υπεύθυνη δύναμη διακυβέρνησης», που ασκεί θεσμική και σοβαρή αντιπολίτευση απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, και από την άλλη, να περιμένει ότι η εσωτερική κρίση και η διαρκής αποδυνάμωση του ΣΥΡΙΖΑ θα οδηγούσαν, σχεδόν αυτόματα, ψηφοφόρους και στελέχη προς τη Χαριλάου Τρικούπη. Μέχρι στιγμής όμως καμία από τις δύο αυτές επιλογές δεν φαίνεται να έχει αποδώσει στον βαθμό που ανέμενε το ΠΑΣΟΚ.
Η «θεσμική αντιπολίτευση»
Η επιλογή της «θεσμικής αντιπολίτευσης» έχει προσφέρει στο κόμμα την εικόνα μιας πολιτικής δύναμης που αποφεύγει τις υπερβολές και επιχειρεί να εμφανιστεί ως κυβερνητική εναλλακτική χωρίς να «σπάει αυγά», αφού η ίδια αυτή στρατηγική συνοδεύεται από χαμηλή πολιτική ένταση. Οι κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις, οι προτάσεις νόμου και οι θεσμικές πρωτοβουλίες δύσκολα μετατρέπονται σε κοινωνική δυναμική, ενώ το ΠΑΣΟΚ αποφεύγει συστηματικά να βρεθεί στην πρώτη γραμμή μεγάλων κοινωνικών συγκρούσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα άλλωστε είναι και η στάση «ανοχής» που τηρεί για το ζήτημα της αναθεώρησης του άρθρου 16, ουσιαστικά αποδεχόμενο ως δεδομένο την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων.
Το αποτέλεσμα είναι ότι, παρά τη σημαντική κυβερνητική φθορά σε ζητήματα όπως η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, οι εργασιακές σχέσεις, η κατάσταση στο ΕΣΥ και το Κράτος Δικαίου, το κόμμα δεν καταφέρνει να εκφράσει εκείνα τα κοινωνικά στρώματα που πλήττονται περισσότερο. Η εικόνα της «υπεύθυνης αντιπολίτευσης» ενδέχεται να καθησυχάζει ένα τμήμα του κεντρώου ακροατηρίου, δεν δημιουργεί όμως το αίσθημα ότι υπάρχει μια πολιτική δύναμη αποφασισμένη να συγκρουστεί με τις κυρίαρχες επιλογές της κυβέρνησης. Άλλωστε, αυτή η ανάγνωση ταυτίζεται και με τα δημοσκοπικά δεδομένα που καταγράφουν το ΠΑΣΟΚ να παραμένει στάσιμο σε ποσοστά και τον Νίκο Ανδρουλάκη να βρίσκεται σε πολύ χαμηλά ποσοστά στην καταλληλότητα για πρωθυπουργός παρά το γεγονός ότι αυξάνεται η αποδοκιμασία των πολιτών προς την κυβέρνηση.
Ιδεολογική απάντηση σε Τσίπρα
Η στρατηγική αυτή συνδέεται άμεσα με τη διαρκή προσπάθεια διεύρυνσης προς τον λεγόμενο μετριοπαθή κεντρώο χώρο. Το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να πείσει ψηφοφόρους που προέρχονται ακόμη και από τη Νέα Δημοκρατία ότι μπορεί να αποτελέσει μια ασφαλή εναλλακτική λύση διακυβέρνησης. Η επιλογή αυτή όμως έχει και κόστος. Όσο το κόμμα μετακινείται προς το πολιτικό Κέντρο, τόσο αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο σε δυνάμεις που κινούνται αριστερότερα να διεκδικήσουν την εκπροσώπηση των πιο ριζοσπαστικών κοινωνικών ακροατηρίων.
Στο περιβάλλον αυτό, η συγκρότηση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης και η πολιτική κινητικότητα γύρω από τον Αλέξη Τσίπρα δημιουργούν νέα δεδομένα. Στη Χαριλάου Τρικούπη εκτιμούν ότι το επόμενο διάστημα θα χρειαστεί να δοθεί και ιδεολογική απάντηση στις πρωτοβουλίες αυτές, με πληροφορίες να κάνουν λόγο για προετοιμασία μιας πιο μετωπικής αντιπαράθεσης με τον πρώην πρωθυπουργό. Πρόκειται για μια επιλογή που δείχνει ότι το ΠΑΣΟΚ θεωρεί πως ο βασικός ανταγωνισμός στον χώρο της αντιπολίτευσης δεν έχει λήξει, παρά την παρατεταμένη κρίση του ΣΥΡΙΖΑ.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη ίσως αντίφαση της μέχρι σήμερα στρατηγικής του. Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ επένδυσε πολιτικά στην κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ, θεωρώντας ότι η αυτόνομη πορεία και η άρνηση κάθε μορφής συνεργασίας ή συνεννόησης θα οδηγούσαν τελικά στην πολιτική του εξουδετέρωση. Η λογική ήταν ότι, όσο ο ΣΥΡΙΖΑ συρρικνωνόταν, το ΠΑΣΟΚ θα αναδεικνυόταν φυσιολογικά στον μοναδικό ισχυρό πόλο της Κεντροαριστεράς. Σε αυτό άλλωστε οφειλόταν η κατά τα άλλα πολιτικά ακατανόητη επίμονη άρνηση του ΠΑΣΟΚ να ανταποκριθεί στα αλλεπάλληλα αιτήματα του ΣΥΡΙΖΑ για συμπόρευση στις κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες κατά το προηγούμενο διάστημα.
«Πάγωσαν» οι μεταγραφές
Έτσι, παρά τις συνεχείς αποχωρήσεις στελεχών από τον ΣΥΡΙΖΑ, το κύμα μετακινήσεων προς το ΠΑΣΟΚ αποδείχθηκε πολύ πιο περιορισμένο από όσο αναμενόταν. Αντίθετα, αρκετά στελέχη φαίνεται να προτιμούν να περιμένουν τις επόμενες κινήσεις του Αλ. Τσίπρα ή να εξετάζουν άλλες πολιτικές πρωτοβουλίες παρά να ενταχθούν άμεσα στη Χαριλάου Τρικούπη. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι ακόμη και σενάρια που σε μεγάλο βαθμό θεωρούνταν δεδομένα, όπως οι πιθανές μεταγραφές της Θεοδώρας Τζάκρη ή της Νίνας Κασιμάτη, φαίνεται πλέον να έχουν εγκαταλειφθεί, τουλάχιστον προσωρινά, υπό τον φόβο της Χαριλάου Τρικούπη ότι θα προκαλούσαν εσωτερικούς τριγμούς.
Φαίνεται, δηλαδή, ότι αρκετά στελέχη της ευρύτερης Κεντροαριστεράς δείχνουν να θεωρούν περισσότερο ελπιδοφόρα την αναμονή μιας ενδεχόμενης πρωτοβουλίας του Αλ. Τσίπρα από την άμεση ένταξή τους σε ένα κόμμα με σαφή κοινοβουλευτική παρουσία και οργανωμένη δομή, όπως το ΠΑΣΟΚ. Είτε αυτή η επιλογή αποδειχθεί πολιτικά ορθή είτε όχι, αποτελεί ένδειξη ότι η Χαριλάου Τρικούπη δεν έχει κατορθώσει να δημιουργήσει ισχυρή πολιτική και ιδεολογική έλξη στον χώρο της Κεντροαριστεράς.
Σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί και το στρατηγικό αδιέξοδο του ΠΑΣΟΚ σε ό,τι αφορά τις μετεκλογικές συνεργασίες, αφού όλο και περισσότερα στελέχη του μιλούν ανοιχτά για το ενδεχόμενο η συνεδριακή απόφαση περί μη συνεργασίας με τη Ν.Δ. να πρέπει να ανατραπεί εφόσον το απαιτήσουν τα εκλογικά αποτελέσματα.
